Erromantizismoko literatura
Erromantizismoa XVIII. mendearen amaieran eta XIX. mendearen lehen erdialdean garatu zen mugimendu artistiko eta kulturala izan zen, eta literaturan eragin handia izan zuen. Arrazionalismoaren eta Ilustrazioaren printzipioen aurrean, erromantizismoak sentimenduak, irudimena eta askatasun artistikoa lehenetsi zituen. Europan eta Ameriketan hainbat egileren eskutik garatu zen, eta hurrengo belaunaldietan eragin nabarmena izan zuen.
Erromantizismoaren Ezaugarri Nagusiak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Erromantizismo literarioak hainbat ezaugarri bereizgarri izan zituen, besteak beste:
- Indibidualismoa eta subjektibotasuna: Egileek beren barne sentimenduak, emozioak eta iritziak nabarmendu zituzten.
- Naturarekiko lilura: Natura gizakiaren sentimendu eta izaeraren isla bihurtu zen, maiz paisaia dramatiko eta basatien bidez adieraziz.
- Irudimena eta fantasia: Erromantizismoak irudimenaren eta mundu fantastikoen erabilera sustatu zuen.
- Historiaren eta herri-kulturaren balorazioa: Herri-literatura eta historia nazionala erromantikoen inspirazio iturri garrantzitsu bihurtu ziren.
- Errebeldia eta askatasun bilaketa: Konbentzio sozialak eta arauak baztertzeko joera nabarmena izan zen.
Europako Erromantizismoa
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Erromantizismoa herrialde ezberdinetan modu desberdinetan garatu zen.
Alemania
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Alemanian, erromantizismoak oinarri filosofiko sakonak izan zituen, eta pentsalari eta idazle nagusien artean hauek nabarmendu ziren:
- Johann Wolfgang von Goethe ("Fausto")
- Friedrich Schiller ("Wilhelm Tell")
- Novalis ("Hain zuzen gauaren kantak")
Frantzia
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Frantzian, erromantizismoa literatura dramatiko eta poetikoan nagusitu zen. Idazle nagusiak:
- Victor Hugo ("Les Misérables", "Notre-Dame de Paris")
- Alphonse de Lamartine ("Méditations poétiques")
- Alexandre Dumas ("The Three Musketeers")
Britainia Handia
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Britainia Handian, poesia erromantikoa bereziki garrantzitsua izan zen:
- William Wordsworth ("Lyrical Ballads")
- Samuel Taylor Coleridge ("The Rime of the Ancient Mariner")
- Lord Byron ("Childe Harold’s Pilgrimage")
Erromantizismoa Espainian eta Latinoamerikan
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Espainian eta Latinoamerikan, erromantizismoak nazio-identitatea eta independentzia borrokak islatu zituen.
Espainia
[aldatu | aldatu iturburu kodea]- José de Espronceda ("Canción del Pirata")
- Gustavo Adolfo Bécquer ("Rimas y leyendas")
- Mariano José de Larra ("Artículos de costumbres")
Latinoamerika
[aldatu | aldatu iturburu kodea]- Esteban Echeverría ("El matadero")
- Jorge Isaacs ("María")
- Domingo Faustino Sarmiento ("Facundo")
Erromantizismoaren Ondarea
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Erromantizismoak modernismoan, sinbolismoan eta XX. mendeko literatura mugimenduetan eragin handia izan zuen. Bere ideiak gaur egungo literaturan ere ikus daitezke, batez ere pertsonaien sakontasuna eta barne gatazkak aztertzen dituzten obretan.
Ondorioa
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Erromantizismoa literaturan funtsezko mugimendua izan zen, eta bere ideia nagusiek ondorengo belaunaldietan eragina izan zuten. Gaur egun ere, askatasun artistikoa, irudimena eta emozioen adierazpena literaturan garrantzi handiko elementuak dira.
