Errusiera

Wikipedia(e)tik
Hona jauzi: nabigazioa, Bilatu
Errusiera
ру́сский язы́к
Lurralde eremua: Errusia, Bielorrusia, Kazakhstan, Kirgizistan, Tadjikistan
Eskualdea: Europako ekialdean eta Asian
Hiztunak: 285 milioi 
Rankina: 8
Hizkuntza familia: Indoeuroparra
 Eslaviarra
  Errusiera 
Estatus ofiziala
Hizkuntza ofizialtzat duten lurraldeak: Errusia, Bielorrusia, Kazakhstan, Kirgizistan, Tadjikistan
Erakunde araugilea: Errusiar Akademiako Zientziak
Hizkuntza kodeak
ISO 639-1: ru
ISO 639-2: rus
ISO 639-3:

 

RussianLanguageMap.png
 

Errusiera[1] (ру́сский язы́к, russkij jazyk, ˈruskʲɪj jɪˈzɨk ahoskatua) indo-europar hizkuntza da, Errusian eta beste hainbat estatutan ofiziala dena eta mundu osoan 285 milioi hiztun dituena. Idatzizko adibideak X. mendetik ageri dira.

Inflexio-sintetikoaren forma gordetzen du, baita eslaviera komunaren oinarrizko hitzak ere. Errusiera modernoa garrantzitsua da nazioarteko politikaren, zientziaren eta teknologiaren arloetan ere. Politikan, XX. mendeko hizkuntzarik garrantzitsuenetarikoa izan zen: horren erakusgarri, gaur egun errusiera Nazio Batuen Erakundeko sei hizkuntza ofizialetariko bat da.

Estatus ofiziala[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Errusiera Errusiako hizkuntza ofiziala da eta baita Bielorrusia, Kazakhstan, Tadjikistan eta Kirgizistanen ere. Nazio Batuak erabiltzen dituen sei hizkuntzetako bat da.

Eskola publikoko ikasle errusiarren % 97k, bielorrusiarren % 75ek, kazakhstandarren % 41ek, ukrainiarren % 24k, kirgizistandarren % 23k, moldaviarren % 21ek, azerbaijandarren % 7k eta georgiarren % 5ek euren ikasketa guztiak edo gehienak errusieraz egiten dituzte.

Idazteko sistema[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Sakontzeko, irakurri: «Alfabeto ziriliko»

Errusiera alfabeto ziriliko berri eta modernoaz (кириллица) idazten da; 33 letra ditu. Hona letra larriak eta balioa:

А
/a/
Б
/b/
В
/v/
Г
/ɡ/
Д
/d/
Е
/je/
Ё
/jo/
Ж
/ʐ/
З
/z/
И
/i/
Й
/j/
К
/k/
Л
/l/
М
/m/
Н
/n/
О
/o/
П
/p/
Р
/r/
С
/s/
Т
/t/
У
/u/
Ф
/f/
Х
/x/
Ц
/ts/
Ч
/tɕ/
Ш
/ʂ/
Щ
/ɕː/
Ъ
/-/
Ы
/ɨ/
Ь
/ʲ/
Э
/e/
Ю
/ju/
Я
/ja/

Transkripzio-sistema[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Euskaltzaindiak 156. arauan[2] alfabeto zirilikoz idatzitako izenak euskarara aldatzeko transkripzio-sistema arautua ematen du.

Ortografia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Errusiera idazten den bezala ahoskatzen da. Hau da, soinu fonetikoak, morfologikoak, etimologikoak eta gramatikoak eta, adibidez, hizkuntza bizi gehienen antzera, bere logikak eta kontradikzioak ditu barne.

Idazteko arauen azken berrikuntza eta aldaketak 1918. urtean izan ziren, eta arau guztiak 1956. urtean amaitu ziren. Hiztun batzuek oraindik ez dituzte azken aldaketak barneratu eta, horren ondorioz, batzuetan akatsak egiten dituzte.

Puntuazioa bizantziar grezieratik hartu zuten hasiera batean, baina 1700 eta 1800 artean guztiz aldatu zen, frantses eta alemaniar ereduak hartu baitziren.

Deklinabidea[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Euskararekin pareka genezake, duen deklinabide-sistema konplexua dela eta. Zazpi kasu gramatikal daude:

  • Nominatiboa: subjektua kasu horretan doa.
    • Отец тебя любит. Otets tebia liubit. (Aitak maite zaitu.)
  • Akusatiboa: osagarri zuzenarekin erabiltzen da.
    • Я люблю собаку. Ja liubliu sobaku. (Nik txakurra maite dut.)
  • Datiboa: aditzaren ekintza nori zuzenduta dagoen adierazteko.
    • Я говорю тебе. Ja govoriu tebe. (Nik zuri esaten dizut.)
  • Genitiboa: NOREN kasuarekin pareka genezake; era berean, ezezko esaldietan objektu zuzena adierazten du.
    • Машина сестры. Maxina sestry. (Arrebaren / Ahizparen autoa.)
    • У меня нет денег. U menia net deneg. (Nik ez dut dirurik.)
  • Instrumentala: ZEREZ adierazten du; etorkizunean gertatzen diren esaldietan erabiltzen da halaber.
    • Я вижу глазами. Ja vizhu glazami. (Nik begiez ikusten dut.)
  • Ablatiboa: lekuzko ezaugarriak ematen dizkio hitzari.
    • В саду работает мужчина. V sadu rabotaiet muzhtxina. (Lorategian gizon batek lan egiten du.)

Alemanez gertatzen den antzera, preposizioek ondoren datorren hitzaren kasu gramatikala zehazten dute.

  • Напротив дома стоит моя машина. Naprotiv doma stoit moja maxina. (Nire autoa etxearen aurrealdean dago.)

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Bibliografia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Ingelesez

  • B. Comrie, G. Stone, M. Polinsky, The Russian Language in the Twentieth Century, 2nd. ed. Oxford, Clarendon Press, 1996
  • W.K. Matthews, Russian Historical Grammar, London, University of London, Athlone Press, 1960
  • T.R. Carleton, Introduction to the Phonological History of the Slavic Languages, Columbus, Ohio : Slavica Publishers, 1991
  • A. Stender-Petersen, Anthology of old Russian literature, New York, Columbia University Press, 1954

Errusieraz

  • Иванов В.В. Историческая грамматика русского языка. «Просвещение», М., 1990.
  • Цыганенко Г. П. Этимологический словарь русского языка. Киев, 1970.
  • Т. Н. Михельсон, Рассказы русских летописей XV–XVII веков. М., 1978
  • Н.М. Шанский, В.В. Иванов, Т.В. Шанская. Краткий этимологический словарь русского языка. М. 1961.
  • А. Шицгал, Русский гражданский шрифт, «Исскуство», Москва, 1958, 2-e изд. 1983.
  • Л. П. Жуковская, отв. ред. Древнерусский литературный язык и его отношение к старославянскому. М., «Наука», 1987.

Ikus, gainera[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Kanpo loturak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Errusiera Aldatu lotura Wikidatan
Wikipedia
Hizkuntza honek bere Wikipedia du.
Bisita ezazu.