Edukira joan

Elisabeth Abegg

Wikipedia, Entziklopedia askea
Elisabeth Abegg

Bizitza
Jaiotzako izen-deiturakLuise Wilhelmine Elisabeth Abeg
JaiotzaEstrasburgo, 1882ko martxoaren 3a
Herrialdea Alemania
 Alemaniar Inperioa
BizilekuaBerlin
HeriotzaMendebaldeko Berlin eta Berlin, 1974ko abuztuaren 8a (92 urte)
Familia
AitaFriedrich Abegg
Haurrideak
Hezkuntza
HeziketaLeipzigeko Unibertsitatea
Estrasburgoko Unibertsitatea
Hezkuntza-mailadoktoretza
Hizkuntzakalemana
Jarduerak
Jarduerakpedagogoa, erresistentziako borrokalaria, irakaslea eta history teacher (en) Itzuli
Enplegatzailea(k)Luisengymnasium Berlin (en) Itzuli
Rückert-Schule (en) Itzuli
Jasotako sariak
Ideologia eta sinesmenak
ErlijioaAdiskideen Erlijiozko Elkartea
Alderdi politikoaAlemaniako Alderdi Demokratikoa
Alemaniako Alderdi Sozialdemokrata

Luise Wilhelmine Elisabeth Abegg ( Estrasburgo, Alemaniako Inperioa, 1882ko martxoaren 3a - Mendebaldeko Berlin, 1974ko abuztuaren 8a ) alemaniar hezitzailea eta nazionalsozialismoaren aurkako erresistentziako kidea izan zen.[1]

Bizitza

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Johann Friedrich Abegg (1847–1923) abokatu, ofizial eta idazle alemaniarraren eta honen emazte Marie Caroline Elisabeth jaiotzez, Rähm-en alaba Estrasburgon hazi zen, Alsazian.[2]

Irakasleen Prestakuntza Mintegiaren ondoren (Lehrerinnenseminar, alemanez), Elisabeth Abeggek unibertsitateko ikasketak hasi zituen. Garai hartan hasiak ziren emakumeak unibertsitatean onartzen. 1912tik aurrera, Historia, Filologia Klasikoa eta Ikasketa Erromanikoak egin zituen Estrasburgoko Kaiser Wilhelm Unibertsitatean, Alemaniako lehen emakumeetako bat zelarik. 1916an, doktoretza lortu zuen Leipzigeko Unibertsitatean Italiako Erdi Aroaren historiari buruzko tesi batekin. 1924tik Historiako irakasle titularra izan zen Berlin-Moabit-eko Luisen-Oberlyzeum-en, 1838an sortu zen Berlingo nesken goi-mailako lehen udal eskolan.[2]

Berlin-Ekialdeko Gizarte Laneko Taldean engaiatu zen. Friedrich Siegmund-Schultze artzain protestanteak sortutako taldeak egoera zaurgarrian zeuden gazteei laguntzen zien; batez ere, emakume gazteei. Weimar Errepublika garaian, Abegg Alemaniako Alderdi Demokratikoko ezker-liberaleko kidea izan zen, eta harremana izan zuen ideia demokratikoak zituen pertsona askorekin.[2]

1933an, Elisabeth Abeggek, beste irakasle batzuekin eta ikasle nagusiekin batera (emakumeak denak), protesta egin zuen Luisen-Oberlyzeum-en naziek egindako esku-hartzeen eta ikasle juduen bazterketaren aurka. 1935ean, politikoki ez-fidagarritzat jo zuten Führer-ari zina egiteari uko egiteagatik , eta, zigortuta, Berlin-Schönebergeko Rückert-Gymnasium-era bidali zuten. 1930eko hamarkadaren erdialdetik aurrera, Robinsohn-Strassmann talde ezkertiar liberalarekin harremana mantendu zuen. 1938an, Gestapok galdeketa egin zion teologo errebelde bati laguntzeagatik. 1941ean, berriz, klasean adierazpen kritikoak egiteagatik salatuta, erretiroa hartu behar izan zuen derrigorrean. Garai horretan, hainbat urtez laguntzen ibili ondoren, kuakeroen taldean (Adiskideen Erlijiozko Elkartean) sartu zen.[2]

1933tik, Nazionalsozialismoaren hasieratik, egin zuten Elisabeth Abeggek eta bere konfiantzazko lagunek naziek jazarritakoen alde. Benetako hasierako txinparta, ordea, Anna Hirschberg-en deportazioa izan zen, 1942ko uztailean. Abbegen lagun judua ez zen legez kanpo bizitzera ausartu, eskainitako laguntzari uko egin zion eta Auschwitzeko kontzentrazio-esparruan hil zuten 1944an. Abeggek pertsona batzuk behintzat salbatzeko zuen asmoa Richard Linderen etxean (ikasle errebelde baten aitaren etxean) ingelesezko irratsaioak entzunez indartu zen. Horrela izan zuen lurralde okupatuetako krimenen berri. Bere oroitzapenen arabera, berak eta Julie ahizpa ezinduak guztira hamabi pertsona hartu zituzten Tempelhof-eko hiru gela eta erdiko apartamentuan; ama ere bertan bizi zen. Legez kanpo bizi ziren ume batzuek eskola jaso zuten hor.[2]

Bi ahizpek, batez ere, juduak ezkutatu zituzten. 1943ko otsailean, Liselotte Pereles haurtzaindegiko irakaslea eta Susanne Manasse harrera-alaba ezkuta zitezen konbentzitu zituzten, zetorkien deportazioari ihes egiteko. Elisabeth Abeggek bere bitxiak saldu zituen, Yitzhak Schwersenz-ek Suitzara alde egiteko. Bi ahizpek eskaini zizkieten ostatua, janaria, arropa, dirua eta paper faltsuak politikoki jazarritako pertsonei; Ernst von Harnack-i, esate baterako. Laguntzaile taldekoak honako hauek izan ziren: Elisabeth Schmitz lankide ohia, Lydia Forsström eta Hildegard Arnold-Knies ikasle ohiak eta haien izeba Christine Engler, Bertha Becker (Manasse-ren senitarteko ez judua), Richard Linde eta lagun kuakeroak. Berlinetik kanpo, harremanak, adibidez, Ekialdeko Prusiako Bunke familiarekin eta Alsaziako Margrit Dobbeck jostunarekin izan zituzten. Elkarrekin 80 lagun ingururi lagundu zieten, eta horietako gehienak bizirik atera ziren. Beren lana auzokideen begiradapean egin bazen ere, eta haietako batzuk nazi aktiboak baziren ere, Elisabeth Abeggen laguntza ez zen ez deskubritu ez traizionatu.[2]

Bigarren Mundu Gerraren ostean, Abegg irakasle lanetan aritu zen berriro, erretiroa hartu arte, SPDn sartu zen eta Berlingo kuaker mugimenduan engaiatu zen. Berlin-Zehlendorf-eko Mittelhof e.V. gizarte elkartearen sortzaileetako bat izan zen. 1947an AEBetako kuakeroen ekimenez sortu zen erakunde honek Alemaniaren demokratizazioari ekarpen soziokulturala egin nahi izan zion.[3]

Omenaldiak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
  • Zinta duen Merezimenduko Gurutze Federala (1957ko otsailaren 27a)
  • Nazioen artean zuzenak (1967ko maiatzaren 23a)
  • Berlingo oroimenezko plaka Tempelhofer Damm 56n (1991ko azaroaren 9a)
  • Elisabeth-Abegg-Straße (Elisabeth-Abegg kalea) Berlin-Moabit-en (2004ko abenduaren 20a)
  • Claus Bernet: Elisabeth Abegg. In: Biographisch-Bibliographisches Kirchenlexikon (BBKL). Band 26, Bautz, Nordhausen 2006, ISBN 3-88309-354-8, 1–3. or.
  • Martina Voigt: Grüße von „Ferdinand“. Elisabeth Abeggs vielfältige Hilfe für Verfolgte. In: Beate Kosmala, Claudia Schoppmann (Hrsg.): Sie blieben unsichtbar. Zeugnisse aus den Jahren 1941 bis 1945. Förderverein Blindes Vertrauen e. V. des Museums Blindenwerkstatt Otto Weidt, Berlin 2006, ISBN 978-3-926082-27-5, 104–116. or.
  • Sara Bender, Jakob Borut, Daniel Fraenkel, Israel Gutman (Hrsg.): Lexikon der Gerechten unter den Völkern. Deutsche und Österreicher. Yad Vashem und Wallstein-Verlag, Göttingen 2005, ISBN 978-3-89244-900-3.
  • Siegfried Mielke (Hrsg.) Marion Goers-en, Stefan Heinz-en, Matthias Oden-en, Sebastian Bödecker-en lankidetzarekin: Einzigartig – Dozenten, Studierende und Repräsentanten der Deutschen Hochschule für Politik (1920–1933) im Widerstand gegen den Nationalsozialismus. Lukas-Verlag, Berlin 2008, ISBN 978-3-86732-032-0, 82. or. (biografia laburra).
  • Liselotte Pereles: Die Retterin in der Not. In: Kurt R. Grossmann: Die unbesungenen Helden. Menschen in Deutschlands dunklen Tagen. Ullstein Verlag, Berlin / Wien 1984, ISBN 978-3-548-33040-2, 85–93. or.
  • Martina Voigt: Einig gegen die Trägheit des Herzens. Das Hilfsnetzwerk um Elisabeth Abegg zur Rettung jüdischer Verfolgter im Nationalsozialismus. Lukas, Berlin 2021 (Alemaniar Erresistentziaren Oroimen Zentroaren argitalpenak; 17), ISBN 978-3-86732-399-4.
  • Abegg, Elisabeth, in: Gudrun Wedel: Autobiographien von Frauen : ein Lexikon. Köln : Böhlau, 2010, 1f. or.

Web estekak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Erreferentziak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
  1. ↑ «Über uns - Elisabeth-Abegg-Grundschule» web.archive.org 2019-07-06 (kontsulta data: 2025-04-02).
  2. ↑ a b c d e f «Gedenkstätte Stille Helden - Biografien» web.archive.org 2014-02-24 (kontsulta data: 2025-04-02).
  3. ↑ «Elisabeth Abegg | Lehrer, die während des Holocaust Juden retteten» wwv.yadvashem.org (kontsulta data: 2025-04-02).

Kanpo estekak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
"https://eu.wikipedia.org/w/index.php?title=Elisabeth_Abegg&oldid=10245195"(e)tik eskuratuta