Artikulu hau "Kalitatezko 1.000 artikulu 12-16 urteko ikasleentzat" proiektuaren parte da

Euskal Herriko kastroak

Wikipedia, Entziklopedia askea
Jump to navigation Jump to search

Zeltiar kultura Europan.

Euskal Herriko gaztelu zaharrak, Mendebaldeko Europako beste gaztelu zahar bezala, Burdin Arokoak dira.

Aditu batzuen ustez, Kastroen kultura Euskal Herrian indoeuropar kulturaren eraginaren ezaugarria dira. [1][2]. Besteek, berriz, bertoko kultura eta indoerupar inbaditzaile eta kolonizatzaileen kulturaren arteko aldi bereko izateak sortu zituela diote.

Hego Euskal Herrikoak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Arabakoak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Izena Kokapena Tamaina Garaiera Kultura Oharrak
Henaio Dulantzi 20.000 m2 700 m[3] Burdin Aroa XIX. mendearen hasieratik ezaguna.[4]
Kutzemendi edo Olarizu Gasteiz ? 709 m Brontze Aroa edo Burdin Aroa Jose Migel Barandiaranek 1926an aurkitua. Horko zeramikak zeltiberiarrak dira.[4]
Oroko Haitzak Atxabal-Oro (Zuia) ? ? Kutxa Zelaien Kultura eta Burdin Aroa Jose Migel Barandiaranek 1918an aurkitua. Lanak 1964 eta 1967 artean. Zeltiberiar eragina.[4]
Lastra Karanka ? ? Brontze Aroa eta Burdin Aroa Litekeena da autrigoien Uxama Barca izatea.[4][5]
Trincheras de los Moros[6] Durruma Kanpezu 992 m
Cividad[6] Angostina 784 m
El Muro[6] Orbiso 669 m
Horma[6] Santikurutze Kanpezu 692 m Burdin Aroa
Babio Izoria ? 582 m Burdin Aroa 1982. urttean aurkituta[7], 2018an egiten dira sundaketak.[8]

Bizkaikoak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Izena Kokapena Tamaina Garaiera Kultura Oharrak
Arrola edo Marueleza Nabarniz, Arratzu eta Mendata artean 19 ha ? La Tène kultura (k.a III eta k.a. I mendeen artekoa), zeramika zeltiberiarrak.
(I. mendea) erromatar hondarrak.[9]

[10] Egun basogintzak hondatuta dago[2]

Malmasin Malmasin (Arrigorriaga) ? 361 m Burdin Aroa Bi eremu ditu, kanpokoa eta barnekoa, biak harresidunak[11]
Bolunburu Bolunburu haitza (Zalla) 5000 m 2 Burdin Aroa 1970eko hamarkadan aurkitua[12][13]
Pico Moro Galdames 3 ha 360 ? San Esteban Galdameseko mendebaldean kokatuta, Barbadun eta Deobriga-Flaviobriga galtzadatik gertu. 1975ean lanak egin zituzten[14][15]
Lujar Gueñes 5000 m 2 540 ? Deobriga-Flaviobriga gurutzadatik gertu kokatuta[16][15]
El Peñón Muskiz ? ? ? La Arena hondartzatik gertu kokatuta[15]
Berreaga Mungia eta Zamudio artean ? ? ? [15]
Kosnoaga Gernika ? ? ? [15]
Trebisburu Sollube mendian ? ? ? Basogintzak hondatua[15]
Delika Urduña eta Arrastaria Handia 525 m Burdin Aroa [1]

Gipuzkoakoak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Izena Kokapena Tamaina Garaiera Kultura Oharrak
Akutu Bidegoian-Errezil 3 ha[17]
Iruntxur Iruntxur mendia (Albiztur eta Tolosa) 17 ha ? Burdin Aroa Jose Migel Barandiaranek ikertua.[18][19] Xabier Peñalverrek induskatua. Bibliografian Intxur izena ematen zaio.
Buruntza Andoain 0,7 ha 439 m Burdin Aroa C. Olaetxeak aurkitua[20][21][22]
Basagain Anoeta 2.8 ha ? Burdin Aroa [19]
Munoandi Azkoitia-Azpeitia 7 ha 385 m 2. Burdin Aroa [19][23]
Murugain Aretxabaleta-Arrasate-Aramaio 4,7 ha ? ? 1987 eta 1988an C. Olaetxeak aurkitu eta ikertua[21][19]
Murumendi Iruntxurko kastrotik gertu 1,9 ?
Muru edo Moru Elgoibar 1 ha 445 m ? Murugaingo kastroaren bezalako zeramikak[21]

Nafarroakoak[24] [25][aldatu | aldatu iturburu kodea]

Izena Kokapena Tamaina Garaiera Kultura Oharrak
Urri edo Eurri Ibiriku, Eguesibar - 668m Burdin Aroa eta Erromatartzea
Aixkorrua Otsagabia 0.88ha - - [oharrak 1]
Iurreko gaina Gesalaz 1.25ha Lehen burdin Aroa
Peñako gaina Artzibar 1.53ha 796/777m Lehen eta Bigarren Burdin Aroa [oharrak 1]

Ipar Euskal Herrikoak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Lurrezko hesiekin[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Babes lerroak lurrez eginak daude, lubakiak eta zelaiguneak egitekoan ateratakoa.

izena garaiera kokalekua oharrak
Elhina 350 m Armendaritze
Kurku 272 m Behauze 4 babes lerro, hondatua
Harribeltza 522 m Suhuskune
Ullumendi Gaztelüzaharre 416 m Urdiñarbe
Gaztelü-harria, Gaztelaia 479 m Sohüta
Mokorreta 453 m Makea oso hondatua
Gazteluzahar 472 m Landibarre
Gazteluzaharre 361 m Arhantsusi
Ursuia 436 m Hazparne
Ursuia 387 m Hazparne
Ursuia 330 m Hazparne
Luis XIV.aren gotorlekua 237 m Sara 1977an suntsitua
? 229 m Arrosa %95an suntsitua
Sardatz 148 m Behaskane-Laphizketa ordoki ertza
Gaztelu-harri 225 m Etxarri
Gazteluxaga 282 m Ürrüstoi-Larrabile
Gaztelü-gain 371 m Irabarne
Larleta 279 m Berogaine-Lahüntze
Txoikantegia 326 m Idauze-Mendi
Pekatenborda 92 m Larresoro hondatua
Lexegita 653 m Iruri
Kurku 152 m Nabarzi
Zihorri 267 m Lekorne eta Heleta artean
Belozea 118 m Itsasu
Larreondoa 85 m Senpere
Gaztalepo 550 m Ahatsa
Ahiga 300 m Lohitzüne-Oihergi 1978an suntsitua
Xerrapo 299 m Zaro 1981an suntsitua
Haitzhandialtea 440 m Barkoxe
Mendixko 300 m Irulegi
Khoxü-gaina 343 m Eskiula

Harrizko hesiekin[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Harrizko hesiak gaztelu zahar garaienetan daude.

izena garaiera kokalekua oharrak
Gaztelu 629 m Lekunberri
Larran 579 m Arrosa ezproia itxia
Urxilo 566 m Arrosa ezproia itxia
Lerdatze 390 m Armendaritze
Jarra 445 m Sorhoeta
Maide-korralea 667 m Altzai
Zerkupe 1085 m Eiheralarre
Munhoa 592 m Hozta

Mailakatuak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Zelaiguneak malda zulatutako mailetan kokatzen dira.

izena garaiera kokalekua oharrak
Abarratea 342 m Aiherra 3 maila
Mehaltzu 648 m Pagola ezproia itxia
Ursuia 678 m Makea
Hoxa handia 571 m Landibarre
Gazteluzaharrea 256 m Irisarri
Gaztelu-gaina 382 m Buztintze-Hiriberri
Montarey 370 m Etxebarre
Gaztelü-harria (Gastalaria) 354 m Zalgize
Gaztelu-mendi 343 m Uharte Garazi
Gaztelü 582 m Altzürükü
Ahaize 272 m Ortzaize
Gaztelü-gaina 658 m Santa Grazi
Gaztelua 313 m Ahatsa
Xerberoenea 321 m Germieta

Hainbat[aldatu | aldatu iturburu kodea]

izena garaiera kokalekua oharrak
Gaztelü-harriko botxea 894 m Etxebarre
Mokorreta 680 m Lekunberri ezproia itxia


Oharrak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  1. a b Prospekzio bisuala egin da baina ez zundaketarik ezta induskaketarik ere.

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  1. a b Gorrotxategi, Javier; Iarritu, Maria Jose La prospección arqueologica durante 1981-82 en Vizcaya Eusko Ikaskuntza.
  2. a b Valdés, Luis El Santuario Protohistórico de Gastiburu (Siglos VI a I a.C.) Eusko Ikaskuntza.
  3. Gil-Garcia, Josean (2010-06-04) «Henaioko muinoaren inguran» Berria.
  4. a b c d Museo de Arqueología de Álava
  5. El poblado de los Castros de Lastra
  6. a b c d (Gaztelaniaz) «Castros: los pueblos habitados más antiguos», Mendialdea Press, 2017.07.01, . Noiz kontsultatua: 2018-05-10.
  7. Murga, Félix (1982) «Dos poblados de la edad del Hierro: Perigana y babio en la tierra de Ayala (Álava). Y OTROS HALLAZGOS» Kobie (Bilbo) (12) . Noiz kontsultatua: http://www.bizkaia.eus/fitxategiak/04/ondarea/Kobie/PDF/1/DOS%20POBLADOS%20DE%20LA%20EDAD%20DEL%20HIERRO_PERIGANA%20Y%20BABI.pdf?hash=8e6dcdcbccebbc5ec6cc7c377fcede40.
  8. Erredakzioa, Historiaurreko herri harresitua ezagutzera emateko indusketak eta bisita gidatua egin dituzte Babion, . Noiz kontsultatua: 2018-08-01.
  9. Bizkaiko Foru Aldundia [www.bizkaia.net/Home2/Archivos/DPTO4/Noticias/Adjuntos/Torre%20Martiartu%20y%20Castro%20Arrola.doc Torre Martiartu y Castro Arrola].
  10. Descripción del castro de Arrola
  11. Malmasingo gotorlekuaren Kultura Ondasun izendapena EHAAn
  12. «La fortaleza enterrada» El Correo 2007-10-13.
  13. «Los arqueólogos recrean el estilo de vida en el castro» El Correo 2007-10-13.
  14. Bizkaiko Foru Aldundia Figuras pintadas de la cueva de Arenaza (Galdames).
  15. a b c d e f Triskel «Ruta Por Los Castros De Bizkaia» El Correo.
  16. http://ifc.dpz.es/recursos/publicaciones/26/22/_ebook.pdf
  17. Peñalver Iribarren, Xabier; San José, Sonia (2003) Burdin Aroko herri harresituak Gipuzkoan Gipuzkoako Foru Aldundia, Kultura Zuzendaritza Nagusia ISBN 8479074221 PMC 433439911 . Noiz kontsultatua: 2018-11-04.
  18. El castro de Inchur. I Campaña de excavaciones 1957
  19. a b c d El encuentro
  20. Memoria de las excavaciones arqueológicas en el Poblado del monte Buruntza 1992-1996 (Andoain, Gipuzkoa)
  21. a b c Tres nuevos poblados de la Edad del Hierro en la Protohistoria de Gipuzkoa
  22. La vía marítima en época antigua, agente de transformación en las tierras costeras entre Oiasso y el Divae
  23. http://historiayarqueologia.wordpress.com/2010/08/05/en-marcha-las-excavaciones-en-munoandi/
  24. Martínez Txoperena, Juan Mari:«Megalitos Pirenaicos : Poblados de la edad del hierro» wiki.txoperena.es . Noiz kontsultatua: 2019-01-13.
  25. Armendáriz Martija, Javier (2008) De aldeas a ciudades: el poblamiento durante el primer milenio a. C. en Navarra Nafarroako Gobernua. Kultura eta turismo zuzendaritza nagusia. Vianako printzea erakundea. 1624. or. ISBN 9788423531011 PMC 317588231 . Noiz kontsultatua: 2019-01-13.