Egadak

Wikipedia, Entziklopedia askea
Egadak
Egadi.jpg
Datu orokorrak
Garaiera 687 m
Azalera 37,45 km²
Geografia
Koordenatuak 37° 58′ 00″ N, 12° 12′ 00″ E / 37.966666666667°N,12.2°E / 37.966666666667; 12.2Koordenatuak: 37° 58′ 00″ N, 12° 12′ 00″ E / 37.966666666667°N,12.2°E / 37.966666666667; 12.2
Estatu burujabea Italia
Estatu burujabe Italia
Eskualdea Sizilia
Former provinces of ItalyTrapaniko probintzia
Ur-gorputza Mediterraneoa

Egadak edo Egada uharteak (italieraz: Isole Egadi; sizilieraz: Ìsuli Ègadi, latinez: Aegates Insulae; grezieraz: Aἰγάται Νῆσοι) Italiako uhartedi bat da, Sizilian dagoena, Tirreniar itsasoaren eta Siziliako itsasartearen artean. Siziliako mendebaldeko kostaldetik 7 km ingurura dago, Trapani eta Marsalaren artean, uhartediak hiru uharte eta bi uhartetxo ditu, baita haitz eta pila batzuk ere[1].

Antzinatean, jada ezagutzen ziren Aegates latindar izenarekin, grezierazko Aigatai hitzetik datorrena, hau da, "Ahuntz uharteak". Uhartedian, Egada uharteetako Itsas Erreserba Naturala dago.

Geografia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Ikuspuntu geologikotik, Egada uharteak estuki lotuta daude Siziliarekin; artxipelagoa, 37,45 kilometro karratukoa, Favignana, Marettimo, Levanzo uharteek eta beste uharte txikiago batzuek osatzen dute, horietako batzuk harkaitzak baino ez dira.

Klima oso leuna da neguko hilabeteetan, eta udako egunak luze, bero eta eguzkitsuak dira. Neguko batez besteko tenperatura minimoa, urtarrilean eta otsailean, 5 gradukoa da, eta uztail-abuztuko tenperatura maximoa, berriz, 45 gradukoa. Prezipitazio gutxi.

Honako uharte hauek osatzen dute uhartedia:

  • Favignana
  • Levanzo
  • Marettimo
  • Maraone
  • Formica
  • Stagnone
  • Galera
  • Galeotta
  • Preveto
  • Fariglione

Marsala lurmuturretik, urrutian izen bereko hiria ikus daiteke.

Egadak eta Stagnone satelitetik

Hegazti-fauna[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Egadetako hegazti-faunaren barruan sartzen dira arrano sugezalea, belatz handia, gypsa, aztore-arrano (Marettimo uhartea), belatza, sai zuria, pelikanoa, flamenko arrosa, ekaitz-txori txikia, zanga, gabai arrea, gabai arrunta, kaio hankahoria, ubarroi mottoduna, malkar-sorbeltza, hontz zuria, harkaitz-zozo urdina, kutturlio arrunta eta erroia, besteak beste.

Historia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Antzinako giza kokalekuen aztarnak, nagusiki, Levanzon daude, eta, neurri txikiagoan, Favignanan. Uste denez, hau azken glaziazioaren ondorioz gertatu zen, Afrika eta Siziliaren artean pasabide natural bat sortu zuena.

K.a. 241ean. Erromatarrek uharteak konkistatu zituzten Lehen Gerra Punikoko azken itsas guduaren ondoren, non Gaio Lutazio Katulok kartagotar flota garaitu baitzuen. Erromatar Inperioaren kolapsoaren ondoren, uharteak, bandaloen eta godoen eta, beranduago, sarrazenoen eskuetan erori ziren.

1081ean, normandiarrek okupatu eta gotortu zituzten. Ondoren, Siziliaren patua jarraitu zuen XVI. mendera arte, Genoako Pallavicini-Rusconiren jabetza bihurtu zirenean, eta ondoren, 1874an, Favignanako atun tranpak indartu zituen Florio familiarena.

Favignana udalerriaren zati administratibo dira, San Pantaleon eta Grande uhartea[2] izan ezik, hauek Marsala udalerriaren zatiak baitira.

Levanzoko ohiko etxea

Sukaldaritza[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Egadeetako plater tipikoetan, kuskusezko platerak eta arrantzarekin lotutako espezialitateak daude, hala nola, atun marinatua, ezpata errea eta atun frijituaren esnea. Atuna oliba-oliotan, botargatan eta atun gazitan kontserbatzen da.

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  1. Area Marina Protetta Isole Egadi
  2. Gin Racheli, Egadi, mare e vita, Mursia, 1979.

Bibliografia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  • RACHELI, Gin: Egadi, mare e vita, Mursia, 1979.
  • BERNABÒ, Barbara: I possessi dei Pallavicini nelle Isole Egadi, in "Quaderni Obertenghi", IV, 2014, 297-314 orr.

Kanpo estekak[aldatu | aldatu iturburu kodea]