Ermua
- Artikulu hau Bizkaiko udalerriari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Ermua (argipena)».
| Ermua | |||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
Ermuko erdigunea. | |||||||||||
|
| |||||||||||
| Administrazioa | |||||||||||
| Estatua | Espainia | ||||||||||
| Erkidegoa | Euskal Autonomia Erkidegoa | ||||||||||
| Lurraldea | Bizkaia | ||||||||||
| Eskualdea | Durangaldea | ||||||||||
| Izen ofiziala | |||||||||||
| Alkatea | Juan Carlos Abascal Candas (PSE-EE/PSOE) | ||||||||||
| Posta kodea | 48260 | ||||||||||
| INE kodea | 48034 | ||||||||||
| Herritarra | ermuar[1] | ||||||||||
| Kokapena | |||||||||||
| Koordenatuak | 43°11′12″N 2°30′09″W / 43.1867°N 2.5025°W | ||||||||||
![]() | |||||||||||
| Azalera | 6,17 km² | ||||||||||
| Garaiera | 199 metro | ||||||||||
| Distantzia | 43 km Bilbora | ||||||||||
| Demografia | |||||||||||
| Biztanleria | 15.516 (2025: | ||||||||||
| |||||||||||
| Dentsitatea | 2665,96 bizt/km² | ||||||||||
| Euskara | |||||||||||
| Euskaldunak [2] | % 32.7 + % 15.71 hartzaile (2021) | ||||||||||
| Kaleko erabilera [3] | % 7.2 (2021) | ||||||||||
| Etxeko erabilera [4] | % 13.96 (2021) | ||||||||||
| Datu gehigarriak | |||||||||||
| Webgunea | http://www.ermua.es | ||||||||||
Ermua[1] Bizkaiko ekialdeko udalerri bat da. Administratiboki Durangaldea eskualdean sartuta dago, nahiz eta geografikoki, Ego ibarrean kokatua egonik, Debabarrenekoa izan; horregatik hainbat zerbitzutarako eskualde horretan integratzen da.
Gipuzkoako Eibar udalerritik abiatuta, Bizkaiko lehenengo herria da Ermua. 6,49 km²-ko azalera du, eta 1960. eta 1970. hamarkadetako biztanle hazkundearen ondorioz, Eibar eta Ermua ia bat eginda daude gaur egun.
Etimologia
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Ermua 1805 urtera arte Hermua idazten zen, eta er(ria), herria, eta muga hitz elkartean uste da bere jatorria, Gipuzkoarekin duen mugari egiten dio erreferentzia.
Beste teoria batek dio Eremu hitzaren eratorria izan daitekeela, latineko eremus-etik.
Geografia
[aldatu | aldatu iturburu kodea]
Ermua haran estu batean dago, Ego ibaiaren ondoan. Haranaren estutasunak eta erliebearen zailtasunak etxebizitza gehienak haranaren behealdean eraiki beharra ekarri zuen XX. mendeko etorkinak erruz herriratu zirenean. Ermua Oiz eta Urko mendien artean dago; hurrenez hurren, 1.026 eta 730 metro dituzte mendi horiek. Gainera, hirigunea itsas-mailatik 166m-ra dago.
Bizkaian dentsitate handienetariko udalerria da. 1960ko eta 1970eko hamarkadetan eraiki ziren etxebizitza berri gehienak 9 solairuko blokeak dira.
Osaera
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Udalerria hiriguneak eta hainbat auzok osatzen dute, esaterako: Ongarai, San Pelaio, Okinzuri, Santa Ana eta San Lorentzo. Dena den, auzo hauek hirigunetik oso hurbil daude eta beronen parte direla esan daiteke.
Udalerri mugakideak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Iparraldean, Mallabia udalerriarekin egiten du muga; hegoaldean (Sallabente auzoa), Zaldibarrekin; eta, ekialdean, Eibarrekin.
Hidrografia
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Ermua Deba ibaiaren adarra den Ego ibaiaren goialdean kokatuta dago. Berau udalerritik oso hurbil sortzen da, bada Oiz eta Urko mendietatik datozen hainbat errekek osatzen dute ekialdean. Hegoaldean, aldiz, errekak Elgeta eta Zaldibarretik etortzen dira, eta Aixolako erreka eratzen dute; beronek, izen berdineko urtegi bat du eta ura ematen die Ermuari eta Eibarri.
Harana hain da estua, ezen hainbat zatitan estalita gelditu dela herriaren hazteko premiengatik.
Historia
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Ermua 1140 eta 1383 artean sortu zuten, garai hartako udalerri bizkaitar askorekin gertatu bezala, sortzearen urte zehatza ez dakigu, ordea. Gaztelako hainbat erregek hiribilduaren foruak berretsi zituzten behin baino gehiagotan. Hasierako herri txiki hartako ekonomia nekazaritza eta burdinola bakan batzuetan oinarritzen zen. Ermua Zaldibarko jaunen menpe zegoen.
1514. urtean Ermuak 320 biztanle zituen eta hiru kale. Gernikako batzar nagusietako 12. jesarlekua betetzen zuen. Mendeetan zehar izandako izurriteek eta Frantziaren inbasioek (XVIII. mendearen amaierako Konbentzioaren gerra, esaterako), biztanleriaren hazkundea moteldu zuten; hala, 1843an, 400 biztanle inguru bizi ziren Ermuan.
Industrializazioaren garapenak, ordea, hazkunde demografiko eta ekonomikoa indartu egin zuten, auzoko Eibarren gertatu bezala, burdina eta armagintzarekin erlazionaturiko industriak aurretik ezagutu gabeko garapena izan zuten. Horrek lanpostu ugari sortu eta eskulan handiaren beharra ekarri zuen. Horregatik, Ermua immigraziorako jomuga bilakatu zen Espainiako hainbat pertsonarentzat. Galiziatik eta Gaztela eta Leondik etorri ziren, besteak beste.
1997an, Miguel Angel Blanco PPko zinegotziaren bahiketak eta ondorengo hilketak, famatu egin zuten Ermua Espainia osoan. Gertaera hark euskal gatazkan eragin esanguratsua izan zuen eta manifestaldi handiak eragin zituen herri eta hiri askotan. Ermuko herri ekimenen omenez, Ermuko Foroa sortu zen, terrorismoaren biktimen alde jotzea, ETAren ekintzak salatzea eta eusko nazionalismoa kritikatzea helburu izanik.
Demografia
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Espainiako Gerrate Zibilaren ondorengo urteetako hazkundeak, inolako ordenarik gabe egina, ermuarren bizi-kalitatea baldintzatu zuen urteetan zehar. Zerbitzu eta plangintza ezak ur eskasia ekarri zuen 1980ko hamarkadan. 1970eko hamarkadan hasitako krisialdi industrialak eta bizi-kalitatearen okertzeak, berriz, aurreko hamarkadetako hazkundearekin amaitu zuten. Gaur egun, Ermuak biztanleak galtzen ditu, etengabe.
Biztanleriaren bilakaera
[aldatu | aldatu iturburu kodea]|
|
| ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Urtea | 1975 | 1976 | 1977 | 1978 | 1979 | 1980 | 1981 | 1982 | 1983 | 1984 | 1985 | 1986 | 1987 | 1988 | 1989 | 1990 | 1991 | 1992 | 1993 | 1994 | 1995 | 1996 | 1997 | 1998 | 1999 | 2000 | 2001 | 2002 | 2003 | 2004 | 2005 | 2006 | 2007 | 2008 | 2009 | 2010 | 2011 | 2012 | 2013 | 2014 | 2015 | 2016 | 2017 | 2018 | 2019 | 2020 | 2021 | 2022 | 2023 | 2024 | 2025 |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Hazkunde begetatiboa | 333 | 322 | 299 | 222 | 172 | 173 | 188 | 197 | 161 | 158 | 148 | 99 | 95 | 86 | 61 | 36 | 32 | 55 | 29 | 38 | 23 | 24 | 51 | 28 | 25 | 50 | 84 | 34 | 42 | 58 | 36 | 28 | 19 | 7 | 14 | 28 | 13 | −37 | 27 | 30 | −17 | −37 | −23 | −54 | −50 | −103 | −112 | −85 | −93 | −68 | −98 |
| Urtea | 1996 | 1997 | 1998 | 1999 | 2000 | 2001 | 2002 | 2003 | 2004 | 2005 | 2006 | 2007 | 2008 | 2009 | 2010 | 2011 | 2012 | 2013 | 2014 | 2015 | 2016 | 2017 | 2018 | 2019 | 2020 | 2021 | 2022 | 2023 | 2024 | 2025 |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Bizirik jaiotakoak | 125 | 151 | 121 | 131 | 144 | 161 | 134 | 142 | 149 | 118 | 125 | 114 | 132 | 138 | 136 | 126 | 118 | 139 | 144 | 127 | 130 | 104 | 109 | 83 | 93 | 75 | 84 | 68 | 75 | 73 |
Jatorria
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Jaiolekuari dagokionez, 2025. urtean biztanleen % 35,3 udalerri berean jaioak ziren[8], probintziako batez bestekoaren (% 37,6) azpitik. Beste erkidego batzuetan jaiotakoak (Nafarroa barne) % 27,9 dira, eta espainiar estatutik kanpo jaiotakoak % 11,5 —probintzian % 13,9—.
Euskal Autonomia Erkidegoko probintziei dagokienez, biztanleen % 39,7 Bizkaian, % 20,4 Gipuzkoan, eta % 0,4 Araban jaio ziren[9].
Biztanleria atzerritarra
2025. urtean, biztanleen % 9,7k atzerriko nazionalitatea zuen[10]. Atzerritarren artean, talde nagusiak Magreb (% 36,2), Hego Amerika (% 21,7), Erdialdeko eta Iparraldeko Amerika (% 15,5) ziren.
Jaiotza herrialde nagusiak Maroko, Kolonbia, Nikaragua dira.[11]
Etxebizitza
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Eustaten 2024ko Biztanleriaren eta Etxebizitzen Erroldaren arabera, udalerrian 7.403 etxebizitza zeuden: 6.747 (% 91,1) nagusiak eta 655 (% 8,8) gainerakoak (bigarren egoitzak edo hutsik).[12] 2021eko Zentsuaren kontsumo elektrikoaren arabera, 596 (% 8,2) noizbehinkako erabilerakoak ziren eta 337 (% 4,6) hutsik zeuden.[13] Etxebizitza nagusien % 86,2 jabetzan zegoen eta % 11,9 alokairuan.[12] INEren estatistika esperimentalaren arabera, 2026ko maiatzean 5 etxebizitza turistiko zeuden udalerrian, guztira 19 plazarekin (3,8 plaza etxebizitzako).[14]
Etxebizitza multzoa
Bizkaiko mapa (2024)
Erabilera-intentsitatea (kontsumo elektrikoa, 2021)
Bizkaiko mapa (2021)
Jabetza egoera (etxebizitza nagusiak)
Bizkaiko mapa (2024)
Guztira 6.747 etxegune zeuden, batez beste 2,3 egoiliarrekoak; horietatik 1.968 (% 29,2) pertsona bakarrekoak ziren.[12]
Etxeguneak egoiliar kopuruaren arabera
Bizkaiko mapa (2024)
Etxebizitzen batez besteko azalera erabilgarria 72,5 m²-koa zen eta batez besteko antzinatasuna 46,9 urtekoa.[12] Etxebizitzen % 0,6 etxebizitza bakarreko eraikinetan zeuden eta % 51,3 21 etxebizitza edo gehiagoko eraikinetan.[12] Etxebizitzen % 88,9 igogailua zuten.
Eraikineko etxebizitza kopurua
Gela kopurua
Bainugela kopurua
Berokuntzari dagokionez, etxebizitza nagusien % 6,9 berokuntza zentrala zuten, % 78,6 banakakoa eta % 14,1 noizean behingoa.[12] Horrez gain, % 58,7 hodien bidezko gasa zuten eta % 90,0 igogailua.
Berogailu mota
Bestelako ekipamenduak (etxebizitza nagusiak)
Hezkuntza-maila
[aldatu | aldatu iturburu kodea]INEren 2024ko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsuaren arabera, udalerrian 15 urte edo gehiagoko 13.778 biztanle zeuden. Lortutako ikasketa-mailarik altuenari dagokionez, goi-mailako ikasketak zituztenak % 32,5 ziren; bigarren hezkuntzako bigarren etapa (batxilergoa edo erdi-mailako lanbide-heziketa) zutenak % 35,6; bigarren hezkuntzako lehen etapa (DBH edo antzekoa) zutenak % 19,8; eta lehen hezkuntza edo gutxiago zutenak % 12,0.[15] Goi-mailako ikasketak zituztenen proportzioa % 30,0 zen 2021ean eta % 32,5 2024an; beraz, 2,5 puntu igo zen 3 urtean. Lehen hezkuntza edo gutxiago zutenena, berriz, % 14,0 izatetik % 12,0 izatera pasatu zen. Sexuaren arabera, goi-mailako ikasketak zituztenak emakumeen artean % 32,8 ziren, eta gizonen artean % 32,2; aldea, beraz, txikia da. Lehen hezkuntza edo gutxiago zutenak, berriz, emakumeen % 15,1 eta gizonen % 8,9 ziren. Azken alde hori, neurri handi batean, adin-egituraren isla izan ohi da: adineko biztanleen artean emakumeak gehiago dira, eta belaunaldi horietan ohikoagoa zen ikasketak goiz uztea.
Xeheago, goi-mailako ikasketak zituztenen % 54,3 unibertsitate-tituludunak ziren (gradua, diplomatura, lizentziatura, masterra edo doktoretza), eta % 45,7 goi-mailako lanbide-heziketakoak. Guztira, 208 pertsonak zuten doktore-titulua. Bigarren etapakoen artean, batxilergoa zutenak % 64,5 ziren, eta erdi-mailako lanbide-heziketa zutenak % 35,5. Ikasketarik gabekoak, azkenik, 15 urte edo gehiagoko biztanleen % 1,9 ziren.[15]
| Ikasketa-maila | Guztira | % | Gizonak | % | Emakumeak | % |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Goi-mailako ikasketak | 4.481 | % 32,5 | 2.185 | % 32,2 | 2.296 | % 32,8 |
| Bigarren hezkuntzako bigarren etapa | 4.906 | % 35,6 | 2.587 | % 38,2 | 2.319 | % 33,1 |
| Bigarren hezkuntzako lehen etapa (DBH) | 2.732 | % 19,8 | 1.399 | % 20,6 | 1.333 | % 19,0 |
| Lehen hezkuntza edo gutxiago | 1.659 | % 12,0 | 605 | % 8,9 | 1.054 | % 15,1 |
| Guztira | 13.778 | % 100,0 | 6.776 | % 100,0 | 7.002 | % 100,0 |
| Urtea | Goi-mailakoak | Batx. / erdi LH | DBH | Lehen H. edo gutx. | 15 urte edo + |
|---|---|---|---|---|---|
| 2021 | % 30,0 | % 35,3 | % 20,7 | % 14,0 | 13.834 |
| 2022 | % 30,9 | % 35,7 | % 20,5 | % 12,9 | 13.700 |
| 2023 | % 31,9 | % 35,5 | % 20,1 | % 12,6 | 13.718 |
| 2024 | % 32,5 | % 35,6 | % 19,8 | % 12,0 | 13.778 |
Ikasten ari direnak
2024an, 15 urte edo gehiagoko biztanleen % 10,0 ikasten ari zen (1.375 pertsona).[16] Ikasten ari zirenetatik, % 49,5 goi-mailako ikasketetan zebilen, % 23,8 batxilergoan, % 17,0 erdi-mailako lanbide-heziketan eta % 8,1 DBHn edo antzekoetan. Sexuaren arabera, ikasten ari ziren emakumeen % 51,7 goi-mailako ikasketetan zebilen, eta gizonen % 47,3; erdi-mailako lanbide-heziketan, aldiz, gizonen % 20,9 eta emakumeen % 13,3. Adinaren arabera, 15–19 urtekoen % 92,7 ikasten ari zen, 20–24 urtekoen % 50,5 eta 25–29 urtekoen % 16,6; 30 urtetik gorakoen artean, berriz, % 1,6 baino ez.[17] 20–24 urtekoen artean, emakumeen % 48,3 ari zen goi-mailako ikasketak egiten, eta gizonen % 41,2.
Jaiolekuaren arabera
2024an, 15 urte edo gehiagoko biztanleen % 88,7 estatuan jaio zen, eta % 11,3 atzerrian.[15] Ikasketa-egiturak alde nabarmenak ditu jatorriaren arabera. Estatuan jaiotako gizonen artean, goi-mailako ikasketak zituztenak % 34,5 ziren eta lehen hezkuntza edo gutxiago zutenak % 7,4; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 15,2 eta % 20,6, hurrenez hurren. Estatuan jaiotako emakumeen artean, goi-mailako ikasketak zituztenak % 34,6 ziren eta lehen hezkuntza edo gutxiago zutenak % 13,2; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 17,9 eta % 30,0, hurrenez hurren.
Ikasten ari zirenei dagokienez, 2024an estatuan jaiotako 15 urte edo gehiagokoen % 10,0 ari zen ikasten, eta atzerrian jaiotakoen % 9,5.[16] Ikasten ari zirenen artean, goi-mailako ikasketetan zebiltzanak % 53,3 ziren estatuan jaiotakoetan eta % 18,1 atzerrian jaiotakoetan. Konparazio hauek ez daude adinaren arabera doituta: talde bakoitzaren adin-egiturak (gazteen proportzioak, batez ere) eragin handia du emaitzan.
Ekonomia
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Diru-sarrerak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]2023. urtean, biztanle bakoitzeko batez besteko errenta garbia 17.340 euro-koa zen[18], eta etxegune bakoitzeko 40.178 euro-koa. Balio hori probintziako batez bestekoaren (18.738 euro) azpitik dago, eta Espainiako batez bestekoaren (15.036 euro) gainetik. Kontsumo-unitateko errentaren mediana (etxeguneen tamaina eta osaera kontuan hartzen dituen neurria) 23.450 euro zen. Errenta gordina 20.340 euro-koa izan zen pertsonako.
Eustaten datuen arabera, 2023. urtean udalerriko 18 urteko eta gehiagoko biztanleen errenta pertsonalaren mediana —biztanleen erdiek baino gutxiago eta beste erdiek baino gehiago jasotzen duten zenbatekoa— 21.173 eurokoa zen[19][oh 1]: gizonena 28.623 eurokoa eta emakumeena 13.889 eurokoa; hau da, emakumeena gizonena baino % 51,5 txikiagoa. Bizkaia osoan, mediana 20.672 eurokoa zen. Familia-errentari dagokionez, udalerriko familien erdiek 39.705 euro baino gutxiago jaso zuten urtean; familien % 10ek 13.648 euro baino gutxiago jaso zuten, eta beste % 10ek 85.748 euro baino gehiago[20].
Diru-sarrera guztien artean % 59,8 soldatak dira[21].
Desberdintasuna
Errentaren banaketaren desberdintasuna neurtzeko Gini indizea erabiltzen da[22][oh 2]. Udalerrian indizea 24,9 da, probintziakoaren (29,6;
Bizkaiko mapa) azpitik eta Espainiakoaren (32,1) azpitik. P80/P20 zatidurak, hau da errenta-banaketaren 80. eta 20. pertzentilen arteko zatidura, 2,2 da, probintziakoaren (2,5;
Bizkaiko mapa) azpitik eta Espainiakoaren (2,8) azpitik.
Eustatek beste adierazle bat ematen du[oh 1]: diru-sarrera txikienak dituzten familien % 20ren batez besteko errenta, handienak dituztenen % 20renaren ehuneko gisa adierazita; zenbat eta handiagoa izan, orduan eta berdinagoa da banaketa. 2023. urtean, udalerrian lehenengoek 12.426 euro jaso zuten batez beste, eta bigarrenek 95.843 euro; hau da, lehenengoen errenta bigarrenen % 13 zen[23] (Bizkaia osoan, % 9,4; udalerriko banaketa berdinagoa da). Pertsonen errentari dagokionez, diru-sarrera txikienak dituzten biztanleen erdiak batez beste 8.179 euro jaso zuen, eta handienak dituzten erdiak 38.563 euro; lehenengoen errenta bigarrenen % 21,2 zen[24] (Bizkaia osoan, % 18,1).
Jarduera ekonomikoa
[aldatu | aldatu iturburu kodea]INEren 2024ko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsuaren arabera, Ermua udalerrian biztanleria aktiboa (okupatuak eta langabeak) 7.015 pertsona ziren, hau da, 16 urte edo gehiagoko biztanleriaren % 51,5; gainerako % 48,5 inaktibo zeuden (erretiratuak % 52,9, beste inaktiboak % 34,8 eta ikasleak % 12,3).[25] Aktiboen artean, langabezia-tasa % 11,2 zen. Sexuaren arabera, gizonezkoen jarduera-tasa % 54,8 zen eta emakumezkoena % 48,3; langabezia-tasa, aldiz, % 8,3 eta % 14,5 zen, hurrenez hurren.[25]
Okupatuen kopurua 6.151 zen 2023ean, 2021eko 5.976etik gora.[26] Emakumeek okupatuen % 45,2 osatzen dute, eta gizonek % 54,8.
| Egoera | Guztira | % | Gizonak | % | Emakumeak | % |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Okupatuak | 6.226 | % 45,7 | 3.363 | % 50,3 | 2.863 | % 41,3 |
| Langabeak | 789 | % 5,8 | 304 | % 4,5 | 485 | % 7,0 |
| Inaktiboak | 6.608 | % 48,5 | 3.023 | % 45,2 | 3.585 | % 51,7 |
| Guztira | 13.623 | % 100,0 | 6.690 | % 100,0 | 6.933 | % 100,0 |
Jarduera-sektoreak
Jarduera-sektoreei dagokienez, okupatuak honela banatzen dira: zerbitzuak (% 54,8), industria (% 38,9), eraikuntza (% 5,7) eta nekazaritza, abeltzaintza eta arrantza (% 0,5).[26] Xeheago, jarduera-adarrik handiena manufaktura-industria da (% 38,6), ondoren merkataritza (% 12,5) eta osasuna eta gizarte-zerbitzuak (% 7,3) datoz.
Okupazioa eta lan-egoera
Okupazio-mailari dagokionez, langile kualifikatuak eta maila baxuko ofizialak dira talderik ugariena, okupatuen % 54,4; ondoren, zuzendariak eta goi eta erdi mailako teknikariak daude (% 24,6), eta oinarrizko okupazioak % 16,8.[27] Bi sexuetan langile kualifikatuak dira nagusi (gizonen % 57,1 eta emakumeen % 51,1).
| Okupazioa | Guztira | % | Gizonak | % | Emakumeak | % |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Zuzendariak eta goi eta erdi mailako teknikariak | 1.513 | % 24,6 | 754 | % 22,4 | 759 | % 27,3 |
| Langile kualifikatuak eta maila baxuko ofizialak | 3.344 | % 54,4 | 1.924 | % 57,1 | 1.420 | % 51,1 |
| Oinarrizko okupazioak | 1.031 | % 16,8 | 539 | % 16,0 | 492 | % 17,7 |
| Ez dago jasota | 263 | % 4,3 | 154 | % 4,6 | 109 | % 3,9 |
| Guztira | 6.151 | % 100,0 | 3.371 | % 100,0 | 2.780 | % 100,0 |
Okupatuen % 84,9 besteren konturako langileak dira, eta % 15,1 norberaren konturakoak.[28]
| Lan-egoera | Guztira | % | Gizonak | % | Emakumeak | % |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Norberaren kontura | 927 | % 15,1 | 525 | % 15,6 | 402 | % 14,5 |
| Besteren kontura | 5.224 | % 84,9 | 2.846 | % 84,4 | 2.378 | % 85,5 |
| Guztira | 6.151 | % 100,0 | 3.371 | % 100,0 | 2.780 | % 100,0 |
Jaiolekuaren arabera
Jarduera
16 urte edo gehiagokoen % 89,7 estatuan jaio zen, eta % 10,3 atzerrian.[25] Jarduera-egoerak alde nabarmenak ditu jatorriaren arabera. Estatuan jaiotako gizonen artean, % 50,1 okupatuak dira, % 36,0 erretiratuak, % 6,6 ikasleak, % 3,7 langabeak eta % 3,7 bestelako inaktiboak; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 53,9 okupatuak dira, % 23,7 bestelako inaktiboak, % 8,7 langabeak, % 8,1 erretiratuak eta % 5,6 ikasleak. Emakumeen kasuan, estatuan jaiotakoen artean % 40,9 okupatuak dira, % 29,4 bestelako inaktiboak, % 17,7 erretiratuak, % 6,1 langabeak eta % 5,9 ikasleak; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 39,1 bestelako inaktiboak dira, % 34,1 okupatuak, % 18,1 langabeak, % 6,0 ikasleak eta % 2,6 erretiratuak.
Okupazioa
Okupatuen % 90,0 estatuan jaio zen, eta % 10,0 atzerrian.[27] Okupazio-egiturak alde nabarmenak ditu jatorriaren arabera. Estatuan jaiotako gizonen artean, % 55,7 langile kualifikatu edo maila baxuko ofizial dira, % 24,5 zuzendari edo goi eta erdi mailako teknikari eta % 15,1 oinarrizko okupazioetakoak; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 67,5 langile kualifikatu edo maila baxuko ofizial dira, % 22,6 oinarrizko okupazioetakoak eta % 6,0 zuzendari edo goi eta erdi mailako teknikari. Emakumeen kasuan, estatuan jaiotakoen artean % 51,3 langile kualifikatu edo maila baxuko ofizial dira, % 29,2 zuzendari edo goi eta erdi mailako teknikari eta % 15,2 oinarrizko okupazioetakoak; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 48,3 langile kualifikatu edo maila baxuko ofizial dira, % 45,3 oinarrizko okupazioetakoak eta % 6,0 zuzendari edo goi eta erdi mailako teknikari.
Jarduera-sektoreak
Jarduera-egiturak alde nabarmenak ditu jatorriaren arabera.[29] Estatuan jaiotako gizonen artean, % 55,2 industrian ari dira, % 37,1 zerbitzuetan eta % 7,6 eraikuntzan; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 38,4 zerbitzuetan ari dira, % 33,8 industrian, % 22,9 eraikuntzan eta % 4,9 nekazaritzan. Emakumeen kasuan, estatuan jaiotakoen artean % 75,3 zerbitzuetan ari dira, % 23,1 industrian; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 85,3 zerbitzuetan ari dira, % 12,1 industrian.
Lehen sektorea
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Nekazaritza
2020ko Nekazaritza Erroldaren arabera, udalerrian 7 nekazaritza-ustiategi zeuden, eta guztira 25,9 hektarea nekazaritzako azalera erabilgarri (NAE) lantzen zuten[30][oh 3]. Udalerriaren azalera 6,2 km² denez, NAE lurraldearen % 4,2 da[31]. Lur-erabileraren arabera, NAEren % 92,8 larre iraunkorrak (24,1 ha, 6 ustiategitan), % 5,3 arbolak (1,4 ha, 3 ustiategitan), % 1,2 lur goldagarria (0,31 ha, 3 ustiategitan), % 0,6 norberaren kontsumorako baratzeak (0,16 ha, 6 ustiategitan) eta berotegiak edo babes garai irisgarriak (0,01 ha, ustiategi batean)[oh 4].
Abeltzaintza
2020ko Nekazaritza Erroldaren arabera, udalerriko abeltzaintza-ustiategietan 7 behi, 178 ardi, 29 ahuntz, 14 zaldi eta 1.000 hegazti inguru zeuden[32].
Ibilgailu-parkea
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Trafikoko Zuzendaritza Nagusiaren (DGT) 2025eko datuen arabera, udalerrian 8.538 gidari zeuden erroldatuta: 5.288 gizon (% 61,9) eta 3.250 emakume (% 38,1)[33]. Biztanleen % 54,9 gidatzeko gai zen.
Ibilgailu-parkea 8.776 ibilgailuk osatzen zuten: 6.763 turismo, 735 motozikleta, 430 kamioi, 389 furgoneta eta 217 ziklomotor[33]. Motorizazio-tasa 1.000 biztanleko 435 turismokoa zen, probintziako batez bestekoaren (451) azpitik.
Turismoen batez besteko adina 12,7 urtekoa zen; turismoen % 9,7k 4 urte baino gutxiago zituen, eta % 9,8k 25 urte baino gehiago[33]. Erregaiari dagokionez, ibilgailuen % 52,3 diesel zen eta % 46,8 gasolinazko; 33 ibilgailu elektrifikatu zeuden (% 0,4; probintzian % 1,2). Ingurumen-bereizgarriari dagokionez, ibilgailuen % 6,2k zuen 0 edo ECO etiketa, eta % 22,7k ez zuen etiketarik[oh 5].
Politika
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Ermuko alkatea 2018 urtea ezkeroztik Juan Carlos Abascal da, PSOE alderdikoa.
Udal hauteskundeak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]2003ko hauteskundeetan PSOEk 4.698 boto lortu zituen, PPk 1.962 boto, EAJ-EA koalizioak 1.528 boto eta Ezker Batuak 928 boto. Aipagarria da baliogabeko botoek izan zuten gorakada, ezker abertzaleak hauteskundeetara aurkezturiko zerrendak Espainiako Auzitegi Nazionalak baliogabe utzi eta gero. Zinegotziei dagokionean, PSOEk 9 lortu zituen, PPk 4, EAJ eta EAk 3 eta Ezker Batuak 1.
2007ko udal hauteskundeetan, PSE-EEk 9 zinegotzi eskuratu zituen, PPk 4, EAJk 2 eta EB-Bk beste 2. Hauteskunde horietarako ere ezker abertzalea ordezkatzen zuen EAE-ANVren zerrenda legez kanpo utzi zuten.
2011ko maiatzaren 22ko hauteskundeetako emaitzen ondorioz, PSE-EEko Carlos Totorikak gehiengoa galdu zuen, baina Ermuko alkate izaten jarraitu zuen, PP alderdiarekin egindako itun bati esker.[34]
2015eko hauteskundeen ondoren, Totorika berriro hautatu zuten alkate, gutxiengoan, bere alderdiaren 6 botoei esker. Gainerako alderdiek nork bere hautagaiari eman zion botoa eta EAJk eta PPk zuri bozkatu zuten.
2019 udal hauteskundeetan PSE-EE izan zen garaile, 7 zinegotzi eskuratu baitzituen. Juan Carlos Abascal hautatu zuten alkate.
| Ermuako udalbatza | |||||
| Alderdia | 2015 | 2019 | |||
| Zinegotziak | Boto kopurua | Zinegotziak | Boto kopurua | ||
| Euskadiko Alderdi Sozialista (PSE-EE-PSOE) | 6 / 17 |
2.530 (% 32,00) |
7 / 17 |
3.347 (% 40,32) | |
| Euzko Alderdi Jeltzalea (EAJ-PNV) | 3 / 17 |
1.145 (% 14,48) |
4 / 17 |
1.792 (% 21,59) | |
| Euskal Herria Bildu (EH BILDU)* | 3 / 17 |
1.227 (% 15,52) |
3 / 17 |
1.494 (% 18,00) | |
| Se Puede Ermua Ahal Da -> Ahal Dugu | 2 / 17 |
1.132 (% 14,32) |
2 / 17 |
845 (% 10,18) | |
| Alderdi Popularra (PP) | 2 / 17 |
844 (% 10,68) |
1 / 17 |
712 (% 8,58) | |
| Irabazi | 1 / 17 |
735 (% 9,30) | |||
| Datuen iturria: Hauteskundeen emaitzak euskadi.eus webgunean | |||||
Alkateen zerrenda
[aldatu | aldatu iturburu kodea]| Alkatea | Agintaldi hasiera | Agintaldi amaiera | Alderdia |
| Francisco Berjón | 1983 | 1991 | Euskadiko Alderdi Sozialista |
| Carlos Totorika | 1991 | 2018 | Euskadiko Alderdi Sozialista |
| Juan Carlos Abascal | 2018 | Jardunean | Euskadiko Alderdi Sozialista |
Kultura
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Euskara
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Ermuko euskara Debaerdiko euskaran[38][39] dago sailkatuta, sortaldeko bizkaieraren barnean. Ermuarekin batera, Bergara, Eibar, Elgeta, Mallabia, Soraluze eta Antzuola ere sartzen dira bertan.
Hedabideak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Ermuan eta Mallabian Drogetenitturri izena duen hilabetekari bat dago euskaraz; bertan bi herrien inguruko berriak argitaratzen dira. Aldizkari honen argitaratzailea Ermuko Euskal Birusa Elkarte Kulturala euskara-elkartea da.
Ondasun nabarmenak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]- Valdespina jauregia, egun udaletxea.
- Donejakue apostoluaren eliza, herriko parrokia.
- Lobiano jauregia.
Ermuar ospetsuak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]- Andres Orbe Larreategi (1672-1740), Bartzelonako apezpiku, Valentziako artzapezpiku eta Gaztelako inkisidore nagusia; Ermuko eraikin eta artelanen mezenasa.
- Andrés Agustin Orbe Zarautz (1722-1754): Valdespinako lehen markesa eta Ermuko alkatea.
- Maria Josefa Aedo González (1766-1805), Mesedeetako erlijiosoa.
- Gillermo Bengoetxea Izagirre (1878-1966), pilotaria, bertsolari eta idazlea.
- Alejandro Aranburu Ormaetxea (1885-1956), pilotaria.
- Maria Magunazelaia Loroño (1904-2000), txirrindularia.
- Espe Alegria (1906-1991), irakasle eta irrati-esataria.
- Irene Ibaibarriaga Ormaetxea (1918 - 2014), erraketista.
- Lucia Areitioaurtena Isasi-Isasmendi (1925 - 2019), erraketista.
- Juanita Ibaibarriaga Uriarte (1934-1992), aktibista.
- Jasone Salaberria Fuldain (1952-2021) euskal linguista, irakasle eta ikertzailea.
- Imanol Arias (1956-), aktorea.
- Estibalitz González Solozabal (1963-), idazlea eta ipuin-kontalaria.
- Txabi Arnal Gil (1967-), maisu eta idazlea.
- Miguel Ángel Blanco Garrido (1968-1997), ETAk hildako Alderdi Popularreko zinegotzia.
- Alazne Aiestaran Yarza (1972-) kazetaria eta EHUko irakasle eta ikerlaria.
- Igor Astarloa Askasibar (1976-), txirrindularia.
- Ainhoa Zuazua Rubira (1980-), abeslari sopranoa
- Matxalen Ziarsolo Areitioaurtena (1982-), eskubaloi jokalaria.
Ikus, gainera
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Oharrak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]- 1 2 INEk eta Eustatek metodologia desberdinak erabiltzen dituzte errenta kalkulatzeko, eta, horregatik, haien zifrak ez dira zuzenean alderagarriak. INEren Etxeguneen Errentaren Banaketaren Atlasak etxegune bakoitzaren errenta haren kide guztien artean banatzen du, adingabeak barne, eta haren P80/P20 zatidura kontsumo-unitateko errentaren 80. eta 20. pertzentilen arteko zatidura da (zenbat eta handiagoa, orduan eta desberdintasun handiagoa). Eustatek, berriz, 18 urteko eta gehiagoko pertsona bakoitzaren errenta eta familia bakoitzarena neurtzen ditu, eta haren 20/80 ratioak diru-sarrera txikienak dituzten % 20ren batez besteko errenta handienak dituztenen % 20renarekin alderatzen du, ehunekotan (zenbat eta handiagoa, orduan eta berdintasun handiagoa).
- ↑ 0 balioak berdintasun osoa adierazten du eta 100 balioak desberdintasun handiena; zenbat eta baxuagoa, orduan eta banaketa berdinagoa.
- ↑ INEk ustiategi baten lur guztiak ustiategia kokatuta dagoen udalerriari egozten dizkio, nahiz eta lur horietako batzuk beste udalerri batzuetan egon. Horregatik, udalerri batzuetan NAE udalerriaren azalera baino handiagoa izan daiteke.
- ↑ Ustiategi batek lur-erabilera bat baino gehiago izan ditzake; horregatik, erabilera bakoitzeko ustiategi-kopuruen batura ustiategi guztien kopurua baino handiagoa izan daiteke.
- ↑ DGTren ingurumen-etiketak ibilgailuen isurien araberakoak dira: 0 (elektrikoak eta autonomia handiko entxufagarriak), ECO (hibridoak eta gasezkoak), C (Euro 4tik aurrerako gasolina-ibilgailuak eta Euro 6ko dieselak), B (Euro 3ko gasolina-ibilgailuak eta Euro 4-5eko dieselak); zaharrenek ez dute etiketarik.
Erreferentziak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]- 1 2 Euskaltzaindia. (PDF) 145. arauaː Bizkaiko herri izendegia. .
- ↑ Euskararen Adierazle Sistema. Euskara-gaitasuna adinaren eta sexuaren arabera. EAE (eskualdeka/udalerrika). Eusko Jaurlaritza.
- ↑ «Kaleko erabilera herrialdez herrialde» Euskararen erabilera (Wikipedia).
- ↑ «Etxeko erabilera» Euskararen erabilera (Wikipedia).
- ↑ Población por sexo, edad (grupos quinquenales) y nacionalidad (española/extranjera). .
- ↑ «Euskal AEko hazkunde begetatiboa, lurralde eremuka. 1975 - 2023-PxWeb» PxWeb (kontsulta data: 2026-07-29).
- ↑ «Euskal AEko jaiotza biziak, lurralde-eremuen eta sexuaren arabera. 1996 - 2024-PxWeb» PxWeb (kontsulta data: 2026-07-30).
- ↑ INE, «Población por relación entre lugar de nacimiento y de residencia» (Padroia), Jatorria Bizkaia.tab.
- ↑ Eustat, «Biztanleria jaioterriaren arabera», Jaioterria - Euskal Autonomia Erkidegoa - udalerriak.tab.
- ↑ Eustat, «Biztanleria nazionalitatearen herrialde-taldearen arabera», Nazionalitatea - Euskal Autonomia Erkidegoa - udalerriak.tab.
- ↑ INE, «Población por país de nacimiento» (Padroia), Jaioterria Bizkaia.tab.
- 1 2 3 4 5 6 «Etxebizitzen parkea» Biztanleriaren eta etxebizitzen errolda. Etxebizitzak (Eustat).
- ↑ (Gaztelaniaz) «Etxebizitzak erabilera-intentsitatearen arabera (kontsumo elektrikoa)» 2021eko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (Espainiako Estatistika Institutua).
- ↑ (Gaztelaniaz) «Etxebizitza turistikoak, plazak eta plazak etxebizitza turistiko bakoitzeko. Udalerriak» Etxebizitza turistikoen kopuruaren neurketa (estatistika esperimentala) (Espainiako Estatistika Institutua).
- 1 2 3 (Gaztelaniaz) «Población de 15 y más años por sexo, lugar de nacimiento (España/extranjero) y nivel de estudios (Municipios de 500 habitantes o más)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
- 1 2 (Gaztelaniaz) «Población de 15 y más años por sexo, lugar de nacimiento (España/extranjero) y nivel de estudios en curso (Municipios de 500 habitantes o más)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
- ↑ (Gaztelaniaz) «Población de 15 y más años por sexo, edad (grupos quinquenales) y nivel de estudios en curso (Municipios de 500 habitantes o más)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
- ↑ INE, «Indicadores de renta media y mediana» (ADRH), ADRH errenta Bizkaia.tab.
- ↑ Eustat, «Pertsona- eta familia-errentaren estatistika», Errenta pertsonalaren pertzentilak EUSTAT.tab.
- ↑ Eustat, «Pertsona- eta familia-errentaren estatistika», Errenta familiarraren pertzentilak EUSTAT Bizkaia.tab.
- ↑ INE, «Distribución por fuente de ingresos» (ADRH), ADRH fuente Bizkaia.tab.
- ↑ INE, «Índice de Gini y distribución de la renta P80/P20» (ADRH), ADRH gini erreferentziak.tab.
- ↑ Eustat, «Pertsona- eta familia-errentaren estatistika», Errenta familiarraren adierazleak EUSTAT.tab.
- ↑ Eustat, «Pertsona- eta familia-errentaren estatistika», Errenta pertsonalaren adierazleak EUSTAT.tab.
- 1 2 3 (Gaztelaniaz) «Población de 16 y más años por sexo, lugar de nacimiento (España/extranjero) y relación con la actividad (agrupado) (Municipios de 500 habitantes o más)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
- 1 2 (Gaztelaniaz) «Ocupados de 16 y más años por sexo y actividad económica (1 letra) (Municipios de 500 habitantes o más)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
- 1 2 (Gaztelaniaz) «Ocupados de 16 y más años por sexo, lugar de nacimiento (España/extranjero) y ocupación (agregada) (Municipios de 500 habitantes o más)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
- ↑ (Gaztelaniaz) «Ocupados de 16 y más años por sexo y situación profesional (Municipios de 500 habitantes o más)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
- ↑ (Gaztelaniaz) «Ocupados de 16 y más años por sexo, lugar de nacimiento (España/extranjero) y rama de actividad (Municipios de 500 habitantes o más)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
- ↑ INE, «Explotaciones por tipo de cultivo», Nekazaritza Errolda 2020. Datuak: INE nekazaritza-azalera Bizkaia.tab (Wikimedia Commons).
- ↑ Udalerriaren azalera: Wikidata, Q1242400.
- ↑ Eustat, «Nekazaritza-ustiategietako abelburuak, udalerriaren eta espeziearen arabera». Datuak: EUSTAT abeltzaintza.tab (Wikimedia Commons).
- 1 2 3 DGT, «Datos municipales general» (2025). Datuak: DGT ibilgailuak Bizkaia.tab (Wikimedia Commons).
- ↑ (Gaztelaniaz) Totorika repetirá como alcalde y gobernará con el PP 2011/07/06an kontsultatua
- ↑ «Bengoetxea Isasi-Isasmendi, Maria - Ahotsak.eus» ahotsak.eus (kontsulta data: 2018-09-04).
- ↑ «Ahotsak.eus, Euskal Herriko hizkerak eta ahozko ondarea» www.ahotsak.eus (kontsulta data: 2018-09-04).
- ↑ «Eraztuna euskaraz egiteagatik - Ahotsak.eus» ahotsak.eus (kontsulta data: 2018-09-04).
- ↑ «Debaerdikoa - Ahotsak.eus» ahotsak.eus (kontsulta data: 2018-07-09).
- ↑ «Ermua - Ahotsak.eus» ahotsak.eus (kontsulta data: 2018-07-09).
Kanpo estekak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]| Durangaldeko udalerri aurkibidea | ||
|---|---|---|
|
Abadiño • Atxondo • Berriz • Durango • Elorrio • Ermua • Garai • Iurreta • Izurtza • Mallabia • Mañaria • Otxandio • Zaldibar • Zornotza | ||


