Edukira joan

Cicerbita plumieri

Aldatu loturak
Wikipedia, Entziklopedia askea
Cicerbita plumieri
Sailkapen zientifikoa
ErreinuaPlantae
OrdenaAsterales
FamiliaAsteraceae
LeinuaCichorieae
GeneroaCicerbita
Espeziea Cicerbita plumieri
BasionimoaSonchus plumieri

Cicerbita plumieri Asteraceae familiako landare belarkara da. Piriniotan[1] eta Alpeetan bizi da[2] eta Euskal Herrian Leitzaranen, Aralarren[3] eta Nafarroako eta Zuberoa arteko Piriniotako haranetan soilik azaltzen da.[4]

Taxonomia

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Frédéric Kirschleger botanikari frantsesak deskribatu zuen zientziarako 1852. urtean.[5]

Cicerbita plumieri-ren sinonimoak dira Sonchus plumieri L. eta Lactuca plumieri (L.) Gren. & Godr..[6]

Deskribapena

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Errizoma etzana du eta handik zurtoinak tente ateratzen zaizkio 40-150 cm arteko altuera hartuz. Alboan dauden landareen zurtoinak elkar nahasturik ikustea ere ohikoa da.[7]

Zurtoinen oinarrian ateratzen dira hostoak erroseta bat sortuz. Zurtoinean gorago ateratzen direnek zurtoina bera besarkatzen dute. Hostoak triangeluarrak dira, zabalak badira ere zatikatuak daude eta ertzak horzdunak dira. 60 cm-ko luzera ere har dezakete[8]. Hostoak zabalak eta jangarriak direnez landare honek "mendiko uraza" izena hartzen du hainbat hizkuntzatan[9].

Infloreszentzia oso bereizgarria da. 3 cm-ko diametroko egitura osatzen duten ligula urdinak ditu eta inbolukru biluziak. Lore horien pedunkuluak altuera desberdinetatik abiatzen dira baina loreak maila berean daude kokatuta.[8] Fruitua akenioa da.

Habitata

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Lurzoru heze eta freskoak atsegin ditu, horregatik hazten da belarra handi dagoen tokietan, baso hezeen argiunetan, haitzarte ospelen oinarrian eta mendiko ibaien ertzetan. Normalean 1.400-2150 metro artean hazten bada ere[7] Euskal Herrian Leitzaran ibaiaren ertzean aurkitzen dugu.[3]

Ugalketa eta bizi-zikloa

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
Cicerbita plumieri-ren infloreszentzia (aurrean) eta akenioak (atzean).

Uztaila eta iraila artean loratzen da. Honen infloreszentziek erleak, tximeletak eta hainbat hegazti erakartzen dituzte, eta horiek burutzen dute polinizazioa[10]. Haziak akenioak izanik anemokoriaz barreiatzen da, hau da, haizearen bidez.[11]

Landare hemikriptofitoa da, hau da, neguan zati aereoa galtzen du baina udaberrian adar berriak ateratzen zaizkio errizoma etzanetik.[12]

Mehatxuak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Euskal Herrian oso bakana da eta populazioak elkarren artetik isolaturik daude, Gipuzkoan bereziki. Leitzaranen esate baterako gune bakarrean aurkitzen da eta populazioak beheranzko joera du.[13]

Hibridazioa

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Cicerbita plumieri Cicerbita alpina espeziearen antzekoa da, baina C. alpina iletsua da eta C. plumieri ez. Espezie bien arteko hibrido bat existitzen da, Cicerbita × favratii Wilczek.[14]

Iruditegia

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Erreferentziak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
  1. ↑ «Atlas de la Flora de los Pirineos -- Proyecto POCTEFA» www.florapyrenaea.com (kontsulta data: 2025-01-01).
  2. ↑ «Cicerbita plumieri» galasearch.de (kontsulta data: 2025-01-01).
  3. 1 2 Maialen García Otero, Nerea de Goñi Corthay eta Mireia Ugarteburu Amuategi. (2020). Estrategia de Sostenibilidad Energética de Gipuzkoa 2050. Gipuzkoako Foru Aldundia, 25 or..
  4. ↑ «Guía Visual de la Biodiversidad de Navarra» www.guiavisual-gorosti.org (kontsulta data: 2025-01-01).
  5. ↑ «Mindat.org» www.mindat.org (kontsulta data: 2025-01-01).
  6. ↑ «Herbario digital Xavier de Arizaga» herbario.ian-ani.org (kontsulta data: 2025-01-01).
  7. 1 2 (Gaztelaniaz) Barbatus. (2019-05-08). «Cicerbita Plumieri» Son de Aragón (kontsulta data: 2025-01-01).
  8. 1 2 Garrote, Jose Luis Iglesias. (sábado, 17 de mayo de 2008). «FLORA DE PIRINEOS: Cicerbita plumieri (L) Kirschleger (Hospital de Benasque, Vallhibierna, Bassa d'Oles)» FLORA DE PIRINEOS (kontsulta data: 2025-01-01).
  9. ↑ «LECHUGA DE MONTAÑA - cicerbita plumieri» LECHUGA DE MONTAÑA - cicerbita plumieri (kontsulta data: 2025-01-01).
  10. ↑ (Ingelesez) «Achicoria (Cicerbita plumieri)» PictureThis (kontsulta data: 2025-01-01).
  11. ↑ «herbarium» www.plantasyhongos.es (kontsulta data: 2025-01-01).
  12. ↑ P. M. Uribe-Echebarría. Herbario de Jaca. Gobierno de Aragón.
  13. ↑ Aranzadiana 16 zenbakia, Aranzadiko berriak 2015. Aranzadi Zientzia Elkartea, 160 or..
  14. ↑ (Ingelesez) «Cicerbita × favratii Wilczek | Plants of the World Online | Kew Science» Plants of the World Online (kontsulta data: 2025-01-01).

Kanpo estekak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]


"https://eu.wikipedia.org/w/index.php?title=Cicerbita_plumieri&oldid=10020397"(e)tik eskuratuta