Extremadurako fala

Wikipedia, Entziklopedia askea
Jump to navigation Jump to search
Extremadurako fala
Datu orokorrak
Lurralde eremua  Espainia
Hiztunak 6.000 (zenbatespena)
Ofizialtasuna Inon ez
Eskualdea Jalama ibarra (San Martín de Trevejo, Eljas, Valverde del Fresno)
Araugilea Ez du
Hizkuntza familia
giza hizkuntzak
hizkuntza euroasiarrak
indoeuropar hizkuntzak
Italic languages
hizkuntza erromantzeak
Italo-Western languages
Western Romance languages
West Iberian languages
Galician-Portuguese languages
Informazio filologikoa
Hizkuntza kodeak
ISO 639-3 fax

Extremadurako fala, ezagunagoa fala gisa eta Extremadurako galiziera ere deitua, Cácereseko Jalamako ibarrean (Valle de Jálama gaztelaniaz edo Val de Xálima falaz) egiten den mintzaira da.

Galiziera eta portugesaren —hizkuntza talde galaikoportugesaren— aldaera da, jatorri guztiz ezaguna ez daukana, eta gertaera historiko jakinek eragindakoa. Gertaera horien artean, Jalama ibarrera bultzatutako galiziar jatorriko migrazioa dago, nahiz eta autore guztiek ez duten bat egiten hipotesi horrekin.

Extremadurako falaren izaera[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Falazko seinalea As Ellas/Eljas-en.

Hizkuntza horren izaera eta sailkapena gai eztabaidatua da. Hau da, autore batzuen ustez, galizieraren aldaera da, baina beste batzuek ezaugarri propioak hartu dituen hizkuntza dela diote, hizkuntza-talde galaikoportugesaren partaidea. Falaren hiztun gehienek ez dute bat egiten beraien hizkuntza galiziera delako iritziarekin[1].

1992an, José Enrique Gargallo Gil Bartzelonako Unibertsitateko irakasleak falaren hiztunen artean ikerketa soziolinguistiko bat egin zuen, familia esparruko gaztelaniaren erabilera aztertuz:

1993an, Revista Alcántara aldizkariaren 30. zenbakian, José Luis Martín Galindok eginiko aztertzeta bat argitaratu zuten. Bertan, San Martín de Trevejon falaren autoidentifikazioaz galdetu zuen; hau da, herritarren ustetan fala zer zen galdetu zuen:

  • gaztelaniaren dialektoa: % 13
  • portugesaren dialektoa: % 20
  • berezko hizkuntza: % 67

Kontuan izan behar da, hala ere, 960 biztanletik 20k hartu zutela parte azterketa horretan, eta galiziera edo galizieraren dialektoa aukerak ez zitzaiela aurkeztu. Hori ez da harritzekoa, garai hartan fala galiziera zenik ez baitzen kontuan hartutako hipotesia ere.

1994an, beste ikerketa baten arabera, elkarrizketa egindakoen % 80k gaztelaniaz eskolan ikasi zuen eta etxeko erabileraren ehunekoa ondokoa zen:

  •  % 100ek zioen falaz egiten zutela seme-alabekin Eljas-en.
  •  % 85ek San Martín de Trevejon.
  •  % 73k Valverde del Fresnon.

Izendapen eta aldaerak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

San Martín de Trevejo/Sa Martin de Trevelluko seinalea.

Extremadurako falak izen asko hartzen ditu bere hiztunen artean: fala de Xálima, fala de us tres lugaris, (a) nosa fala, xalimegu edo chapurreáu (gutxiespenez, Valverde-n). Era berean, galego de Estremadura ere izendatzen da, Galizian batez ere. Galiziako intelektualen artean, gainera, valego izendapena ere erabiltzen dute batzuek.

Halaber, herrien arabera hiru aldaera daude: Lagarteiru (As Ellasekoa), Mañegu ("sanmartiñegu"ren txikitzailea, Sa Martín de Trevellukoa) eta Valverdeiru (Valverdi du Fresnukoa).

Hiztunak 10.500 bat dira, gutxi gorabehera.

Ibarra[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Jalamako ibarra Cáceresko probintziaren ipar-mendebaldean dago, Portugalgo mugaldean.

Hiru udalerri hartzen ditu barne:

  1. Valverde del Fresno/Valverdi du Fresnu: 2.576 biztanle (2006).
  2. Eljas/As Ellas: 1.081.
  3. San Martín de Trevejo/Sa Martin de Trevellu: 927.

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  1. Ethnologue, "The speakers do not identify with the Galicians", "Speakers do not want orthography to be like Galician",

Ikus, gainera[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Kanpo loturak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Extremadurako fala