Emilio Mola

Wikipedia, Entziklopedia askea
Hona jauzi: nabigazioa, Bilatu
Emilio Mola
Emilio Mola.jpg
Director General of Security

1930eko otsailak 13 - 1931ko apirilak 15 - Carlos Blanco Pérez
Bizitza
Jaiotza Placetas1887ko uztailaren 9a
Herrialdea  Espainia
Heriotza Burgos1937ko ekainaren 3a (49 urte)
Hobiratze lekua Eroritakoen monumentua (Iruñea)
Heriotza modua istripua
Hezkuntza
Heziketa Infantry Academy of Toledo 1907) : Infanteria
Hizkuntzak gaztelania
Lanbidea
Lanbidea militarra
Zerbitzu militarra
Gradua brigadier general
Gatazka Espainiako Gerra Zibila
Rifeko gerra

Emilio Mola Vidal (Placetas, Villa Clara, Kuba, 1887ko uztailaren 9aAlcocero, Burgos, Espainia, 1937ko ekainaren 3a) militar espainiarra izan zen, 1936ko uztailaren 17 eta 18ko altxamenduaren zuzendaria, Espainiako Gerra Zibila sortu zuena.

Biografia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Gaztaroa[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Guardia Zibileko kapitain baten seme jaioa, diziplina gogorrean hezia izan zen. Militar gisa Regulares Indígenas tokiko mertzenarioen kidegoan zebilela nabarmendu zen.[1] 1904an Toledoko Akademia Militarrean sartu eta graduatu zenean teniente bihurtu zen 1907an.

Rifeko gerra[aldatu | aldatu iturburu kodea]

1909an Rifeko gudan parte hartu[2], bertan zaildu, eta kapitain izendatu zuten. 1919 eta 1920an berriro Marokon borrokatu zuen. 1927an, jeneral bihurtu zen. Marokoko bere esperientziaz idatzitako oroitzapenetako detaile lazgarriek agerian uzten dute erabat zakartu eta sorgortu zela aldi horretan.[3][oh 1]

Errepublikaren kontra[aldatu | aldatu iturburu kodea]

1930eko otsailean, Primo de Riveraren diktadura erori eta berehala, Segurtasuneko Zuzendari Nagusi aukeratu zuten, eta polizia lanari heldu zion. Buru-belarri aritu zen langile eta ikasle borrokak zapatzen Marokon tribuak zapaldu zituen modu berean. Istiluen Kontrako Eskuadroia sortu zuen horretarako, entrenamendu fisiko handiko eta armaz ondo hornitutako taldea, baita espioitza sare konplexu bat eratu ere (Sección de Investigación Comunista). Horien zereginetako bat oposizioko taldeetan infiltratuak sartu eta probokatzaile aritzea zen; 1936an, artean, indarrean zen.[4]

Espainiako Bigarren Errepublikan preso hartu zuten 1932ko Sanjurjo jeneralaren altxamenduarekin lotuta zelakoan. Hala ere, 1933an amnistia lortu eta Fronte Popularrak, Casares Quirogak, 1936an Nafarroako Gobernadore Militar izendatu zuen. Nafarroan zegoela, egoera ezin hobea izan zuen indar matxinatuak bereganatzeko. Mola jeneralak, konspirazioaren "zuzendaria" zen heinean, karlistak alboan behar zituen: hauek, Errepublikaren lehenengo egunetatik, beste gerra baten itxaropena zuten eta horretarako prestaketak egiten ibili ziren. Ekainean, buruzagi karlistak Molarekin batzartu eta matxinatzeko proposamena eta parte hartzeko baldintzak eman zizkioten, besteak beste, bi koloreko bandera ezartzea.

1936ko uztailaren 17 eta 18ko altxamenduaren zuzendaria, berak uztailaren 19ra arte itxaron zuen Iruñean gobernuaren kontra altxatzeko. Altxamendua Gerra Zibila bihurtu eta Francisco Francoren agindupean Mola Iparraldeko Armadaren Agintari bihurtu zen.

Mola 1937ko ekainaren 3an hil zen hegazkinez Gasteizera zihoan eta hegazkina Alcoceron erori eta hil egin zen. Garai hartan "de Mola" hitzak gehitu zizkioten herriaren jatorrizko izenari Mola gogoratu eta omentzeko asmoz. Gaur egun ere Alcocero de Mola izena du herriak.[5]. Franco buruzagi bakarra bihurtu zenez, zurrumurruek zioten istripuaren atzean zegoela. Hala ere, ez da ezer probatua izan[6].

2016ko irailean Iruñeko Udalak Emilio Mola eta Jose Sanjurjo jeneralak Erorien Monumentutik ateratzeko erabakiarekin bat egin zuen. Geroa Baik, EH Bilduk, Ahal Duguk, Ezkerrak eta PSNk alde bozkatu zuten; UPNk eta PPk, berriz, puntu horren aurka bozkatu zuten[7].

Ideologia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Militarismoan hezi eta goiz lerratu zen eskuin-muturrera. Bere ideiak eta proposamenak memorietan idatzita utzi zituen, 1931n eta hurrengo urteetan idatziak. Errusiako eskuin muturreko zuriekin harreman zuzena izan zuen, Evgenii Karlovitx Miller generalarekin, eta haren txostenak irakurri. Bertan, komunisten kontrako teoriak ez ezik, nazioarteko konspirazio judu eta masoiaren ideia babesten zen, eta Molak Espainia suntsitzeko ahaleginean zebiltzala defendatu zuen. Alde horretatik, Alderdi Komunistaren jardueraren indarra handietsi zuen, bere informazio agenteen txosten puztuak baliatuz.[8][oh 2]

Oharrak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Emilio Mola Aldatu lotura Wikidatan
  1. Aipatzen ditu, esate baterako, pertsonen garezur txikituak eta puztutako esteak.
  2. Hain zuzen, txosten horiek Bulletin de l'Entente International contre la Troisième Internationalera bidaliak izan ziren eta, aldi berean, aldizkari horrek nazioartera zabaldu zituen bere aleetan uka ezineko egia izango balira bezala eta, Espainian bertan, Francok eta beste hainbat militarrek irakurri zituzten; ikus Preston, P. 2012, 41-42. or.

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  1. Preston, P. 2012, 37. or.
  2. Fernández López, Javier: "Militares contra el Estado", Taurus, Madril, 2003, ISBN 84-306-0495-2
  3. Preston, P. 2012, 37. or.
  4. Preston, P. 2012, 37. or.
  5. Molina Franco, Lucas: "Emilio Mola", Historia de Iberia Vieja liburuan
  6. Jackson, Gabriel: "The Spanish Republic and the Civil War 1931-39", New Jersey, 1967
  7. http://www.berria.eus/albisteak/126862/mola_eta_sanjurjo_hobitik_ateratzearen_aurka_bozkatu_dute_upnk_eta_ppk.htm
  8. Preston, P. 2012, 38-39. or.

Bibliografia[aldatu | aldatu iturburu kodea]