Euskal hiztegien zerrenda

Wikipedia, Entziklopedia askea
Hona jauzi: nabigazioa, Bilatu

Hurrengoak hiztegiak dira. Oso adiera zabalean hartu da hemen "hiztegi" hitza, hau da, hitz bildumak diren heinean. Txikiak (hitz zerrenda xumeak) zein handiak, gordeak zein galduak, 1745 arte ezagun diren guztiak bildu dira, non kontsulta daitezkeen erantsita.

Euskara arkaikoa (1600 arte)[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  • Aymeric Picaud (1134 b.l.), "Iter pro peregrinis ad Compostellam" in Codex Calixtinus edo Liber Sancti Jacobi, 5. lib.: Mañaricua 1970. Mitxelena TAV 2.2.12.
  • Arnold von Harff (1496-1499), eskuizkribua, Eberhard von Groote (arg.): Arnold von Harff, Die Pilgerfahrt des Ritters Arnold von Harff. Von Cöln durch Italien, Syrien, Aegypten, Arabien, Aethiopien, Nubien, Palästina, die Türkei, Frankreich, Spanien, wie er sie in den Jahren 1496 bis 1499 vollendet, beschrieben und durch Zeichnungen erläutert hat [Arnold von Harff zaldunaren erromesaldia. Koloniatik Italian, Sirian, Egipton, Arabian, Etiopian, Nubian, Palestinan, Turkian, Frantzian, Espainian zehar, nola lortu duen 1496-1499 kontatzen da eta irudiz laguntzen] (Köln, 1860). Gavel 1922. Mitxelena TAV 2.2.18.
  • Lucio Marineo Siculo (1530), "Vocablos de la lengua antigua que se usaba en España", "Qual fue antiguamente la lengua Española" atalaren barruan, in De las cosas memorables de España (De rebus Hispaniae memorabilibus Libri XXV-ren gaztelaniazko itzulp.) (Alcalá, 1530): 1539ko argitalpena, Sancho el Sabio Fundazioa, ATV 25417, IV. lib., 28r eta 29v.
  • Nicolao Landuchio (1562), Dictionarium linguae cantabricae. Bocabularioa ezqueraz jaquiteco eta ezqueraz verba eguiteco. Eskuizkribuaren argazkia: Koldo Mitxelena Kulturunea, J.U. CG3087. Agud & Mitxelena 1958. Knörr & Zuazo 1998 (zuzendua eta emendatua). Martinez de Madina 1998 (bihurketa).
  • Joanes Leizarraga (1571), Iesus Christ Gure Iaunaren Testamentu Berria, Linschmann & Schuchardten 1900eko arg.aren faksimilea, Euskaltzaindia, Bilbo, 1990. Sarean CANen alea. Hiru zerrenda:
  1. "Testamentu Berrian diraden icen propri Hebraico eta Greco batzuén declarationea" (faks. 1198-1200; CAN pdf 960-962)
  2. "Testamentu berrico hitz eta minçatzeco manera difficil bakoitz batzuk bere declarationéquin" (faks. 1201-1213; CAN pdf 1075-1087)
  3. "Çuberoaco herrian usançatan eztiraden hitz bakoitz batzuk hango ançora itzuliac" (faks. 1213-1214; CAN pdf 1087-1088)
  • Bonaventura Vulcanius (1597), "Index Vocabulorum aliquot Cantabrorum" eta zenbakiak, "Parergon, siue specimen cantabricaem hoc est veteris vasconum lingua" [Eranskina, edo kantabroeraren ebidentzia, hau da, euskaldunen antzinako hizkuntzarena] atalaren barruan, in De literis et lingua Getarum sive Gothorum, Lugdunum Batavorum, Leiden, 92-96. Garate 1961.

Euskara zaharra (1600-1745)[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  • Hieronymus Mesigerus (1603), Thesaurus polyglottus, Francfort. Urkizu 1986.
  • Voltoire (c. 1620), L'Interprect ou traduction du françois, espagnol et basque. Lakarra 1997 (gramatika eta hiztegiaren arg., gehi Tresora eu-fr ordenan eta “Hiztegiaren barneko indizea”). Lakarra 1999 (elkarrizketen eranskina, gehi hauetako lexiko osoaren hiztegia). Bidegain 2000 (faks.).
  • Rafael Mikoleta (1653), Modo breve de aprender la lengua Vizcayna. Zelaieta 1988.
  • Arnaut Oihenarten etimologi zerrenda, 1656, Notitia utriusque Vasconiae. Arg. faks., Eusko Legebiltzarra, Gasteiz, 1992, 45-54.
  • Arnaut Oihenart, 1657, "Neurtitz hautaco hiz bekanen adigarria", in Les proverbes basques recueillis par le Sr. D’Oihenart, plus les poesies basques du mesme auteur, arg. faks., RIEV 26 (1929) eta 27 (1930) argitalpeneko separata.
  • Jakes Belaren hiztegi galdua (1660-1666): ik. Peillen 1983.
  • John Ray eta Francis Willughby (1663-1664): Trask & Coates 2006. Edizioa akatsez eta okerrez betea dago.
  • Silvain Pouvreauren hiztegia (c. 1666). Ik. Bilbao (1992), Etxagibel (2008, 2010), Kerejeta (1991), Lakarra (1995) eta Urquijo (1909).
  • Glossaria duo Vasco-Islandica (XVII. mn.): Deen 1937. Bilbao 1991a.
  • Edward Lhwyd (1703), Ashmole eskuizkribua. Urkizu 1983. Zulaika 2009.
  • Edward Lhwyd (1707), Archeologia Britannica. Urkizu 1989. Zulaika 2009.
  • Joanes Etxeberri Sarakoaren hiztegi galdua (1712 b.l.): ik. Urquijo (1907a: 81-83), Mitxelena (1970: 29-31), Bilbao (1991b: 766-767), Lakarra (1993: 76-88) eta Urgell (2000).
  • Pierre Urte (1714), Grammaire cantabrique basque, W. Webster-en arg., Bagnères-de-Bigorre, 1900. Lakarra 1994c (hiztegia, gehi euskara-frantsesa ordenako bihurketa eta barneko indizea).
  • Pierre Urte (1715), Dictionarium Latino cantabricum. Urkizu 1989.
  • Melchor Oiangurenen Diccionario trilingüe: tagalog-castellano-cántabro galdua (1717 ondokoa): ik. Pérez 1909.
  • P. Duhalderen hiztegi galdua (XVIII. ea.?): ik. Lakarra 1992b: 282 eta 1993.
  • Manuel Larramendiren etimologi zerrenda (1728), "De las etymologías de las voces castellanas", in De la antigüedad y universalidad del Bascuenze en España: de sus perfecciones y ventajas sobre otras muchas Lenguas, Demonstración previa al Arte que se dará a luz desta Lengua, Salamanca: García de Honorato, 49-105. Jatorrizko argitalpena: Sancho el Sabio Fundazioa, ATV 02790. Argitalpen modernoa (Ediciones Vascas, Bilbo, 1978) ez da fidagarria.
  • Martin Harriet (1741), Gramatica escuaraz eta francesez, composatua Francez hitzcunça ikhasi nahi dutenen faboretan, Baiona: Fauvet. Lakarra 1994a (hiztegiak, gehi bihurketa).
  1. "Dictionarioa escuaraz eta francesez, çoiñetan hasten baitire hitzçac Escuaratic" (1741: 268-323) (Euskaraz)(Frantsesez)
  2. "Dictionarioa francesez eta Escuaraz" (1741: 324-440) (Frantsesez)(Euskaraz)

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  • Agud, M. & K. Mitxelena (arg.) (1958): N. Landuchio. Dictionarium linguae cantabricae (1562), (ASJU-ren gehigarriak, 1). Donostia: Gipuzkoako Foru Aldundia.
  • Arriolabengoa, J. (2008), Euskara Ibarguen-Cachopin kronikan. Testu zaharren ediziorako kontribuzioa, Bilbo: Euskaltzaindia - BBK Fundazioa.
  • Bilbao, G. (1991a): ikus Deen 1937.
  • Bilbao, G. (1991b): "Larramendiren garaikide bat: zenbait xehetasun Joanes Etxeberri Sarakoaz", ASJU 25:3, 751-768.
  • Bilbao, G. (1992): "Pouvreauren hiztegi laukoitza", ASJU 26:2, 341-389.
  • Deen, N.G.H. (1937): Glossaria duo Vasco-Islandica, Paris/Amsterdam. G. Bilbaoren itzulpen eta argitalpena, ASJU 1991, 17-106.
  • Dubarat, V. (1914): "Le dictionnaire basque et les rudiments du P. Dominique Bidegaray", RIEV 8, 6-16.
  • Etxagibel, J. (2008): "Silvain Pouvreauren hiztegiaren iturriak eta testukritikaren metodologia", ASJU 42:2, 69-118.
  • Etxagibel, J. (2010): "Silvain Pouvreauren hiztegiaren iturriak eta testukritikaren metodologia II. Voltoire-ren hiztegiak", ASJU 44:2, 221-278.
  • Garate, J. (1961): "Juicios y glosario vasco-latino de Buenaventura Vulcanius", Euskera 6, 239-245.
  • Gavel, H. (1922): "Un pélerin de Saint-Jacques au Pays Basque a la fin du XVe siècle", GH 2, 382-390, 450-453 eta 579-588.
  • Kerejeta, M.J. (1991): "Oihenart Silvain Pouvreauren hiztegian", ASJU 25:3, 865-899.
  • Knörr, H. & K. Zuazo (1998): Arabako euskararen lekukoak. Ikerketak eta testuak. El euskara alavés. Estudios y textos, Vitoria-Gasteiz: Eusko Legebiltzarra - Parlamento Vasco, 201-334.
  • Lakarra, J.A. (1992): "Larramendirekin aurreko hiztegigintzaren historiaz: aztergai eta gogoeta", in Lakarra (arg.), Manuel de Larramendi. Hirugarren mendeurrena (1690-1990), Andoain: Andoaingo Udala-Euskaltzaindia-Gipuzkoako Foru Aldundia-Eusko Jaurlaritzako Kultura Saila, 279-312.
  • Lakarra, J.A. (1993): XVIII. mendeko hiztegigintzaren etorkiez, Gasteiz: EHUaren tesi argitaragabea.
  • Lakarra, J.A., (1994a): "Harrieten Gramatikako hiztegiak (1741)", ASJU 28:1, 1-178.
  • Lakarra, J.A. (1994c): "Euskal hiztegigintzaren historiarako: III. Urteren Gramatikako hiztegia", ASJU 28:3, 885-914.
  • Lakarra, J.A. (1995): "Pouvreauren hiztegiez eta hiztegigintzaren historiaz", ASJU 29:1, 3-52.
  • Lakarra, J.A. (1997): "Hizkuntz eskuliburuen tradizioa Euskal Herrian: I. L’interprect ou Traduction du François, Espagnol & Basque (~1620)", ASJU 31:1, 1-66.
  • Lakarra, J.A. (1999): "L’interprect ou traduction du françois, espagnol & basque (~1620): II. Elkarrizketak”, ASJU 33:2, 493-568.
  • Mañaricua, A.E. (1970), "Los vascos vistos en dos momentos de su historia", in I Semana Internacional de Antropología Vasca I, Univ. de Deusto, LGEV, 263-303.
  • Martínez de Madina, E. (1998): "Landuchioren hiztegi iraulia, euskara-gaztelania", in Knörr & Zuazo (arg.), 335-465.
  • Mitxelena, K. (1964): Textos Arcaicos Vascos, Madril: Minotauro.
  • Mitxelena, K. (1970): Estudio sobre las fuentes del Diccionario de Azkue, Bilbo: Centro de Estudios Históricos de Vizcaya.
  • Peillen, Tx. (1983): "Bela-ko zaldunaren Zuberotar hiztegia, XVIII. mendean", FLV XV, 127-146.
  • Pérez, L. (1909): "Los franciscanos en el Extremo Oriente. (Noticias bio-bibliográficas)", RIEV III, 17-23.
  • Sarasola, I. (1983): "Contribución al estudio y edición de textos antiguos vascos", ASJU 17, 69-212.
  • Trask, R.L. & Coates, R. (2006): "A new early source of Basque: the Willughby glossary of 1664", Transactions of the Philological Society 104:3, 331-393.
  • Urgell, B. (2000): Hiztegi Hirukoitza-ren osagaiez, Gasteiz: EHUko tesi argitaragabea.
  • Urkizu, P. (1983): "Edward Lhwyd-en hiztegi poliglota (1703)", Euskera 28:2, 387-401.
  • Urkizu, P. (1986): "Euskara XVI-XVII. mendeetako zenbait idazle atzerritarrengan", ASJU 20:2, 343-350.
  • Urkizu, P. (1989): Pierre d'Urteren hiztegia. Londre 1715, 2 lib., Donostia: Mundaiz.
  • Urquijo, J. (1907): Obras vascongadas del doctor labortano Joannes D’Etcheberri (1712) con una introducción y notas por Julio de Urquijo e Ibarra, Paris. Berrarg. faks. RIEV XXVIII, Bilbo, 1976.
  • Urquijo, J. (1909): "Las citas del Diccionario de Pouvreau", RIEV III, 504-519.
  • Urquijo, J. (1910): “Notes d’Oihenart pour le Vocabulaire de Pouvreau”, RIEV IV, 220-232.
  • Videgain, C. (2000), Voltoire [berrargit.] : L’Interprect ou traduction du françois, espagnol & basque (Lyon, 1620), Paue.
  • Wolf, H.J. (1996): Las glosas emilianenses, S. Ruhstaller-en gazt. itzulp., Sevilla: Univ. de Sevilla.
  • Zelaieta, A. (1988): "Rafael Micoleta Çamudio: Modo breve de aprender la lengua vizcayna", Eusko Ikaskuntza, Hizkuntza eta Literatura 7, 133-214.
  • Zulaika, J.M. (2009): "El euskara en la obra de Edward Lhuyd (1660-1709)", Oihenart 24, 237-256.

Ikus, gainera[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Urgell, B. (2002), Euskal Lexikografia. Irakaskuntza proiektua, Gasteiz: EHUko argitaragabea. 1. lib. "Sarrera". 2. lib. "Gaiak". 3. lib. "Iturriak"