Edukira joan

Durand Lerroa

Wikipedia, Entziklopedia askea
Durand Lerroa
Geografia
Herrialdeak Afganistan
 Pakistan
Luzera2.670 km
Historia
Sorrera-data1893ko azaroaren 12a

Durand Lerroa (paxtuneraz: د ډیورنډ کرښه‎; urduz: ڈیورنڈ لائن‎; darieraz: خط دیورند‎) edo Afganistan-Pakistan muga Afganistan eta Pakistan bereizten dituen nazioarteko muga bat da[1]. Iranekin muga hirukoitzetik, ekialdean, Txinarekin duenera mendebaldean hedatzen da[oh 1], 2.640 kilometrotan zehar.

Durand Lerroa 1893an ezarri zuten Afganistango Emirerriaren eta Indiako Britainiar Inperioaren arteko nazioarteko muga gisa Indiako Zerbitzu Zibileko diplomazialari britainiar Mortimer Durandek eta Afganistango emir Abdur Rahman Khanek, euren eragin esparruaren muga ezartzeko eta merkataritza harremanak hobetzeko. Britainia Handiak Afganistan estatu independentetzat jotzen zuen orduan, nahiz eta bere kanpo arazoak eta harreman diplomatikoak kontrolatzen zituen.

Akordioak, orrialde bakarrekoa eta 1893ko azaroaren 12koa, zazpi artikulu labur ditu, Durand Lerrotik harago esku-sartzerik ez egiteko konpromisoa barne. 1894tik aurrera, mugatze britainiar-afganiar baterako azterketa bat egin zen, mugaren zati bat hartuz, 1.300 kilometro ingurukoa[2][3]. Britainiarren eta errusiarren arteko “Joko Handiaren” arteko lehiaren amaierarantz ezarrita, horren ondorioz sortutako lerroak Afganistan ezarri zuen eskualdeko britainiarren eta errusiarren interesen arteko tanpoi-eremu gisa[4]. 1919ko Anglo-Afganiar Itunak zertxobait aldatutako lerroa 1947an hartu zuen oinordetzan Pakistanek, independentzia lortu ostean.

Durand lerroak Jyber Pajtunjwa, Balutxistan eta Gilgit-Baltistan eskualde lehiatua banatzen ditu, Pakistango ipar eta mendebaldean, Afganistango ipar-ekialdeko eta hegoaldeko probintzietatik. Ikuspegi geopolitiko eta geoestrategikotik, munduko muga arriskutsuenetako bat bezala deskribatu da[5][6][7][8].

Durand Lerroa nazioartean Pakistango mendebaldeko muga gisa onartuta badago ere, Afganistanen neurri handi batean aitortu gabe jarraitzen du[9][10]. Sardar Mohammed Daoud Khan, lehen ministro ohi eta Afganistango presidenteak, mugaren aurka gogor egin zuen eta gerra propagandistikoa abiatu zuen; hala ere, 1976ko abuztuan Pakistanera egindako bisitan, tonua leundu zuen, Durand lerroa muga gisa aitortuz[11][12]. 2017an, mugaz gaindiko tentsioen erdian, Hamid Karzai Afganistango presidente ohiak esan zuen Afganistanek ez duela «inoiz» Durand Lerroa bi herrialdeen arteko muga gisa aitortuko[13].

Erreferentziak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
  1. ↑ (Ingelesez) Pakistan. Central Intelligence Agency 2024-11-26 (kontsulta data: 2024-12-03).
  2. ↑ (Ingelesez) Smith, Cynthia. «Research Guides: Afghanistan: A Guide to Maps and Geographic Reference Materials: Introduction» guides.loc.gov (kontsulta data: 2024-12-03).
  3. ↑ Hay, W. R.; Crone, D. R.. (1933). «Demarcation of the Indo-Afghan Boundary in the Vicinity of Arandu» The Geographical Journal 82 (4): 351–354.  doi:10.2307/1785903. ISSN 0016-7398. (kontsulta data: 2024-12-03).
  4. ↑ Uradnik, Kathleen Ann, ed. (2011). Battleground: government and politics. Greenwood ISBN 978-0-313-34313-1. (kontsulta data: 2024-12-03).
  5. ↑ «Afghanistan's Troubled Border | Newsweek The Council on Foreign Relations | Newsweek.com» web.archive.org 2008-04-08 (kontsulta data: 2024-12-03).
  6. ↑ «The Troubled Afghan-Pakistani Border - Council on Foreign Relations» web.archive.org 2010-05-25 (kontsulta data: 2024-12-03).
  7. ↑ (Ingelesez) «Japanese nationals not killed in Pakistan: FO» DAWN.COM 2005-09-07 (kontsulta data: 2024-12-03).
  8. ↑ «The World's Most Dangerous Borders - By Philip Walker | Foreign Policy» web.archive.org 2011-12-31 (kontsulta data: 2024-12-03).
  9. ↑ «No change in stance on Durand Line: Faizi | Pajhwok Afghan News» web.archive.org 2013-05-10 (kontsulta data: 2024-12-03).
  10. ↑ (Ingelesez) «Why the Durand Line Matters» thediplomat.com (kontsulta data: 2024-12-03).
  11. ↑ Rasanayagam, Angelo. (2009). Afghanistan: a modern history; monarchy, despotism or democracy?; the problems of governance in the Muslim tradition. (repr. argitaraldia) Tauris ISBN 978-1-85043-857-1. (kontsulta data: 2024-12-03).
  12. ↑ (Ingelesez) Dorronsoro, Gilles. (2005). Revolution Unending: Afghanistan, 1979 to the Present. C. Hurst ISBN 978-1-85065-683-8. (kontsulta data: 2024-12-03).
  13. ↑ (Ingelesez) Siddiqui, Dawn com | Naveed. (2017-03-05). «Afghanistan will never recognise the Durand Line: Hamid Karzai» DAWN.COM (kontsulta data: 2024-12-03).

Oharrak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
  1. ↑ Kaxmirreko gatazka dela eta, Indiak ere esaten du muga egiten duela Txinarekin bat egiten duen eremuan.

Kanpo estekak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
"https://eu.wikipedia.org/w/index.php?title=Durand_Lerroa&oldid=10005859"(e)tik eskuratuta