Euskal presoen sakabanaketa

Wikipedia, Entziklopedia askea
Jump to navigation Jump to search
Euskal Presoak Euskal Herrira! kanpainako bandera bat, Zarauzko LABeko egoitzan

Euskal presoen sakabanaketa baita ere Euskal presoen urrunketa moduan ezagutua, Espainiak eta Frantziak ETAko eta euskal preso politiko guztiekin 1980ko hamarkadatik darabilten politika da, helburutzat presoen bakartzea duena, ETAk haiengan eragin txikiagoa izan dezan. 2008ko abenduan, Espainiako Barne Arazoetarako ministro Rubalcabak (eta beranduago PPko beste politikari batzuk) adierazi zuten espetxe politika ETAren aurka Espainiako Estatuak darabilen estrategia dela, eta presoak baliatzen dituztela ekinbide horretan. [1][2] 2009ko irailean, EAEko Barne sailburu Rodolfo Aresek berretsi zuen espetxe politika borroka antiterroristarako tresna bat dela.[3] Espetxe politika horren ondorioz EPPKko kide diren presoetako gehienak Euskal Herritik kanpo daude kartzelatuta. Sakabanatze politikaren aurka ekimen ugari egin dira, horietako bat Euskal Presoak Euskal Herrira dinamika.

Nahiz eta hasieran presoen sakabanaketa soilik etakideen aurka erabili, gaur egun Dena da ETAren preso guztien aurka erabiltzen den politika bat da. Adibidez Segi edo Haikako partaidea izateagatik kondenatuta izan direnak edo eta ETAren aldeko apologia egin dutenekin.

Etxerat presoen senideen elkartearen esanetan, 2007ko irailean guztira ziren ETAko eta Euskal Nazio Askapenerako Mugimenduko 608 presoetatik, Espainiako 51 kartzelatan zeuden 450; eta gainerako 153ak, Frantzian, 32 espetxetan. Euskal Herrian, 16 baino ez zeuden.

Etxerat presoen senideen elkartearen esanetan, 2017ko azaroan guztira ziren ETAko eta Euskal Nazio Askapenerako Mugimenduko 312 presoetatik, Espainiako kartzeletan sakabanatuta 238 zeuden; eta 64, Frantziako gartzeletan sakabanatuta, Portugalen, Alemanian eta Brasilen denetara 4 preso zeuden. Euskal Herrian, 6 baino ez zeuden.

2018ko abuztuan, Fernando Grande-Marlaska Espainiako Barne ministroaren hitzen arabera, Espainiako gartzeletan zeuden presoen artean, 203 euskal preso lehen graduan zeuden, 28 bigarren graduan eta bi hirugarrenenean —Sanz eta Moreno—. Horietatik 205 gizonak ziren eta 28 emakumeak. Txosten horretan, ez zuen argitzen Dena da ETAko presoak, (Alfredo Remirez edo Altsasuko gazteak adibidez) datu hauen barnean zeuden hala ez [4].

2018, urrunketaren amaieraren hasiera[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Frantzian[aldatu | aldatu iturburu kodea]

2018ko otsailean lehenengo aldiz Frantziak euskal presoak hurbiltzen hasi zen. 2017ko abenduan eman zuen horren berri eta Zigor Garro eta Julen Mendizabal izan ziren gerturatutako aurreneko bi presoak, otsail amaieran Sant Maurretik eta Osnytik Mont-de-Marsanera mugituta. Ondoren lekualdatu zituzten Josu Urbieta, Raul Aduna eta Jon Salaberria, martxoan; Urbieta eta Aduna Poitiers-Vivonnen zeuden, 550 kilometro ingurura, eta Salaberria Alençonen, 830 kilometrora. Jon Gurutze Maiza eta Alberto Ilundain izan ziren hurrengoak; martxoan eraman zituzten Saint Maurretik Lannemezanera.

Beranduago, Arkaitz Agirregabiria eta Iurgi Garitagoitia hurbildu zituzten: Garitagoitia Poissyn zegoen, eta Fresnesen Agirregabiria; biak, ia mila kilometrora[5].

Hasiera batean, hildakoak eragin ez zituzten Etakideak eta Dena da ETAren partaideak hurbildu zituen Gobernu frantsesak[6].

2018ko azarorako Frantziako gartzeletan zeuden ETAko presoen erdia baino gehiago Ipar Euskal Herrian edo Euskal Herriko presondegi hurbilenetan zeuden[7].[8]

2018ko abenduan, Frantziak falta ziren gainerako ETAko presoak gerturatuko ez zituela adierazi zuen. Preso hauek buruzagiak edo eta odol delituak zituztenak omen ziren. Gainera, Ipar Euskal Herrian emakumeen gartzelarik ez egotean, emakumeen hurbilketa ere arazo omen zen, betiere Frantziako gobernuaren arabera. Presoak urrun mantentzearen arrazoiak, Frantziako Gobernuaren arabera bi zirenː ETAren biktimen erakundeek jazan ahal zuten sumina eta Espainiako Gobernuak ez lukeela ondo ikusiko.

Ipar Euskal Herriko eta euskal presoen hurbilketaren aldeko erakundeen iritziz ordea, Frantziak ez zituen gainerako presoak hurbildu Espainiak PSOEko gobernu berria zuenetik, gobernu berriarekin egindako politika negoziazioaren ondorioz egindako hitzarmenen ondorioz.[9]

Espainian[aldatu | aldatu iturburu kodea]

2018ko abuztuan, Espainiako gobernuak euskal preso politikoak hurbiltzen hasi zen. Lehenengo biak, Bizkaia Komandoko laguntzaileak izan ziren. Lehenengo biak Olga Sanz Martin eta Xabier Moreno Ramajo, Villabonako espetxetik (Asturias, Espainia) Basaurira (Bizkaia) lekualdatu zituzten. Sanz eta Moreno Sopelakoak dira (Bizkaia), eta Bilbon atxilotu zituzten 1998an. Hortaz, hogei urte inguru eman zituzten espetxean. Hasieran ETAren Bizkaia komandoko kide izatea egotzi zieten: Morenori 74 urteko espetxe zigorra ezarri zioten, eta Sanzi, berriz, 71 urtekoa[10].

Azkenean Olga eta Xabier ETAren Bizkaia Komandoaren laguntzaileak izateagatik zigortu zituzten[11].

Hirugarrena gerturatzen Alfredo Remirez txiolari eta ekintzailea izan zen. Nahiz eta orduan bakarrik Berria[12] eta Gara[13] egunkarian agertu, Alfredo izan zen Dena da ETAren ondorioz, Zaragozako gartzelan zegoen eta hurbildu zuten hirugarren presoa.

Espainiak Frantziaren bidetik jarraituko zuela esan zuen eta hasieran behintzat odolezko deliturik ez zituztenak eta preso gaixoak bakarrik hurbiltzeko intentzioa zuela adierazi zuen Espainiako gobernuak[14].

Laugarrenak gerturatzen, 2018ko abuztuaren amaieran eman ziren. Hilabete horretan Altsasu auziko gazteak gerturatzen hasi ziren[15]. Dena da ETAren auzi esanguratsu honen Jon Ander Cob eta Julen Goikoetxea Altsasuko gazteak Soto del Realgo espetxetik (Madril) Euskal Herriko Zaballara hurbildu zituzten[16].

2018ko irailan bi preso hurbildu zituzten. Nahiz eta Hego Euskal Herriko gartzeletan lekua egon[17] hurbildutako presoak Logroño eta Zaragozara hurbildu zituzten[18].

Gauzak horrela, Espainiako Gobernuaren politika 2018. urtean, orokorrean, ez zen izan presoak Euskal Herrira hurbiltzea, baizik eta nahiko era mailakatu eta geldoan Euskal Herriko hurbileko probintzietara (Zaragoza, Kantabria...) gerturatzea. Gainiera hurbildutako presoak Grande Marlaskaren esanetan, "ondo pentsatutako erabaki puntualak izango dira, orokorrean odol deliturik ez dituztenak eta kondenako ia urte gehienak beteta dituztenean"[19].

Joseba Azkarraga Sare euskal preso, iheslari eta deportatuen eskubideen aldeko sare herritarraren bozeramailearen ustez, presoak Zuerako (Zaragoza) eta Logroñoko espetxeetara lekualdatzea ez zen dispertsio politikarekin amaitzea, Pedro Sanchezen Gobernuak agindu zuen bezala.

Sareren bozeramaileak Pedro Sanchezen Gobernuaren "konpromiso falta" salatu zuen, Espainiako presidente berriak kargua hartu zuenean "egungo espetxe politikarekin amaitzeko asmoa" zuela adierazi baitzuen. Azkarragaren hitzetan, Sanchezek "ez du bere hitza bete", eta horrek "frustrazio handia" sortzen zuen presoen eta senide eta lagunen artean.

Gaixotasun larriak zituzten ETAko presoak espetxeetatik etxera eramateko eskatu zuen berriro Azkarragak, eta ETAko gainerako presoak Euskal Herriko espetxeetara aldatzeko eskatu zuen, baina ez, Zuera bezala, "250 kilometrora daudenetara".

Hala ere, Azkarragaren ustez, senideentzat presoak Logroñon edo Zaragozan egotea Algecirasen edo Puerto de Santa Marian egotea baino "askoz ere garrantzitsuagoa" zen[20].

2018ko azaroan EPKK sei kide bakarrik gerturatu zituen, betiere Hego Euskal Herriko kanpoko gartzeletara. Teoria batzuen arabera Pedro Sanchezek zuen opozizioa izan zen aldaketa mugatu eta geldo hauen arrazoi nagusiena. Hau da, Espainiako orduko gobernuko hauteskundeak aurreratzearen mehatxua eta PP, Herritarron Alderdia eta ETAren aurkako biktimen taldeen presioek euskal presoen alorrean aldaketa askorik ez egotea eragin zutela ziurtatu zuten batzuek[21].

Urrunketa indarrean egoteko arrazoia, Espainiako Gobernuaren ordezkariaren iritzian[aldatu | aldatu iturburu kodea]

2018an Jesus Lozak Espainiako Gobernuaren EAEko ordezkariak horrela arrazoitu zuen ETA desagertu eta sei hilabeteetara oraindik euskal presoen urrunketaren politika indarrean egotea[22]. Elkarrizketa honetan, bitxikeri moduan Alfredo Remirez txio batengatik preso dagoela esaten du eta baita ere Kepa Arronategiren gaisotasuna larria dela. Hala eta guztiz, "Espetxeetako Zuzendaritzaren osasun txostenak badio larri dagoela gaixo, baldintzapean aske", eta ez du gai honi buruz gehiago esaten.

- Kazetariaː Urrunketa kasik blokean eta oso denbora gutxian egin zuen Madrilek. Zergatik ez blokean eta azkar gerturatu edo Euskal Herriratu?

- Jesus LozaːKontuan hartu behar ditugulako sentsibilitate asko. Batez ere, ETAren biktimena. Baina Espainiako gizartearena ere. (...)

- Kazetariaː Orain arte urrats gutxi egin dira.

- J.L.ː Bi preso Basaurira ekarri ditugu, txio bategatik preso dagoen bat ere Euskadira ekarri dugu, Altsasuko auziko zazpiak Zaballan [Araba] eta Iruñeko espetxeetan daude dagoeneko, eta beste bi preso gerturatu egin ditugu.

- Kazetariaː Ez al zaizu iruditzen urrunketagatik trafiko istripuen arriskua handiagoa dela? Eta adineko askok ezin dituzte etxekoak bisitatu.

- J.L.ː Saiatuko gara pausoak ahal den azkarren ematen, baina sentsibilitate denak kontuan hartuta. Asko sufritu da azkeneko 50 urteotan.

- Kazetariaː Zergatik hitz egiten duzue gerturatzeaz eta ez Euskal Herriratzeaz? Espainiako legediak dio presoak etxetik gertueneko kartzelan egon behar duela.

- J.L.ː Gizarteratzea da helburua, eta prozesu bat egingo da. Presoak lehenik Zuerara [Aragoi] eta Villabonara [Asturias] eramatea aurreikusten dugu. Langraiz bidean berdintsu egin zen; laborategi moduan hartu zen, presoaren gogoeta sakontzeko, eta ondoren ekarri zituzten Euskadira. Ondo atera zen. Antzekoa egingo dugu.

- Kazetariaː Kepa Arronategi preso eria Almeriatik Zuerara gerturatu dute. Zergatik ez Euskal Herrira?

- J.L.ː Hark daukan gaixotasunari buruzko espetxe unitaterik onena Zaragozan [Aragoi] dagoelako.

- Kazetariaː Batetik, «bereziki arriskutsuak» izateagatik ezartzen diete presoei lehen gradua. ETA desagertu da. Bestetik, ustez erregimen arruntera (bigarren gradua) eta irekira (hirugarrena) egokitzen ez direlako ere ezartzen diete. Estatuan preso sozialen %2 daude lehen graduan. Euskal presoek haien aldean hain portaera desberdina al daukate espetxean?

- J.L.ː ETAk diziplina jakin bat ezartzen zien presoei: batere ez kontuan hartzea espetxeko legedia. Preso sozialek ez dute hori egiten. Baina gauzak aldatzen ari dira, ETA desagertu baita. Presoek nahikoa dute kartzelan jarrera ona izatea.

Ondorioetako bat: trafiko istripuetan jendea hil edo zauritzea[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Sakabanaketa dela eta, hainbat senide eta adiskide hil dira errepideetan, presoren bat bisitatzera zihoazela.[23]

Hildako pertsonez gain, 2010erarte senide eta hurkoen 268 trafiko istripu zenbatu ziren bi estatuetako errepideetan, eta ondorioz ehundik gora lagun zauritu ziren.[24]

Hona hemen hildako senide eta adiskideen zerrenda:

Sakabanatuta daudenen edo egon direnen adibide batzuk[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Esan bezala, ETA edo Espainiako legedian eta interpretazioan ETArekin harremana duten guztiak sistematikoki sakabanatu eta urrundu dituzte orain arte. Hona hemen etakideak izan ez arren, politika hau jaso duten (edo jasotzen ari diren) adibide batzuk:

Hau da, laburbilduz,

  • Dena da ETA politikaren ondorioz kondenatutako gizabanako guztiak.

Sakabanaketaren aurka eta alde[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Sakabanaketaren aurka[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Sakabanaketaren aurka euskal gizarte gehiena dago, euskal sindikatu guztiak (ELA, LAB, CC.OO., UGT, Steilas, ESK, EHNE, HIRU, Etxalde eta CGT)[32], Eusko Legebiltzarraren gehiengoa eta Nafarroako Legebiltzarraren gehiengoa.

Sakabanaketaren alde[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Euskal Herrian Alderdi Popularra[33] eta UPN[1] dira sakabanaketaren alde dauden alderdi politiko bakarrak.

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  1. «Rubalcabak onartu du presoak baliatzen dituztela ETAren aurka».
  2. https://elpais.com/elpais/2018/07/02/opinion/1530551319_048550.html
  3. «Ertzaintza Baionako polizia etxean egongo dela ziurtatu du Aresek», berria.info
  4. https://www.berria.eus/albisteak/156074/presoak_legediaren_eta_bakarkako_irizpideen_arabera_hurbiltzeko_asmoa_azaldu_du_marlaskak.htm
  5. https://www.berria.eus/paperekoa/1833/005/001/2018-04-13/mont_de_marsango_presondegira_hurbildu_dute_ekaitz_sirvent_presoa.htm
  6. http://www.europapress.es/nacional/noticia-gobierno-frances-transmite-covite-solo-acercara-presos-eta-delitos-sangre-20180123135439.html
  7. https://www.diariovasco.com/politica/gobierno-ralentiza-acercamientos-20181123012858-ntvo.html
  8. http://www.corsicainfurmazione.org/1311302/corse-prisonniers-politiques-basques-incarceres-en-france-au-18-octobre-2018/2018/
  9. https://www.elcorreo.com/politica/francia-descarta-aproximar-20181218221954-nt.html
  10. https://www.berria.eus/paperekoa/1890/006/001/2018-08-08/hirugarren_gradua_eman_diete_olga_sanz_eta_xabier_moreno_presoei.htm
  11. https://www.eitb.eus/eu/albisteak/politika/osoa/5778757/etako-presoen-hurbilketaz-loza-lekualdatze-gehiago-egon-litezke-2018ko-udan/
  12. https://www.berria.eus/paperekoa/1929/007/001/2018-08-11/alfredo_remirez_presoa_zaballara_gerturatu_dute.htm
  13. https://www.naiz.eus/eu/actualidad/noticia/20180811/sare-espera-que-el-traslado-de-alfredo-remirez-no-sea-un-hecho-aislado
  14. https://www.elcorreo.com/politica/espana-mira-espejo-20180813084317-nt.html#ns_campaign=mod-lo-mas&ns_mchannel=ver-top-50&ns_source=estandar&ns_linkname=estandar&ns_fee=3
  15. https://www.berria.eus/paperekoa/5001964/007/004/2018-08-18/altsasuko_gazteetako_bi_euskal_herrira_ekarriko_dituzte.htm
  16. http://www.deia.eus/2018/08/18/politica/euskadi/dos-jovenes-del-caso-altsasu-seran-trasladados-a-zaballa
  17. https://www.naiz.eus/eu/hemeroteca/gara/editions/2018-03-29/hemeroteca_articles/en-las-carceles-vascas-hay-sitio-de-sobra-para-todos-los-presos-vascos
  18. https://www.diariovasco.com/politica/interior-confirma-acercamiento-presoseta-20180913154518-nt.html
  19. https://www.lasprovincias.es/politica/marlaska-confirma-acercamiento-20180913124007-ntrc.html
  20. https://www.eitb.eus/eu/albisteak/politika/osoa/5852105/azkarraga-presoak-zuera-eta-logronora-eramate-ez-da-dispertsioarekin-bukatzea/
  21. https://www.diariovasco.com/politica/gobierno-ralentiza-acercamientos-20181123012858-ntvo.html
  22. https://www.berria.eus/paperekoa/2079/004/001/2018-09-28/giro_ona_dago_jada_eta_badira_baldintzak_gerturatzeak_egiteko.htm
  23. Sakabanaketaren datuak eta presoen egoera, 2007ko irailean
  24. Dispertsio politika txostena 2010 apirila etxerat
  25. Pili eta Fontsoren oroimenez ekitaldi ugari izan ziren atzo Laudion aiaraldeacom
  26. BIDEOA: Pili eta Fontsoren heriotzak 20 urte Sakabanaketa politika aiaraldeacom
  27. Antonia Hernandez etengabe
  28. https://www.argia.eus/albistea/altsasuko-gurasoak-epaiketaren-ebazpenean-justizia-egitea-espero-dugu
  29. https://plaentxia.eus/soraluze/1456934195365-aske-gelditu-da-arnaldo-otegi
  30. https://www.berria.eus/albisteak/86222/teresa_toda_aske_geratu_da.htm
  31. https://www.berria.eus/albisteak/88477/arkaitz_bellon_elorrioko_presoa_hilik_aurkitu_dute_puerto_i_espetxeko_ziegan.htm
  32. https://www.eitb.eus/eu/albisteak/politika/osoa/5700867/presoen-sakabanaketa-amaitzea-eskatu-dute-hego-euskal-herriko-sindikatu-guztiek/
  33. https://www.eitb.eus/eu/albisteak/politika/osoa/5661888/eragindako-mina-aitortzea-eta-sakabanaketa-amaitzea-eskatu-du-legebiltzarrak/

Ikus, gainera[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Kanpo loturak[aldatu | aldatu iturburu kodea]