Comète sarea

Wikipedia, Entziklopedia askea

Comète sarea (frantsesez: Réseau Comète, eta ingelesez: Comet line) Bigarren Mundu Gerran zehar Belgika, Frantzia eta Euskal Herrian soldadu eta hegazkin pilotu aliatuak Erresuma Batura helarazten laguntzen zien erresistentziaren sare antolatu bat izan zen.

1941eko abuztuan Frédéric De Jongh eta Andrée De Jongh flandriar aita-alabek sortu zuten. Bruselan, ebakuatu beharreko gizonei janaria, jantziak eta nortasun-agiri faltsuak ematen zizkieten ezkutatu aurretik. Sareak hegoalderantz gidatzen zituen Frantzia okupatutik Espainia (orduan neutrala zena) eta Gibraltarreraino, hau lurralde britainiarra izanik.

Ibilbidea[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Ibilbidea Bruselan hasten zen, han gerra frontearen bestaldean eta etsaiaren eremuan eroritako pilotu aliatuei jana, arropa eta nortasun agiri faltsuak ematen zitzaizkien, sareko ekintzaileek pilotuak ganbera eta sotoetan ezkutatzen zituztelarik.

Bruselatik sare honetako gidariek lagundurik Frantziako Lille, Paris, Tours eta Bordele bidez Euskal Herriko Baiona hirira ailegatzen ziren. Ondoren, euskal mugalarien laguntzarekin Pirinioak mendiz igaro eta Donostiara ailegatuz. Hemendik jada, Bilbo, Madril edota Gibraltarrera jo ohi zuten.

Ibilbide nagusiaz gain beste hiru azpibilbide ere bazeuden:

  1. Pat ibilbidea (kode izena: Pat O'Leary), Albert Guérissek sortua. Parisetik Limogesetik igaroz Okzitaniako Tolosa hirira iristen zen, handik Pirinioak mendiz iragan, Kataluniako Esterri d'Aneu udalerrira ailegatu eta Bartzelonara zuzentzen zen.
  2. Bigarren Pat ibilbidea Paristik atera eta Dijon, Lyon, Avignon bidez Marseilla hirira iristn zen, handik Nimes, Perpignan eta Bartzelonara ailegatu eta bertatik aliatuak Gibraltarrera garraituak ziren.
  3. Shelburne ibilbidea Bretainiako Rennes hirira iristen zen, handik kostaldeko Saint-Brieuc udalerrira ailegatu eta ezkutuan itsasoratu eta Mantxako Kanala zeharkatuz Ingalaterrako hegoaldeko Dartmouth hirian lehorreratzen ziren.

Sareko kide garrantzitsuenak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  • Florentino Goikoetxea
  • Pierre Aguerre
  • Katalin Aguirre
  • Virginia d'Albert-Lake-k, lehenik, Parisko bere etxean, Philippe senarrarekin, interprete-zerbitzuak eskaini zituen, Belgikatik Espainiara Comètek lagundutako hegazkinlari ezkutuekin hitz egin ahal izateko. Aliatuak Normandian lehorreratu arte, bere etxetik igaro ziren 75 iheslariri lagundu zien. 1944ko ekainean atxilotu zuten eta Ravensbrück-era deportatu. 1945eko apirilean askatua izan zen.
  • Robert Aylé
  • Elizabeth Buffet, 1944ko martxoan deportatuta Ravensbrück-en hil zen. Haren ohorezko plaka bat badago Parisen, Courcelles kaleko 93. zenbakian.
  • Ivan Colmant
  • Jean-Edouard Dassié
  • Marthe-Céline Dassié
  • Lucienne Dassié
  • Margarita Debitrand, Ravensbrücken hilda. Haren ohorezko, plaka bat badago Dourdan hirian.
  • Monique de Bissy, 1944ko martxoan atxilotua, 1944ko irailean askatua.
  • Andrée de Jongh, (Dedée) (1916-2007) "Dédée" ihes-lerroa jarri zuen martxan, eta Bruselatik ehun bat hegazkinlari inguru eraman zituen Frantziako eremu libreraino. Lagun andana bati esker, sare horrek 600 hegazkinlari baino gehiago salbatu zituen, baina atxiloketa anitz pairatu zituen: Alemanek eta beren konplizeek 800 inguru erail zituzten. Dédée 1943ko urtarrilaren 15ean atxilotu zuten baina nazien kontzentrazio-esparruetatik bizirik atera zen.
  • Frédéric de Jongh, (Paul). Andrée De Jonghen aita. Bruselan lagfundu zuen, eta, gero, Parisen Comèteren zuzendaritzara joan behar izan zuen. Han, ostatu- eta konexio-erakunde oso bat antolatu zuen. 1943ko ekainaren 7an atxilotu zuten, Dezitter traidoreak salaturik. 1944ko martxoaren 28an exekutatu zuten Valeriano mendian (Paris).
  • Elvire de Greef, (Tanta Go). Frantziako hegoalderako koordinatzailea. Atxilotu zutenean ihes egitea lortu zuen.
  • Jean Greindl baroia (Nemo). Bruselarako lineako burua. 1943ko otsailaren 6an atxilotu zuten eta 1943ko irailaren 7an hil.
  • Henriette Hanotte (Monique): Gerraren hastapenetik", berak eta bere familiak mugak gainditzen lagundu zieten aliatuei, Rumes herriko etxetik. 1943-44an, Comète sarean lan egin zuen eta hegazkinlariak pasatzen lagundu, Bruselako eta Pariseko lagunekin koordinatuta, Pirinioetaraino. «Errerik», Britainia Handira ihes egin zuen.
  • Vassili Lami, Odile Verhulst-en suhia, 1944ko uztailaren 27an atxilotu zuten Parisen eta 1945eko apirilaren 10ean hil zen, Neuengammen. Haren ohorezko plaka oroigarri bat badago dute Parisko Rue du Cher-en.
  • Jacques Le Grelle (Jérôme) kondea, 43ko abuztutik 44ko urtarrilera Parisko sektoreko burua izan zen. Harrapatu, torturatu, heriotzara kondenatu eta kontzentrazio-esparrura bidali zuten, baina bizirik iraun zuen.
  • Marthe Mendiara
  • Henri Michellik Bruselako operazioei berriz ekin zien Charles Morellerekin. Atxilotua izan zen baina bizirik atera zen deportaziotik.
  • Charles Morelle, Valentzian eta gero Bruselan eragiketen arduraduna, atxilotua eta deportatua, Dachau-n hil zen 1945eko maiatzaren 18an.
  • Jean-François Nothomb, (Franco). Kometa Lerro osoko burua, 43ko otsailetik, Dedée De Jongh atxilotu ondoren; oso modu eraginkorrean ari izan zen. Harreman onak zituen M.I.9 zerbitzuarekin Espainian. 1944ko urtarrilaren 18an atxilotu zuten, Parisko sarean zegoen traidore baten gatik. Heriotza-zigorra ezarri zioten, baina bizirik atera zen nazien espetxeetatik.
  • Georges d'Oulemont kondea (1916-1993). gidari iraunkor gisa aritzu zen Pirinioetarako bidean. Traizionatuta eta Gestapok heriotzara kondenatuta, Ingalaterrara ihes egin zuen. Gero, gauez bi aldiz itzuli zen zen etsaien eremura jausgailuz, komando-misioen betezeko.
  • Amanda Stasostar
  • Frantxua Usandizaga
  • Odile Verhulst, 1944ko urtarrilaren 18an Parisen atxilotua eta Ravensbrück-era deportatua, 1945eko otsailean hil zen. Haren ohorezko plaka bat badago Parien, Rue du Cher- karrikan.
  • Fernande Onimus
  • Anne Van Doren
  • Jean Plas
  • Yvonne Netter

Kanpo estekak[aldatu | aldatu iturburu kodea]