Edukira joan

Emakumeen ibilbidea Nobel Sarietan

Wikipedia, Entziklopedia askea

Nobel Sariak Alfred Nobelek asmatu zituen 1895an egin zuen testamentuan, bere ondarearen parte garrantzitsu bat urtero Fisika, Kimika, Literatura, Bakea eta Medikuntza edo Fisiologia arlotan ekarpen zientifiko edo kultural nabarmenengatik gailentzen diren pertsonak saritzeko erabiliko zela erabaki zuenean.

1968an, Suediako Bankuaren 300. urteurrena ospatu zenean, honek Nobel Fundazioari dohaintza bat egin zion Ekonomiako Nobel Saria ere eman zezan. Ofizialki Nobel Sariduna ez bada ere, jatorrizko Nobelen baldintza eta ezaugarri berdinekin ospatzen da. [1]

Saria emateko ekitaldia urtero egiten da abenduaren 10ean , Stockholmen eta bertan Fisika, Kimika, Literatura, Medikuntza edo Fisiologia eta Ekonomia nobel sariak banatzen dira. Bakearen Nobel Saria aldiz, Oslon ematen da. Bi egoitzetan, irabazleei diploma bat, domina bat eta txeke bat ematen zaie, bakoitzari dagokion diruarekin.[2]

Saria jaso duten emakumeak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
Nobel saria jaso duten emakume eta gizonak 1901-2024

1901 eta 2024 urteen artean, Nobel Sariak eta Alfred Nobelen Oroimenezko Ekonomia Zientzietako Sveriges Riksbank Saria 627 aldiz eman zaizkie 1.012 pertsona eta erakunderi. Pertsona batzuek Nobel Saria behin baino gehiagotan jaso dutela kontuan hartuta, guztira 910 gizon, 66 emakume eta 28 erakunde dira. Horrek esan nahi du emakumeen portzentaia % 6,5 ingurukoa besterik ez dela [3]

Nobel saria jaso duten emakumeen proportzio urriak agerian uzten du saria ematen den eremuetan dagoen genero-arrakala. Emakumeak sarriago saritzen dituzte bakearen aldeko ekintzengatik eta literaturagatik, eta bi arlo horietan ere, kopurua beti da gizonena baino askoz txikiagoa. Arrazoi bat baino gehiago eman dira, desberdinak aldi historikoen arabera. Batzuetan, zientziak emakumeentzat duen eskuraezintasuna, gerra hotzaren testuingurua, pare-sarerik ez izatea, emakumeen proposamenik ez izatea, edo zirkulu itxiegia, batez ere gizonez osatua, sariak banatzen diren esparru guztietan. Hala ere, 1990eko hamarkadaz geroztik, Nobel batzordeek ahalegin handia egin dute urteetan zehar leporatu zaizkien alborapen ugariak zuzentzeko.

Marie Curie ikerlaria bi aldiz izan zen Nobel sariduna:1903an Fisikakoa eta 1911n Kimikakoa, bera izan zen baitare saria jaso zuen lehenengo emakumea. Malala Yousafzai 2014an 17 urterekin Nobel Saria jaso duen pertsonarik gazteena da. 2007an Literaturakoa jaso zuen Doriss Lessing emakume saridun helduena da, baina John B. Goodenough da nobel saria jaso duen pertsona helduena 97 urterekin. Hurrengo taulan Nobel Saria jaso duten emakumeak zerrendatzen dira urtez urte, bere irudia, izena, jatorria, zein eremutan jaso zuen eta epaimahaiak saria emateko aipatu zituen arrazoiak azalduz.

Urtea Irudia Sariduna Jatorria Eremua Saria jasotzeko arrazoiak
1903 Marie Curie

(Pierre Curie eta Henri Becquerel-ekin batera)

 Polonia

 Frantzia

Fisika "Bere senarra Pierre Curie eta Henri Becquerel irakaslearekin elkarlanean aurkitutako erradiazio fenomenoei buruz egin dituzten ikerketa bateratuei esker ona adierazteko»" [4]
1905 Bertha von Suttner Austria-Hungariako Inperioa Bakea "Gerrako izugarrikerien aurka egiteko erakutsi zuen ausardiagatik" [5]
1909 Selma Lagerlöf  Suedia Literatura "Bere idazkien ezaugarri diren idealismo handia, irudimen bizia eta pertzepzio espirituala aintzat hartuta"[6]
1911 Marie Curie  Polonia

 Frantzia

Kimika "Kimikaren garapenean egindako lanagatik; bereziki, erradio eta polonio elementuak aurkituz, erradioa isolatuz eta elementu horren izaera eta konposatuak aztertuz"[7]
1926 Grazia Deledda  Italia Literatura "Bere jaioterriko bizitza argitasun plastikoz erretratatzen duten eta, oro har, giza arazoei sakontasunez eta enpatiaz heltzen dieten bere idatziengatik"[8]
1928 Sigrid Undset  Norvegia Literatura "Erdi Aroko iparraldeko bizimoduaren deskribapen indartsuengatik"[9]
1931 Jane Addams

(Nicholas Murray Butler-rekin partituta)

 Ameriketako Estatu Batuak Bakea "Bakearen ideala berpizteko eta bere herrian eta humanitate osoan bakearen espiritua berpizteko egin duen etengabeko ahaleginagatik"[10]
1935 Irène Joliot-Curie

(Frédéric Joliot-Curie-rekin partituta)

 Frantzia Kimika "Elementu erradioaktibo berriak sintetizatzeagatik" [11]
1938 Pearl S. Buck  Ameriketako Estatu Batuak Literatura "Txinako nekazari bizitzaren deskribapen aberats eta benetan epikoengatik eta bere maisulan biografikoengatik"[12]
1945 Gabriela Mistral  Txile Literatura "Bere poesia lirikoagatik, zeinak, emozio indartsuetan inspiratuta, bere izena mundu latinoamerikar osoaren asmo idealisten ikur bihurtu duen"[13]
1946 Emily Greene Balch

(John Raleigh Mott-rekin batera)

 Ameriketako Estatu Batuak Bakea "Bakearen alde bizitza osoan egindako lanagatik" [14]
1947 Gerty Cori

(Carl Ferdinand Cori-rekin eta Bernardo Houssay-rekin batera)

 Ameriketako Estatu Batuak Medikuntza "Glukogenoaren konbertsio katalitikoaren nondik norakoak aurkitzeagatik" [15]
1963 Maria Goeppert-Mayer

(J. Hans D. Jensen-ekin eta Eugene Wigner-rekin batera)

 Ameriketako Estatu Batuak Fisika "Maskor nuklearraren egiturari buruzko aurkikuntzengatik" [16]
1964 Dorothy Crowfoot Hodgkin  Erresuma Batua Kimika "Substantzia biokimiko garrantzitsuen egiturak X izpietako tekniken bidez zehazteagatik" [17]
1966 Nelly Sachs

(Samuel Agnon-ekin batera)

 Alemania

 Suedia

Literatura “Israelen patua indar hunkigarriz interpretatzen duen idazkera liriko eta dramatiko bikainagatik” [18]
1976 Betty Williams  Erresuma Batua Bakea "Ipar Irlandako gatazka bortitzari amaiera emango dion mugimendua sortzeko egindako ahalegin ausartengatik" [19]
Mairead Maguire  Erresuma Batua
1977 Rosalyn Sussman Yalow

(Roger Guillemin eta Andrew Schally-rekin batera)

 Ameriketako Estatu Batuak Medikuntza "Hormona peptidikoen erradioimmunoentseguen garapenagatik"[20]
1979 Ama Teresa Kalkutakoa  India

 Mazedonia

Bakea "Sufritzen duen gizarteari laguntzeagatik" [21]
1982 Alva Myrdal

(Alfonso García Robles-ekin batera)

 Suedia Bakea "Armagabetzearen eta arma nuklearrik gabeko guneen alde egindako ahaleginagatik"[22]
1983 Barbara McClintock  Ameriketako Estatu Batuak Medikuntza "Elementu genetiko mugikorrak aurkitzeagatik" [23]
1986 Rita Levi-Montalcini

(Stanley Cohen-ekin batera)

 Italia

 Ameriketako Estatu Batuak

Medikuntza "Hazkunde-faktoreen aurkikuntzengatik"[24]
1988 Gertrude B. Elion

(James W. Black eta George H. Hitchings-ekin batera)

 Ameriketako Estatu Batuak Medikuntza "Tratamendu farmakologikorako printzipio garrantzitsuen aurkikuntzengatik" [25]
1991 Nadine Gordimer  Hegoafrika Literatura "Bere idazkera epiko bikainaren bitartez gizateriarentzat onura handikoa izan dena"[26]
1991 Aung San Suu Kyi  Birmania Bakea “demokraziaren eta giza eskubideen alde biolentziarik gabeko borroka egiteagatik”[27]
1992 Rigoberta Menchú  Guatemala Bakea "Justizia sozialaren eta herri indigenen eskubideen errespetuan oinarritutako adiskidetze etno-kulturalaren alde egindako borrokagatik"[28]
1993 Toni Morrison  Ameriketako Estatu Batuak Literatura "Indar ameslaria eta poesia-inportazioa ezaugarri dituen nobeletan, errealitate amerikarraren funtsezko alderdi bati bizia ematen diona" [29]
1995 Christiane Nüsslein-Volhard

(Edward B. Lewis-ekin eta Eric F. Wieschaus-ekin batera)

 Alemania Medikuntza "Enbrioi-garapen goiztiarraren kontrol genetikoari buruzko aurkikuntzengatik" [30]
1996 Wisława Szymborska  Polonia Literatura "Bere poesiagatik, zehaztasun ironikoz testuinguru historiko eta biologikoa giza errealitatearen zatietan argitara ateratzeko aukera ematen duelako" [31]
1997 Jody Williams

(Pertsonen Aurkako Minen Debekurako Nazioarteko Kanpainarekin batera)

 Ameriketako Estatu Batuak Bakea "Pertsonen aurkako minak debekatu eta garbitzeko egiten duten lanagatik" [32]
2003 Shirin Ebadi  Iran Bakea "Demokraziaren eta giza eskubideen alde egindako ahaleginagatik. Bereziki emakumeen eta haurren eskubideen aldeko borrokan jarri du arreta" [33]
2004 Elfriede Jelinek  Australia Literatura "Bere eleberri eta antzerki ikuskizunetako ahotsen eta kontra-ahotsen jario musikalagatik, hizkuntzaren zorroztasun paregabeaz gizartearen klixeen zentzugabekeria eta botere menperatzailea agerian uzten dituztelako" [34]
Wangari Maathai  Kenya Bakea "Garapen iraunkorrari, demokraziari eta bakeari egindako ekarpenagatik" [35]
Linda B. Buck

(Richard Axel-ekin batera)

 Ameriketako Estatu Batuak Medikuntza "Usaimen-hartzaileei eta usaimen-sistemaren antolamenduaren gainean egindako aurkikuntzengatik" [36]
2007 Doris Lessing  Erresuma Batua Literatura "Eszeptizismoz, suaz eta botere ameslariaz, zatitutako zibilizazio bat arakatu duen emakume-esperientziaren epika horrengatik" [37]
2008 Françoise Barré-Sinoussi

(Harald zur Hausen-ekin eta Luc Montagnier-rekin)

 Frantzia Medikuntza "Giza immunoeskasiaren birusa aurkitzeagatik" [38]
2009 Elizabeth Blackburn

(Carol W. Greider-rekin eta Jack W. Szostak-ekin batera)

 Australia

 Ameriketako Estatu Batuak

Medikuntza "Telomeroek eta telomerasa entzimak kromosomak babesten dituzten modua aurkitzeagatik" [39]
Carol W. Greider

(Elizabeth Blackburn-ekin eta Jack W. Szostak-ekin batera)

 Ameriketako Estatu Batuak
Ada E. Yonath

(Venkatraman Ramakrishnan-ekin eta Thomas A. Steitz-ekin batera)

 Israel Kimika "Erribosomaren egiturari eta funtzioari buruz egin dituen ikerketengatik" [40]
Herta Müller  Alemania

 Errumania

Literatura "Desjabetuen paisaia erretratatzeagatik poesiaren kontzentrazioa eta prosaren egiatasuna baliatuz" [41]
Elinor Ostrom

(Oliver E. Williamson-ekin batera)

 Ameriketako Estatu Batuak Ekonomia "Gobernantza ekonomikoaren analisia egiteagatik, batez ere ondasun komunak aztertzeagatik" [42]
2011 Ellen Johnson-Sirleaf  Liberia Bakea "Emakumeen segurtasuna bermatzeko eta bakegintzan parte-hartze zuzena izateko indarkeriarik gabe egindako ahaleginagatik" [43]
Leymah Gbowee  Liberia
Tawakkol Karman  Yemen
2013 Alice Munro  Kanada Literatura "Ipuin garaikidearen maistra izateagatik" [44]
2014 May-Britt Moser

(John O'Keefe-rekin eta Edvard Moser-rekin batera)

 Norvegia Medikuntza "Garuneko posizionamendu-sistema osatzen duten zelulen aurkikuntzengatik" [45]
Malala Yousafzai

(Kailash Satyarthi-rekin batera)

 Pakistan Bakea "Haur eta gazteen zapalkuntzaren kontra eta haur guztiek hezkuntzarako duten eskubidearen alde egindako borrokagatik" [46]
2015 Tu Youyou

(William C. Campbell-ekin eta Satoshi Ōmura-rekin batera)

 Txina Medikuntza "Malariaren aurkako terapia berriarekin zerikusia duten aurkikuntzengatik" [47]
Svetlana Aleksievitx  Bielorrusia Literatura "Gure garaiko atsekabearen eta adorearen oroigarri diren bere idatzi polifonikoengatik." [48]
2018 Donna Strickland

(Gérard Mourou-rekin eta Arthur Ashkin-ekin batera)

 Kanada Fisika "Intentsitate handiko pultsu optikoak eta pultsu ultralaburrak sortzeko erabili duten metodoagatik" [49]
2018 Frances Arnold

(Gregory Winter-ekin eta George P. Smith-ekin batera)

 Ameriketako Estatu Batuak Kimika "Entzimen eboluzio gidatuagatik" [50]
2018 Nadia Murad

(Denis Mukwege-rekin batera)

 Irak Bakea "Sexu-indarkeria gerra eta gatazka armaturako tresna gisa desagerrarazteko egin dituen ahaleginengatik" [51]
2018 Olga Tokarczuk  Polonia Literatura "Grina entziklopedikoaz, mugak zeharkatzea bizitzeko era gisa erakusten duen irudimen narratiboarengatik" [52]
2019 Esther Duflo

(Abhijit Banerjee eta Michael Kremer-ekin batera)

 Ameriketako Estatu Batuak Ekonomia "Munduko pobrezia arintzeko duten ikuspegi esperimentalagatik" [53]
2020 Andrea M. Ghez

(Roger Penrose eta Reinhard Genzel-ekin batera)

 Ameriketako Estatu Batuak Fisika "Gure galaxiaren erdigunean objektu trinko supermasibo bat aurkitzeagatik" [54]
Emmanuelle Charpentier  Frantzia Kimika "Genoma editatzeko metodo bat garatzeagatik" [55]
Jennifer Doudna  Ameriketako Estatu Batuak
Louise Glück  Ameriketako Estatu Batuak Literatura "Edertasun soilarekin norbanakoaren existentzia unibertsal bihurtzen duen bere ahots poetiko nahastezinagatik" [56]
Maria Ressa

(Dmitri Murátov-ekin batera)

 Filipinak Bakea "Demokraziaren eta bake iraunkorraren aurrebaldintza den adierazpen askatasuna babesteko egindako ahaleginengatik" [57]
2022 Carolyn Bertozzi

(Morten P. Meldal eta Karl Barry Sharpless-ekin batera)

 Ameriketako Estatu Batuak Kimika "Klik kimika eta kimika bioortogonala garatzeagatik" [58]
Annie Ernaux  Frantzia Literatura "Memoria pertsonalaren sustraiak, itotzeak eta murrizte kolektiboak ezagutarazteko duen adore eta zorroztasun klinikoagatik" [59]
2023 Claudia Goldin  Ameriketako Estatu Batuak Ekonomia "Emakumeen lan-merkatuko emaitzen ulermenean aurrera egiteagatik" [60]
Narges Mohammadi  Iran Bakea "Iranen emakumeek jasaten duten zapalkuntzaren kontrako borrokagatik eta giza eskubideak zein guztiontzako askatasuna sustatzen egin duen lanagatik" [61]
Anne L'Huillier ( Pierre Agostini eta Ferenc Krausz fisikariekin batera)  Frantzia Fisika "Materiaren dinamika elektronikoa aztertzeko attosegundoetako argi-pultsuak sortzen dituzten metodo esperimentalengatik" [62]
Katalin Karikó (Drew Weissman ikerlearekin batera)  Hungaria Medikuntza "COVID-19aren aurkako mRNA-txerto eraginkorrak garatzea ahalbidetu zuten nukleosidoen basearen aldaketei buruzko aurkikuntzengatik" [63]
2024 Han Kang  Hego Korea Literatura "Trauma historikoak alderatu eta giza bizitzaren hauskortasuna azaltzen duen bere prosa poetiko biziagatik" [64]

Sari polemikoak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Kritikatutako irabazleak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Gizonezko kideen antzera, Nobel saria jasotzen duten emakumeek ere kritikak jaso izan dituzte. Bereziki Bakearen Nobel saria jasotzen dutenak kritikatu dira, baina baita beste kategoria batzuetan ere.

  • 1999an, Guatemalako historian aditua zen pertsona batek frogatu zuen Rigoberta Menchuren autobiografiaren zati esanguratsu bat faltsifikatua edo esajeratua zela. Nobel Batzordeak ez zuen hitz egin adierazpen horiei buruz. Berriemale baten esanetan, Amerika aurkitu zeneko 500. urteurrenean emandako sari honek kontinentearen kolonizazioaren gaitzen aitortza Menchuren esperientziaren aitortza baino gehiago markatu lezake.[65]
  • 2004ean Suediako Akademiako kideetako batek, Knut Ahnlund-ek, uko egin zion parte hartzeari Elfriede Jelinekek Literaturako Nobel saria jaso ondoren, bere lana “kaotikoa eta pornografikoa” dela eta sariari “kalte konponezinak” eragin dizkiola pentsatzen zuelako. Batzordearen hautua bere ezkerreko feminismoak berarengana bideratu zuen, bere idazkietan erregularki kritikatzen duen Austriarekin harreman konplexu eta polemikoa izan arren. Jelineken ustez, ez luke saria jaso behar, gehienbat emakumea delako hautatu zutela iritzita.[66]
  • 2009an, Herta Müllerren izena aipatua izan aurretik, Peter Englund, Literaturako Nobel Batzordeko idazkari iraunkorra, prentsan mintzatu zen batzordearen iraganeko eurozentrismoa onartuz, gaitzespen hori are nabarmenagoa izan zen, bere aurretik egondako idazkaria, Horace Engdahl oso kritikatua izan zelako 2008an AEBetako literatura isolatuegia zegola adierazteagatik. Saria jaso zuen unean, Herta Müller idazle ezezagun samarra zen. Bere lanak Errumania komunistan Nicolae Ceaușescuren diktadurak eragin zituen triskantzak ditu ardatz, eta bere izena ez da aipatzen aukera handiena dutenen artean. Englunden adierazpenen ondoren saria Europako idazle bati emateak sekulako protesta ekaitza eragin zuen.[67]
  • 2011n, Wangari Maathai, Nobel saria jaso zuen Afrikako lehen emakumea, HIESaren birusari buruzko iritziengatik aipatua izan zen. Dirudienez, Kenyako egunkari bati egindako elkarrizketa batean GIBa mendebaldeko herrialdeek Afrika despopulatzeko garatu zutela esan zuen. Saria jaso ondoren adierazpen horiek egin izana irmoki ukatu zuen arren, Time aldizkarian egindako elkarrizketa batean, adierazi zuen GIBa garatu egin zela eta ez zela jatorri naturalekoa.[68]
  • 2011n, Ellen Johnson Sirleafekin batera Bakearen Nobel Saria jaso zuen Leymah Gboweek, saria jaso eta egun gutxira, Sirleafek, presidente kargua izan arren, bere herrialdearen ustelkeriari eta nepotismoari aurre egiteko ez zuela ezer egin adierazi zuen. Liberiako Egiaren eta Adiskidetzearen Batzordeak ere gizateriaren aurkako krimenak eta gerra krimenak egin zituen Charles Taylor Presidente ohiaren 52 defendatzaileren zerrendan jarri zuen.

Nobel sariaren ahaztuak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Nobel Sarien historian, hainbat kasutan emakumeak baztertuak izan dira, bai proposamenen fasean, baita saria bera jasotzeko fasean ere. Adibide horiek sortu dituzten eztabaida ia guztiak oraindik isilpeko zigilupean daude, Nobel batzordetako erregistroak ezin direlako publiko egin deliberazioak burutu ondoren 50 urte egin arte.

Erreferentziak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
  1. ↑ (Ingelesez) «About the Nobel Prize» NobelPrize.org (kontsulta data: 2025-09-15).
  2. ↑ (Ingelesez) «About the Nobel Prize» NobelPrize.org (kontsulta data: 2025-09-16).
  3. ↑ (Gaztelaniaz) «Premios Nobel 2024, en gráficos» www.epdata.es (kontsulta data: 2025-09-16).
  4. ↑ (Ingelesez) «Marie Curie – Facts» NobelPrize.org (kontsulta data: 2025-09-02).
  5. ↑ «The Nobel Peace Prize 1905» nobelprize.org (kontsulta data: 2018-03-04).
  6. ↑ (Ingelesez) «The Nobel Prize in Literature 1909» NobelPrize.org (kontsulta data: 2025-09-02).
  7. ↑ «The Nobel Prize in Chemistry 1911» nobelprize.org (kontsulta data: 2018-03-04).
  8. ↑ (Ingelesez) «The Nobel Prize in Literature 1926» NobelPrize.org (kontsulta data: 2025-09-02).
  9. ↑ (Ingelesez) «The Nobel Prize in Literature 1928» NobelPrize.org (kontsulta data: 2025-09-02).
  10. ↑ (Ingelesez) «The Nobel Peace Prize 1931» NobelPrize.org (kontsulta data: 2025-09-02).
  11. ↑ (Ingelesez) «The Nobel Prize in Chemistry 1935» NobelPrize.org (kontsulta data: 2025-09-02).
  12. ↑ (Ingelesez) «The Nobel Prize in Literature 1938» NobelPrize.org (kontsulta data: 2025-09-05).
  13. ↑ (Ingelesez) «The Nobel Prize in Literature 1945» NobelPrize.org (kontsulta data: 2025-09-05).
  14. ↑ «The Nobel Peace Prize 1946» nobelprize.org (kontsulta data: 2018-03-04).
  15. ↑ (Ingelesez) «The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1947» NobelPrize.org (kontsulta data: 2025-09-05).
  16. ↑ (Ingelesez) «The Nobel Prize in Physics 1963» NobelPrize.org (kontsulta data: 2025-09-05).
  17. ↑ (Ingelesez) «The Nobel Prize in Chemistry 1964» NobelPrize.org (kontsulta data: 2025-09-09).
  18. ↑ (Ingelesez) «The Nobel Prize in Literature 1966» NobelPrize.org (kontsulta data: 2025-09-09).
  19. ↑ (Ingelesez) «The Nobel Peace Prize 1976» NobelPrize.org (kontsulta data: 2025-09-09).
  20. ↑ (Ingelesez) «The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1977» NobelPrize.org (kontsulta data: 2025-09-09).
  21. ↑ (Ingelesez) «The Nobel Peace Prize 1979» NobelPrize.org (kontsulta data: 2025-09-09).
  22. ↑ (Ingelesez) «The Nobel Peace Prize 1982» NobelPrize.org (kontsulta data: 2025-09-09).
  23. ↑ (Ingelesez) «The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1983» NobelPrize.org (kontsulta data: 2025-09-09).
  24. ↑ (Ingelesez) «The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1986» NobelPrize.org (kontsulta data: 2025-09-09).
  25. ↑ (Ingelesez) «The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1988» NobelPrize.org (kontsulta data: 2025-09-09).
  26. ↑ (Ingelesez) «The Nobel Prize in Literature 1991» NobelPrize.org (kontsulta data: 2025-09-09).
  27. ↑ (Ingelesez) «The Nobel Peace Prize 1991» NobelPrize.org (kontsulta data: 2025-09-11).
  28. ↑ (Ingelesez) «The Nobel Peace Prize 1992» NobelPrize.org (kontsulta data: 2025-09-11).
  29. ↑ (Ingelesez) «The Nobel Prize in Literature 1993» NobelPrize.org (kontsulta data: 2025-09-11).
  30. ↑ (Ingelesez) «The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1995» NobelPrize.org (kontsulta data: 2025-09-12).
  31. ↑ (Ingelesez) «The Nobel Prize in Literature 1996» NobelPrize.org (kontsulta data: 2025-09-12).
  32. ↑ (Ingelesez) «The Nobel Peace Prize 1997» NobelPrize.org (kontsulta data: 2025-09-12).
  33. ↑ (Ingelesez) «The Nobel Peace Prize 2003» NobelPrize.org (kontsulta data: 2025-09-12).
  34. ↑ (Ingelesez) «The Nobel Prize in Literature 2004» NobelPrize.org (kontsulta data: 2025-09-12).
  35. ↑ (Ingelesez) «The Nobel Peace Prize 2004» NobelPrize.org (kontsulta data: 2025-09-12).
  36. ↑ (Ingelesez) «The Nobel Prize in Physiology or Medicine 2004» NobelPrize.org (kontsulta data: 2025-09-12).
  37. ↑ (Ingelesez) «The Nobel Prize in Literature 2007» NobelPrize.org (kontsulta data: 2025-09-12).
  38. ↑ (Ingelesez) «The Nobel Prize in Physiology or Medicine 2008» NobelPrize.org (kontsulta data: 2025-09-12).
  39. ↑ (Ingelesez) «The Nobel Prize in Physiology or Medicine 2009» NobelPrize.org (kontsulta data: 2025-09-12).
  40. ↑ (Ingelesez) «The Nobel Prize in Chemistry 2009» NobelPrize.org (kontsulta data: 2025-09-12).
  41. ↑ (Ingelesez) «The Nobel Prize in Literature 2009» NobelPrize.org (kontsulta data: 2025-09-12).
  42. ↑ (Ingelesez) «The Sveriges Riksbank Prize in Economic Sciences in Memory of Alfred Nobel 2009» NobelPrize.org (kontsulta data: 2025-09-12).
  43. ↑ (Ingelesez) «The Nobel Peace Prize 2011» NobelPrize.org (kontsulta data: 2025-09-12).
  44. ↑ (Ingelesez) «The Nobel Prize in Literature 2013» NobelPrize.org (kontsulta data: 2025-09-12).
  45. ↑ (Ingelesez) «The Nobel Prize in Physiology or Medicine 2014» NobelPrize.org (kontsulta data: 2025-09-13).
  46. ↑ (Ingelesez) «The Nobel Peace Prize 2014» NobelPrize.org (kontsulta data: 2025-09-13).
  47. ↑ (Ingelesez) «The Nobel Prize in Physiology or Medicine 2015» NobelPrize.org (kontsulta data: 2025-09-13).
  48. ↑ (Ingelesez) «The Nobel Prize in Literature 2015» NobelPrize.org (kontsulta data: 2025-09-13).
  49. ↑ (Ingelesez) «The Nobel Prize in Physics 2018» NobelPrize.org (kontsulta data: 2025-09-13).
  50. ↑ (Ingelesez) «The Nobel Prize in Chemistry 2018» NobelPrize.org (kontsulta data: 2025-09-13).
  51. ↑ (Ingelesez) «The Nobel Peace Prize 2018» NobelPrize.org (kontsulta data: 2025-09-13).
  52. ↑ (Ingelesez) «The Nobel Prize in Literature 2018» NobelPrize.org (kontsulta data: 2025-09-13).
  53. ↑ (Ingelesez) «The Prize in Economic Sciences 2019» NobelPrize.org (kontsulta data: 2025-09-13).
  54. ↑ (Ingelesez) «The Nobel Prize in Physics 2020» NobelPrize.org (kontsulta data: 2025-09-13).
  55. ↑ (Ingelesez) «The Nobel Prize in Chemistry 2020» NobelPrize.org (kontsulta data: 2025-09-13).
  56. ↑ (Ingelesez) «The Nobel Prize in Literature 2020» NobelPrize.org (kontsulta data: 2025-09-13).
  57. ↑ (Ingelesez) «The Nobel Peace Prize 2021» NobelPrize.org (kontsulta data: 2025-09-13).
  58. ↑ (Ingelesez) «The Nobel Prize in Chemistry 2022» NobelPrize.org (kontsulta data: 2025-09-14).
  59. ↑ (Ingelesez) «The Nobel Prize in Literature 2022» NobelPrize.org (kontsulta data: 2025-09-14).
  60. ↑ (Ingelesez) «The Sveriges Riksbank Prize in Economic Sciences in Memory of Alfred Nobel 2023» NobelPrize.org (kontsulta data: 2025-09-14).
  61. ↑ (Ingelesez) «The Nobel Peace Prize 2023» NobelPrize.org (kontsulta data: 2025-09-15).
  62. ↑ (Ingelesez) «The Nobel Prize in Physics 2023» NobelPrize.org (kontsulta data: 2025-09-15).
  63. ↑ (Ingelesez) «The Nobel Prize in Physiology or Medicine 2023» NobelPrize.org (kontsulta data: 2025-09-15).
  64. ↑ (Ingelesez) «The Nobel Prize in Literature 2024» NobelPrize.org (kontsulta data: 2025-09-15).
  65. ↑ (Ingelesez) Feldman, Burton. (2000). The Nobel Prize: A History of Genius, Controversy, and Prestige. Arcade Publishing ISBN 978-1-55970-592-9. (kontsulta data: 2025-09-18).
  66. ↑ (Ingelesez) Chappet, Marie Claire. (2014-10-09). «Nobel Prize for Literature: the good, the bad and the British» The Telegraph (kontsulta data: 2025-09-18).
  67. ↑ (Ingelesez) Chappet, Marie Claire. (2014-10-09). «Nobel Prize for Literature: the good, the bad and the British» The Telegraph (kontsulta data: 2025-09-18).
  68. ↑ (Frantsesez) Le prix Nobel de la paix 2023 attribué à Narges Mohammadi « pour son combat contre l’oppression des femmes en Iran ». 2023-10-06 (kontsulta data: 2025-09-18).
  69. ↑ (Ingelesez) Monbiot, By George. (2018-09-15). «Take away Aung San Suu Kyi’s Nobel Peace Prize. She no longer deserves it» Gulf News: Latest UAE news, Dubai news, Business, travel news, Dubai Gold rate, prayer time, cinema (kontsulta data: 2025-09-18).

Kanpo estekak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
"https://eu.wikipedia.org/w/index.php?title=Emakumeen_ibilbidea_Nobel_Sarietan&oldid=10510258"(e)tik eskuratuta