Estalaktita

Wikipedia(e)tik
Hona jo: nabigazioa, Bilatu
Estalaktitak goian.

Estalaktita (antzinako grezieraz: Σταλακτίτηςstalaktos, tanta) karbonato kaltzikoz eta beste mineral batzuez osatutako espeleotema da, leize baten sabaitik eskegita dagoena. Estalaktitak tantaz tanta sortzen dira , zentimetro bakoitzeko urteak hartuz.

Hauen atzekoak dira ere estalagmitak, zeinak estalaktitak ez bezala lurretik hasita goraka sortzen dira. Estalaktiten sorrerak hauen sorreran laguntzen du estaktiten sorrerara eragiten duten ur tantak luyrrera erortzean mineral batzuk kontserbatzen dituztenez estalagmitak sor daitezkelako honekin.

Estalaktita eta estalagmiten arteko ezberdintasun nagusia estalaktitek barnean ura pasatzeko kono bat dutela da, estalagmitek egitura zurruna duten bitartean. Denbora baten ostean estalaktita bat estalagmita batekin elkar daiteke zutabe bat sortuz.

Eraketa[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Estalaktiten sorrera kareharrizko haitzaren, gehienbat kaltzio karbonatoz eratua, gainean euri uretan deseginda dagoen karbono dioxidoaren erasoaren eraginezkoa da. Erreakzio kimiko honen produktu bezala kaltzio bikarbonatoa sortzen da, uretan oso disolbagarria dena. Haitzuloko sabaian ur honetako tantak azaleratzean alderantzizko erreakzioa gertatzen da: karbono dioxidoak ihes egiten du eta karbono kaltzikoa prezipitatzen da lurzoruranzko tantaren jaitsiera pintuaren inguruan estalaktita sortuz. Oso hazkunde motela dute, 2,5cm hazteko 4000-5000 urte inguru behar izanez.

Motak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Estalaktita kaltzikoak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Estalaktita kaltzikoak ohikoenak dira eta ondorioz haietaz gehiago ezagutzen da beste estalaktita motetaz baino. Mineral ugari duten ugariko ur tanta elkartzean eratzen dira. Ur tanta bakoitzak kaltzita mineral apur bat uzten du eta honen gainean pilatu egiten dira hurrengo tanten mineralak. Honen ondorioz, 0,5mm-ko tutu bat sortuko da eta honen gainean estalaktita bat sortuko da ur tantak konstanteak badira.

Estalaktita kaltziko motak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Estalaktita mota asko dauden arren ezagunenak honakoak dira:

Estalaktita bolkanikoak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Estalaktita hauek labaz osatutako kobazuloetan sortzen dira, non bertan laba tantak erori eta hozten diren formazio hauek eratuz. Prozesu honetan besteetan ez bezala, ez dago uraren presentziarik. Tantaka isurtzen den laba bobedako fusiogatik etor daiteke edo kobazuloak sortzen duen labaren fluxu-tantengatik.

Izotz estalaktitak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Estalaktita mota hau izotz pusketa bat da, normalean kono itsurakoa, objektu batetik erortzen diren ur tantak izozten direnean sortzen dena. Elurra edo izotza eguzki-izpiengatik urtzen denean, sortzen den ur hori 0º azpitik dagoen zona batekin kontaktuan jarri eta berriro ere izozten da estalaktitak sortuz.

Izozte eta urtze prozesua jarraitzen badu, izotz estalaktitaren luzera eta zabalera handitzen joango da.

Lokatzezko estalaktitak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Kobazuloetako barrunbeetan izandako uholdeen ondorioz sortzen dira, uraren presioa airearena baino txikiagoa denean korronte handien ondorioz. Bizitza laburra dute, gehienez egun batzuetan, eta forma bihurriak hartzen dituzte, kiribilak, sinusoidalak eta sigmoideak.

Hormigoizko estalaktitak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Beste mineral batzuetako estalaktitak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Estalaktitak kobazulo naturaletan sortu ez ezik, kobazulo natural edo artifizialetan ere sor daitezke, prezipitatu daitezken mineralen ur aportazioak dituztela. Horrela ikus ditzakegu estalaktita txikiak mina zaharretan, edo bolkan hodietan.

Estalaktita hauek mineralez osatua egon daitezke, hala nola, igeltsua.

Ezaugarriak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Markak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Batzuen ustez munduko estalaktitarik luzeena "Gruta Rei do Mato" leizean dago (Sete Lagoas, Minas Gerais, Brasil) 20 metrokoa. Bestela, "Doolin Cave" kobazuloan (Clareko konderria, Irlanda) eta "Jeita Grotto"-n (Libano) adibide ederrak ere topa ditzakegu.

Euskal Herrian, adibiderik hoberenetarikoak Pozalaguako leizean (Karrantza) ditugu.

Arnasketaren ondorioz sortutako C02-ren eragina.[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Estalaktita bat tantaka.

Ikus, gainera[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Estalaktita Aldatu lotura Wikidatan

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Bibliografia[aldatu | aldatu iturburu kodea]