Emil Artin

Wikipedia, Entziklopedia askea
Emil Artin
EmilArtin.jpg
Bizitza
Jaiotza Viena1898ko martxoaren 3a
Herrialdea  Austria-Hungariako Inperioa
 Ameriketako Estatu Batuak
 Weimarko Errepublika
 Mendebaldeko Alemania
Heriotza Hanburgo1962ko abenduaren 20a (64 urte)
Familia
Ezkontidea(k) Natascha Artin Brunswick  (1929ko abuztuaren 29a -  1959)
Seme-alabak
Hezkuntza
Heziketa Vienako Unibertsitatea
(1916ko urria -
Leipzigeko Unibertsitatea
(1919 -
Göttingengo Unibertsitatea
(1921 -
Hezkuntza-maila Ph.D.a
habilitation (en) Itzuli
Tesi zuzendaria Gustav Herglotz (en) Itzuli
Otto Hölder (en) Itzuli
Doktorego ikaslea(k) Iain T. A. C. Adamson (en) Itzuli
Serge Lang (en) Itzuli
David Gilbarg (en) Itzuli
Hans Julius Zassenhaus (en) Itzuli
Heinz Söhngen (en) Itzuli
Harold Nathaniel Shapiro (en) Itzuli
Alexander Murray MacBeath (en) Itzuli
Arthur Mattuck (en) Itzuli
Harald Nehrkorn (en) Itzuli
David Kent Harrison (en) Itzuli
Johannes Weissinger (en) Itzuli
Robert Earl MacKenzie (en) Itzuli
Hans Wilhelm Praetorius (en) Itzuli
Evar Dare Nering (en) Itzuli
Kate Hey (en) Itzuli
Karl Henke (en) Itzuli
Josef Beller (en) Itzuli
Hans Kurt Heinrich Rothgiesser (en) Itzuli
Walther Landherr (en) Itzuli
Margaret S. Matchett (en) Itzuli
William H. Mills (en) Itzuli
Shianghaw Wang (en) Itzuli
Abraham P. Hillman (en) Itzuli
Donald Watson Blackett (en) Itzuli
Richard James Semple (en) Itzuli
Armin Peter Thedy (en) Itzuli
Otto Schreier (en) Itzuli
Hizkuntzak alemana
Ikaslea(k) Serge Lang (en) Itzuli
John Tate (en) Itzuli
Max August Zorn (en) Itzuli
Jarduerak
Jarduerak matematikaria eta unibertsitateko irakaslea
Enplegatzailea(k) Princetongo Unibertsitatea
Notre Dameko Unibertsitatea
Michigango Unibertsitatea
Indiana University (en) Itzuli
Hanburgoko Unibertsitatea  (1922 -
Jasotako sariak
Kidetza Alemaniako Natur Zientzien Leopoldina Akademia
Arteen eta Zientzien Ameriketako Estatu Batuetako Akademia

Emil Artin (Viena, 1898ko martxoaren 3a - Hanburgo, 1962ko abenduaren 20a) austriar matematikaria izan zen.

Eraztun ez-trukakorrei, edo bere izena duten Artinen eraztunei buruz egindako lanarengatik da ezaguna. Horrez gainera, Hilberten 23 problemetako bat ebatzi zuen.

Leipzigeko Unibertsitatean egin zituen ikasketak, eta 1921ean bukatu zuen doktoregoa. 1922-23 ikasturtea Göttingengo Unibertsitatean eman zuen, eta gero irakasle hautatu zuten Hanburgoko Unibertsitatean. 1937an Estatu Batuetara emigratu zuen; bertan unibertsitate askotan aritu zen irakasle, haien artean, Notre Damen, Indianan eta Princetonen. 1958an Alemaniara itzuli zen eta Hanburgoko Unibertsitatean jarraitu zuen eskolak ematen. Lehenengo ikerketak zenbaki karratuen eremuan egin zituen, teoria analitikoaren eta aritmetikoaren barruan. Ekarpenik garrantzitsuena eraztun ez-trukakorren teorian egin zuen, eta aljebra elkarkorra landu zuen bereziki. 1955ean bi artikulu idatzi zituen, eragin handia izan zutenak, talde finitu arruntei buruz; era horretan, talde horien sailkapena egitea lortu zen. Artinen argitalpen garrantzitsuenak hauek dira: Geometric algebra (1957, Aljebra geometrikoa) eta Class field theory (1961, Klase eremuen teoria). Amerikako Elkarte Matematikoaren zenbakien teoriako Cole saria jaso zuen.

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]