Edukira joan

Elvira Rawson

Wikipedia, Entziklopedia askea
Elvira Rawson

Bizitza
Jaiotzako izen-deiturakElvira del Carmen Rawson Guiñazú
JaiotzaJunín, 1867ko apirilaren 19a
Herrialdea Argentina
HeriotzaBuenos Aires, 1954ko ekainaren 4a (87 urte)
Hobiratze lekuaLa Recoleta hilerria
Familia
AitaJuan de Dios Rawson
Hezkuntza
HeziketaBuenos Airesko Unibertsitatea
Hizkuntzakgaztelania
Jarduerak
Jarduerakmedikua, katedraduna eta sufragista
Mugimenduafeminismoa
Ideologia eta sinesmenak
Alderdi politikoa Herritarren Batasun Erradikala
Find a Grave: 7569583 Edit the value on Wikidata

Elvira del Carmen Rawson Guiñazú (Junin, 1867ko apirilaren 19a - Buenos Aires, 1954ko ekainaren 4a)[1] Elvira Rawson de Dellepiane izenez ere ezaguna, argentinar mediku, politikari eta sufragista izan zen, Herritarren Batasun Erradikala erakundeko emakume iraultzailea. Argentinan medikuntzan graduatu zen bigarren emakumea izan zen 1892an, Cecilia Grierson baino hiru urte geroago, eta emakumeen eskubideen berdintasunaren aldeko borrokalari feminista nabarmena izan zen.[2][3]

Bizitza

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Junin hirian jaio zen, Buenos Aires probintziako ipar-mendebaldean, 1867ko apirilaren 19an. Juan de Dios Rawson militarraren eta Elizarda Guiñazuren alaba zen.[4]

Zazpi neba-arrebetatik seigarrena izan zen. Sei urte zituela, familiarekin Mendozara joan zen bizitzera. Han, lehen hezkuntzako eskolara joan zen, eta probintziako lehen irakasleetako bat izan zen. Buenos Aires hirira joan zen, eta han medikuntza ikastea erabaki zuen gurasoak aurka izan arren, eta horretarako Unibertsitate Nazionaleko Medikuntza Fakultatean eman zuen izena. 1892an bere promozioko emakume bakarra izan zen, eta mediku gisa graduatu zen herrialdeko bigarren emakumea, Cecilia Griersonen ondoren.[4][5]

Ikasketak ordaintzeko maistra gisa aritu zen.[4]

Ibilbidea

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

1890ean, Parkeko Iraultzan, beste mediku batzuekin batera, kanpainako ospitale bat ezarri zuen gudu-frontean, zaurituak artatzeko. Herritar Batasunean sartu zen hasiera batean, eta ondoren Herritarren Batasun Erradikalean.[6][7] Leandro N. Alem-ek urrezko domina eman zion iraultzan eroritako soldaduak sendatzen egindako lanagatik. Bere medikuntza-jarduera emakumeen gaixotasunetara bideratu zuen. Higiene eta puerikultura irakaslea izan zen.[4][8]

Eugenesiaren sarrarazlea izan zen bere herrialdean, eta gai horri eskaini ziola tesia esan ohi da.[9] Azken puntu hori faltsua da, izan ere, bere graduko tesia, ,"Apuntes sobre higiene en la mujer" izenekoa, kontsulta daiteke. Bertan, Rawson de Dellepianek ez du inoiz eugenesia planteatzen, izatez, bere tesia genero ikuspegia duen Argentinako emakumeen ugalketa-osasunari buruzko lehen tratatu medikotzat jotzen da, XIX. mendearen amaieran idatzitakoa.[4]

Manuel Calixto Antonio Dellepianerekin ezkondu zen 1891n. Zortzi seme-alaba izan zituzten: Manuel, Haydeé, Julio, Roberto, Raquel, Juan, Franklin eta Elvira.

1905ean sortu zen lehen Zentro Feministaren sortzaileetako bat izan zen, gizon eta emakumeen eskubide zibil eta politikoen berdintasuna aldarrikatzeko.[10] 1910ean Buenos Airesen, herrialdearen Mendeurrena zela eta, egin zen Nazioarteko Emakumeen Lehen Kongresuan parte hartu zuen aktiboki.[4]

1919an Emakumearen Eskubideen Aldeko Elkartea sortu zuen, Adelia Di Carlo, Emma Day eta Alfonsina Stornirekin batera, eta hamaika mila afiliatu bildu zituen.[2][4]

Emakumeen botoari buruzko lehen entsegua, Batasun Feministak antolatua. Elvira Rawson de Dellepiane doktorea da mahaiburua, 1920.

Emakumeen sufragioaren alde borrokatzeko, Elvira Rawsonek indarrak batzeko joera izan zuen beti Alicia Moreau de Justorekin, Batasun Feminista Nazionalaren presidente zenarekin.[11] Elkarrekin emakumeen bozketa paralelo zirraragarria antolatu zuten.[12]

1928an Emakumeen Nazioarteko Hirugarren Biltzarra antolatu zuen.[13]

1951n, emakumezkoen botoa lortzeko borroka zehaztuta ikusi zuen. Buenos Airesen hil zen 1954ko ekainaren 4an, 87 urte zituela,[4] eta La Recoleta hilerriko familiaren panteoian lurperatu zuten.

Sariak eta aintzatespenak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
  • Buenos Aires hiriko Puerto Madero auzoko kale batek bere izena darama.[4]
  • Rio Gallegos hirian eta Adolfo Sourdeaux ingeniariaren hirian ere badira haren izena eta borroka ohoratzen dituzten kaleak.[14]

Erreferentziak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
  1. ↑ ««Dra. Elvira Rawson de Dellepiane»» www.ms.gba.gov.ar (. Consejo de la Salud de la Provincia de Buenos Aires.) (kontsulta data: 2026-02-06).
  2. 1 2 (Gaztelaniaz) Pigna, Felipe. (2018-09-16). «Elvira Rawson, luchadora feminista» Clarín (kontsulta data: 2026-02-06).
  3. ↑ (Gaztelaniaz) «Elvira Rawson de Dellepiane, “Prócer cumbre feminista americana”» El Liberal (kontsulta data: 2026-02-06).
  4. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 (Gaztelaniaz) Stadler, Marta Macho. (2026-02-05). «Elvira Rawson, médica y luchadora feminista» Mujeres con ciencia (kontsulta data: 2026-02-06).
  5. ↑ (Gaztelaniaz) Maestros, Biblioteca Nacional de. «Biblioteca Nacional de Maestras y Maestros» www.bnm.me.gov.ar (kontsulta data: 2026-02-06).
  6. ↑ www.efemeridesradicales.com.ar (kontsulta data: 2026-02-06).
  7. ↑ (Gaztelaniaz) «Brechas de género en cirugía, una realidad invisibilizada» www.intramed.net (kontsulta data: 2026-02-06).
  8. ↑ (Gaztelaniaz) Juan, Diario 13 San. (2020-03-08). «Cómo nació la lucha feminista que tuvo a Elvira Rawson como protagonista» Diario 13 San Juan (kontsulta data: 2026-02-06).
  9. ↑ (Gaztelaniaz) Barrancos, Dora. (2012-07-01). Mujeres en la sociedad Argentina: Una historia de cinco siglos. SUDAMERICANA ISBN 978-950-07-3983-2. (kontsulta data: 2026-02-06).
  10. ↑ (Gaztelaniaz) «diccionario biográfico mujeres argentinas de sosa newton lily - Iberlibro» www.iberlibro.com (kontsulta data: 2026-02-06).
  11. ↑ (Gaztelaniaz) Evita y la construcción de poder feminista y popular - Feminacida. 2021-11-11 (kontsulta data: 2026-02-06).
  12. ↑ (Gaztelaniaz) República, El Diario de la. «Investigadoras del Conicet reconstruyen el mapa federal del voto femenino» El Diario de la República (kontsulta data: 2026-02-06).
  13. ↑ (Gaztelaniaz) De Alicia Moreau de Justo a Eva Perón: cómo se gestó el voto femenino en Argentina - Notas. 2020-11-10 (kontsulta data: 2026-02-06).
  14. ↑ (Gaztelaniaz) en, Por Adrián PignatelliSeguir. (2019-11-15). «La transformación de Puerto Madero: de una costa desolada y tierra de nadie a uno de los barrios más exclusivos de Buenos Aires» infobae (kontsulta data: 2026-02-06).

Ikus, gainera

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Kanpo estekak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
"https://eu.wikipedia.org/w/index.php?title=Elvira_Rawson&oldid=10539099"(e)tik eskuratuta