Che Guevara

Wikipedia, Entziklopedia askea
Hona jauzi: nabigazioa, Bilatu
Che Guevara
CheHigh.jpg
Bizitza
Jaiotza Rosario1928ko ekainaren 14a
Herrialdea  Kuba
 Argentina
Bizilekua Argentina
Kuba
Bolivia
Txile
Heriotza La Higuera1967ko urriaren 9a (39 urte)
Hobiratze lekua Che Guevara Mausoleum
Heriotza modua gizahilketa: bala zauria
Familia
Aita Ernesto Guevara Lynch
Ama Celia de la Serna
Ezkontidea(k) Hilda Gadea  (1955 -  1959)
Aleida March  (1959 -  1967)
Bikotea(k) María del Carmen "Chichina" Ferreyra
Seme-alabak
Hezkuntza
Heziketa Buenos Airesko Unibertsitatea
(1948 - 1953ko apirilak 11) : medikuntza
Hizkuntzak gaztelania
Jarduerak
Jarduerak politikaria, medikua, poeta, diplomazialaria, maisu/maistra, saiakeragilea, hamabosteko errugbilaria, gidoilaria, biografoa, bankaria eta iraultzailea
Jasotako sariak
Kidetza Uztailaren 26ko Mugimendua
Izengoitia(k) Che, Pelado, Teté, Furibundo Serna, Fuser, Chancho, Chang-Cho, Luís Hernández Gálvez, Tatu, Adolfo Mena González, Ramón eta Fernando Sacamuelas
Zerbitzu militarra
Gatazka Kubako Iraultza
Battle of Santa Clara
Sinesmenak eta ideologia
Alderdi politikoa Kubako Alderdi Komunista
IMDb nm0346466
CheGuevaraSignature.svg

Ernesto Guevara[oh 1] (Rosario, Argentina, 1928ko ekainaren 14a - La Higuera, Santa Cruz, Bolivia, 1967ko urriaren 9a), «Che» Guevara ezizenez ezagunagoa, iraultzailea, hainbat gerrillaren buruzagia, militarra, Kubako ministroa, medikua, politikaria eta pentsalari ezkertiarra izan zen.

Bizitza[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Haurtzaroa[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Bi urterekin asma harrapatu zuen, bizitza guztian jasan zuena; hori dela eta, familia osoa Alta Graciara aldatu zen. Han, nahiz eta klima lehorragoa izan, Ernestoren osasunak ez zuen hobera egin. Lehen hezkuntza etxean hartu zuen, ama Celia de la Sernaren tutoretzapean. Aitaren liburutegiko Marx, Engels eta Freuden liburuen irakurle sutsua bihurtu zen. 1941ean Deán Funes Eskola Nazionalera joan zen eta han literaturan eta kiroletan nabaria izan zen. Aro horretan bere pentsamenduan Espainiako Gerra Zibileko errefuxiatuen presentziak eta Argentinako krisi politikoak —haren familiak horretan parte hartu zuen— eragin bizia egin zion.

Gaztaroa, Hegoameriketan egindako bidaiak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Ernesto Guevara gaztea 17 urterekin

Gertaera horiek guztiek Guevara gazteari demokrazia alderdikoiari, armadari, kapitalismoari eta, batez ere, inperialismoari buruzko mespretxua sortu zioten. Haren gurasoek politikan parte hartu zuten arren, berak politikarako interes gutxi erakutsi zuen Buenos Airesko Unibertsitatean (1947), Medikuntza ikasi zuen tokian.

1949an Argentinan zehar bidaiatu zuen motorrez eta lehen aldiz harremanetan jarri zen behartsuekin eta indigenekin.

1951ean are bidaia handiagoa egin zuen lagun Alberto Granados Jiménezekin. Argentinako hegoaldea, Txile (han Salvador Allende ezagutu zuen), Peru, Kolonbia (atxilo hartu zuten), Venezuela eta Miami bisitatu zituzten eta Hego Amerikako miseria ezagutu.

Boliviatik Mexikora[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Che, gerrillari Santa Claran (1958).

Ondoren, La Pazera (Bolivia) joan zen, hango Iraultza Nazionala gertatzen zen aldian. Gero Guatemalara; bertan, alderdi komunistan parte hartzeari uko egin zion. Han ezagutu zuen Hilda Gadea, indigena jatorriko marxista bat: hark aurkeztu zion Fidel Castroren adiskide Nico López. 1954an, CIAk bultzatutako estatu kolpeak gobernu ezkertiarra bota ondoren, Guatemalatik kanporatu zuten. Hilda Gadearekin eta Nico Lópezekin batera, Mexiko Hirira joan zen eta han, Raúl eta Fidel Castro ezagutu zituen. Orduan, Che Guevara bila zebilen buruzagia aurkitu egin zuela konturatu zen.

Granmaren lehorreratzea, Kuban[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Castroren jarraitzaileei batu zitzaien eta Alberto Bayok, Espainiako armada errepublikanoko kapitainak, komando eta gerrilla ikastaroak eman zizkion. Taldearen entrenamenduak poliziaren arreta bereganatu zuen eta Che eta kubatar guztiak atxilotu zituzten, handik hilabetera askatu bazituzten ere. 1959an Kuba inbaditu zutenean, Che haiekin joan zen, aurrena mediku lanetan eta gero, komandante gisan. Iraultzaileek Fulgencio Batista diktadorearen indarrak menperatu zituzten.

Iraultzaren garaipena, Banku Nazionaleko presidente[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Cheren irudia Habanako Barne Ministerioan.

Che Fidel Castroren laguntzaile nagusia bihurtu zen eta Kubako Banku Nazionaleko lehendakari eta gero Industria Ministro izendatu zuten.

Garai hartako nazioarteko buruzagi nagusiekin elkarrizketatu zen (Nasser, Tito, Khrustxev, Mao...) eta Nazio Batuen Erakundearen eta Amerikako Estatuen Erakundearen aurrean hitzaldiak egin zituen.

1959an Aleida Marchekin ezkondu zen eta elkarrekin Egipto, India, Japonia, Indonesia, Pakistan eta Jugoslavia bisitatu zituzten. Kubara itzulita, Industriako ministro zela, SESBarekin negozio hitzarmen bat izenpetu zuen, Kuba AEBekiko menpekotasunetik atera zuena. Chek, iraultzan izan zituen esperientzietatik, axioma bat sortu zuen: «Ez dago zertan iraultzarako baldintza guztien zain egon, matxinoek berek sor ditzakete». Maok bezala, nekazari herrialdeetan landak hirietara iraultza eman behar zuela pentsatzen zuen. Gizaki berriaren sorrerari buruz asko idatzi zuen. Berak esana da «Gizakia bere erabateko gizatasun egoerara heltzen da produzitzen duenean, bere burua salgai gisa saltzera behartua izan gabe».

Internazionalismo proletarioa, iraultza Ameriketara[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Che Afrikako hainbat herrialdetan izan zen, gehienbat Kongon, hango iraultzaileei laguntzen. Belgikarrek iraultzaileak garaitu zituzten eta 1965an Chek Fidel Castrori laguntza hura bukatutzat ematea eskatu zion.

1966an Boliviara joan zen, handik iraultza kontinente osora zabaltzeko asmoarekin. Hainbat kubatarrekin batera Boliviako Askapen Nazionalerako Armadan sartu zen. Hala ere, Boliviako Alderdi Komunistak bakarrik utzi zituelarik, eta bertako nekazarien laguntzarik gabe, Che eta haren taldea CIAko agenteek gidatutako komando batek atzeman zituen. Urriaren 9an, La Higuera herrian (Santa Cruzko departamendua) sekretupean hil zuten.

Cheren gorpuaren nondik norakoa sekretupean egon zen, harik eta 1997an, DNA proba batzuen bidez, Che eta haren kideak lurperaturik zeuden zuloa aurkitu zen arte, Villagrande herriaren inguruan. Gorpuak Kubara eraman eta ohore guztiekin lurperatu zituzten.

Zinema[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Oharrak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  1. Ikus Che Guevararen jaiotza agiria.

Ikus, gainera[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Kanpo loturak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Wikiesanetan badira aipuak, gai hau dutenak: Che Guevara
Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Che Guevara Aldatu lotura Wikidatan