Ezpata-lore
| Ezpata-lore | |
|---|---|
 | |
| Sailkapen zientifikoa | |
| Erreinua | Plantae |
| Ordena | Asparagales |
| Familia | Iridaceae |
| Generoa | Gladiolus Linnaeus, 1753 |
| Azpibanaketa | |
260 inguru, ikusi testua
| |
Ezpata-lorea, oilar buztana edo gladioloa (Gladiolus) Iridaceae familiako landare loredunen genero baten izen arrunta da.[1] Mediterraneo itsasoko Europatik, Asiatik, Afrika tropikaletik eta hegoaldeko Afrikatik hedatuta dago.[2][3] Oenostachys, Homoglossum, Anomalesia eta Acidanthera generoak, antzinean independenteak zirenak, egun Gladiolusen barne daude.[4]
Izen generikoaren jatorria
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Generoaren izena Pliniori esleiten zaio, eta, alde batetik, landare horien hostoen formari egiten dio erreferentzia, gladius izeneko erromatar ezpataren antzekoa. Bestalde, erromatarren garaian gladioloaren lorea batailan garaile ateratzen ziren gladiadoreei ematen zitzaiela ere aipatzen du; horregatik, lorea garaipenaren ikurra da.[2]
Deskribapena
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Ezpata-lore espezieek lore arinak edo nabarmenki zigomorfoak eta hermafroditak dituzte. Perigonioa 6 tefalo azpiberdinak osatzen dute, hedatuak, erreklutatuak, oinarrian elkartuak, espeziearen arabera gutxi gorabehera nabarmena den hodi bat osatuz. Hiru lorezil ditu, alde bakarretik antolatuta eta okertuta. Lorezilen harizpiak filiformeak eta libreak dira. Anterak linealak dira. Obulutegia inferoa da, trilokularra, eta lobulu pluriobulatuak ditu. Estiloa filiformea eta trifidoa da. Fruitua 3 balbako kapsula deshiszente bat da. Lur azpiko zurtoina ubarroa duten landare belarkarak dira. Ubarroa bere buruaren gainean berritzen da ziklo begetatibo bakoitzean. Ziklo bat amaitzean, landarea lurpetik ateratzen bada, ubarro zaharra eta deshidratatua berriaren azpitik ikus daiteke. Ubarro bakoitza trinkoa da, eta zuntz-tegumentuzko geruza finez estalita dago. Zurtoinak lautuak dira eta hostoak ensiformeak. Loreak, oso ikusgarriak, hostoak baino luzeagoak diren galburu terminal luzeetan jarrita daude. Landareen altuera 30 cm-tik 1 m-ra bitartekoa da, espeziearen arabera.[5]
Espezieak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Gladiolus generoa hainbait azpigenerotan banatuta izan da. Hala ere, sailkapen hori ez da zehatza.
- Gladiolus abbreviatus Andrews
- Gladiolus acuminatus F.Bol.
- Gladiolus aequinoctialis Herb.
- Gladiolus alatus L. (sect. Hebea)
- Gladiolus aleppicus Boiss.
- Gladiolus anatolicus (Boiss.) Stapf
- Gladiolus andringitrae Goldblatt
- Gladiolus angustus L. (sect. Blandus)
- Gladiolus antandroyi Goldblatt
- Gladiolus antholyzoides Baker
- Gladiolus appendiculatus G.Lewis
- Gladiolus aquamontanus Goldblatt & Vlok
- Gladiolus arcuatus Klatt
- Gladiolus atropurpureus Baker
- Gladiolus atroviolaceus Boiss.
- Gladiolus aurantiacus Klatt
- Gladiolus aureus Baker
- Gladiolus bellus C. H. Wright
- Gladiolus benguellensis Baker (sect. Ophiolyza)
- Gladiolus bilineatus G. J. Lewis
- Gladiolus boehmii Vaupel, 1882
- Gladiolus bojeri (Baker) Goldblatt
- Gladiolus brachylimbus Baker, 1893
- Gladiolus brachyphyllus Bolus f.
- Gladiolus brevifolius Jacq. (sect. Linearifolius)
- Gladiolus brevitubus G. Lewis
- Gladiolus buckerveldii (L. Bolus) Goldblatt
- Gladiolus bullatus Thunb. ex G. Lewis
- Gladiolus caeruleus Goldblatt & J.C. Manning
- Gladiolus calcaratus G. Lewis
- Gladiolus calcicola Goldblatt
- Gladiolus canaliculatus Goldblatt
- Gladiolus candidus (Rendle) Goldblatt
- Gladiolus cardinalis Curtis (sect. Blandus)
- Gladiolus carinatus Aiton
- Gladiolus carmineus C. H. Wright (sect. Blandus)
- Gladiolus carneus F.Delaroche (sect. Blandus)
- Gladiolus caryophyllaceus (Burm. f.) Poiret
- Gladiolus cataractarum Oberm.
- Gladiolus caucasicus Herb.
- Gladiolus ceresianus L. Bolus
- Gladiolus citrinus Klatt
- Gladiolus × colvillei
- Gladiolus communis L. (sect. Gladiolus)
- Gladiolus communis subsp. byzantinus (sect. Gladiolus)
- Gladiolus communis subsp. communis (sect. Gladiolus)
- Gladiolus conrathii Baker, 1898
- Gladiolus crassifolius Baker
- Gladiolus crispulatus L. Bolus
- Gladiolus cruentus T. Moore (sect. Ophiolyza)
- Gladiolus curtifolius Marais
- Gladiolus cylindraceus G. Lewis
- Gladiolus cymbarius Baker
- Gladiolus dalenii Van Geel (sect. Ophiolyza)
- Gladiolus debilis Ker Gawler (sect. Homoglossum)
- Gladiolus decaryi Goldblatt
- Gladiolus decipiens Vaupel
- Gladiolus decoratus Baker
- Gladiolus delpierrei Goldblatt
- Gladiolus densiflorus Baker
- Gladiolus deserticolus Goldblatt
- Gladiolus dichrous (Bullock) Goldblatt
- Gladiolus dolomiticus Oberm.
- Gladiolus dracocephalus Hook.f.
- Gladiolus dregei Klatt
- Gladiolus dzavakheticus Eristavi
- Gladiolus ecklonii Lehm.
- Gladiolus edulis Burchell ex Ker Gawler
- Gladiolus elliotii Baker (sect. Ophiolyza)
- Gladiolus emiliae L. Bolus
- Gladiolus engysiphon G. Lewis
- Gladiolus equitans Thunb. (sect. Hebea)
- Gladiolus erectiflorus Baker
- Gladiolus exiguus G. Lewis
- Gladiolus flanaganii Baker
- Gladiolus floribundus Jacq.
- Gladiolus fourcadei (L.Bolus) Goldblatt & M.P.de Vos
- Gladiolus × gandavensis (sect. Ophiolyza) [= G. dalenii × 'G. oppositiflorus]
- Gladiolus garnierii Klatt
- Gladiolus geardii L. Bolus
- Gladiolus goetzii Harms
- Gladiolus gracilis Jacq. (sect. Homoglossum) - reed bells
- Gladiolus gracillimus Baker
- Gladiolus grandiflorus Andrews (sect. Blandus)
- Gladiolus gregarius Welw. ex Baker (sect. Densiflorus)
- Gladiolus griseus Goldblatt & J.C. Manning
- Gladiolus gueinzii Kunze
- Gladiolus guthriei F. Bol. (sect. Linearifolius)
- Gladiolus halophilus Boiss. & Heldr.
- Gladiolus harmsianus Vaupel
- Gladiolus heterolobus Vaupel
- Gladiolus hirsutus Jacq. (sect. Linearifolius)
- Gladiolus hollandii L. Bolus
- Gladiolus horombensis Goldblatt
- Gladiolus huillensis (Welw. ex Baker) Goldblatt
- Gladiolus hyalinus Jacq.
- Gladiolus illyricus W.D.J.Koch
- Gladiolus imbricatus L.
- Gladiolus inandensis Baker
- Gladiolus incospicuus Baker
- Gladiolus inflatus Thunb.
- Gladiolus inflexus Goldblatt & J.C. Manning
- Gladiolus insolens Goldblatt & J.C. Manning
- Gladiolus intonsus Goldblatt
- Gladiolus invenustus G. J. Lewis
- Gladiolus involutus D.Delaroche (sect. Hebea)
- Gladiolus iroensis (A. Chev.) Marais
- Gladiolus italicus P. Mill. (sect. Gladiolus)
- Gladiolus johnstoni Baker (s. d.)
- Gladiolus jonquilliodorus Ecklon ex G. Lewis
- Gladiolus junodi Baker
- Gladiolus kamiesbergensis G. Lewis
- Gladiolus karendensis Baker
- Gladiolus katubensis De Wild.
- Gladiolus klattianus Hutch.
- Gladiolus kotschyanus Boiss.
- Gladiolus kubangensis Harms
- Gladiolus lapeirousioides Goldblatt
- Gladiolus laxiflorus Baker
- Gladiolus leptosiphon Bolus f.
- Gladiolus liliaceus Houtt. (sect. Homoglossum)
- Gladiolus linearifolius Vaupel
- Gladiolus linearis N.E.Br.
- Gladiolus longanus Harms
- Gladiolus longicollis Baker (sect. Homoglossum)
- Gladiolus longicollis subsp. longicollis (sect. Homoglossum)
- Gladiolus longicollis subsp. platypetalus (sect. Homoglossum)
- Gladiolus loteniensis Hilliard & Burtt
- Gladiolus louiseae L. Bolus
- Gladiolus lundaensis Goldblatt
- Gladiolus luteus Lam.
- Gladiolus macneilii Oberm.
- Gladiolus macowani Baker
- Gladiolus macowanii Baker (s. d.)
- Gladiolus macrospathus Goldblatt
- Gladiolus maculatus Sweet
- Gladiolus magnificus (Harms) Goldblatt
- Gladiolus malangensis Baker, 1879
- Gladiolus malvinus Goldblatt & J.C. Manning
- Gladiolus marlothii G. Lewis
- Gladiolus martleyi L. Bolus (sect. Homoglossum)
- Gladiolus meliusculus (G. Lewis) Goldblatt & J.C. Manning
- Gladiolus melleri Baker (sect. Ophiolyza)
- Gladiolus micranthus Baker, 1901
- Gladiolus microcarpus G. Lewis
- Gladiolus microsiphon Baker
- Gladiolus milleri Ker Gawler
- Gladiolus mirus Vaupel
- Gladiolus monticola G. Lewis ex Goldblatt & J.C. Manning
- Gladiolus mortonius Herb. (sect. Densiflorus)
- Gladiolus mostertiae L. Bolus
- Gladiolus muenzneri F. Vaup
- Gladiolus murielae Kelway (syn. G. callianthus)
- Gladiolus natalensis (Eckl.) Hook.
- Gladiolus nerineoides G. Lewis
- Gladiolus newii Baker
- Gladiolus nigromontanus Goldblatt
- Gladiolus niveus Goldblatt & J.C. Manning
- Gladiolus nyasicus Goldblatt
- Gladiolus oatesii Rolfe
- Gladiolus ochroleucus Baker (sect. Densiflorus)
- Gladiolus odoratus L. Bolus
- Gladiolus oliganthus Baker
- Gladiolus oppositiflorus Herbert (sect. Ophiolyza)
- Gladiolus orchidiflorus Andrews (sect. Hebea)
- Gladiolus oreocharis Schltr.
- Gladiolus pallidus Baker
- Gladiolus paludosus Baker
- Gladiolus palustris Gaudin
- Gladiolus papilio Hook. f. (sect. Densiflorus)
- Gladiolus pappei Baker (sect. Blandus)
- Gladiolus pardalinus Goldblatt & J.C. Manning
- Gladiolus parvulus Schltr.
- Gladiolus patersoniae Bolus f.
- Gladiolus pavonia Goldblatt & J.C. Manning
- Gladiolus permeabilis Delaroche (sect. Hebea)
- Gladiolus perrieri Goldblatt
- Gladiolus persicus Boiss.
- Gladiolus pillansii G. Lewis
- Gladiolus pole-evansii Verd.
- Gladiolus praecostatus Marais
- Gladiolus praelongitubus G. J. Lewis
- Gladiolus pretoriensis Kuntze
- Gladiolus priorii (N. E. Br.) Goldblatt & De Vos
- Gladiolus prismatosiphon Schltr.
- Gladiolus pritzelii Diels
- Gladiolus psittacinus Hook.
- Gladiolus puberulus Vaupel
- Gladiolus pubigerus G. Lewis
- Gladiolus pulchellus Klatt
- Gladiolus pulcherrimus (G. Lewis) Goldblatt & J.C. Manning
- Gladiolus punctulatus Schrank
- Gladiolus pusillus Goldblatt
- Gladiolus quadrangularis (Burm. f.) Ker Gawler
- Gladiolus quadrangulus (Delaroche) Barnard
- Gladiolus recurvus L. (sect. Homoglossum)
- Gladiolus rehmannii Baker
- Gladiolus remotifolius Baker
- Gladiolus rigidifolius Baker
- Gladiolus robertsoniae Bolus f.
- Gladiolus rogersii Baker
- Gladiolus roseovenosus Goldblatt & J.C. Manning
- Gladiolus rubellus Goldblatt
- Gladiolus rudis Lichtst. ex Roem. & Schult.
- Gladiolus rupicola F. Vaupel
- Gladiolus saccatus (Klatt) Goldblatt & M.P. de Vos
- Gladiolus salteri G. Lewis
- Gladiolus saundersii Hook. f.
- Gladiolus schlechteri Baker
- Gladiolus schweinfurthii Baker
- Gladiolus scullyi Baker
- Gladiolus serapiiflorus Goldblatt
- Gladiolus serenjensis Goldblatt
- Gladiolus sericeovillosus Hook. f.
- Gladiolus serpenticola Goldblatt & J.C. Manning
- Gladiolus somalensis Goldblatt & Thulin
- Gladiolus speciosus Thunb.
- Gladiolus spectabilis Baker (s. d.)
- Gladiolus splendens (Sweet) Herbert
- Gladiolus stefaniae Oberm.
- Gladiolus stellatus G. Lewis
- Gladiolus subcaeruleus G. Lewis
- Gladiolus sufflavus (G. Lewis) Goldblatt & J.C. Manning
- Gladiolus sulcatus Goldblatt
- Gladiolus taubertianus Schltr.
- Gladiolus tenellus Ecklon
- Gladiolus tenuis M. Bieb.
- Gladiolus teretifolius Goldblatt & De Vos
- Gladiolus thomsonii Baker
- Gladiolus trichonemifolius Ker Gawl. (sect. Homoglossum)
- Gladiolus tristis L. (sect. Homoglossum)
- Gladiolus tristis var. concolor (Salisb.) Baker
- Gladiolus tritoniiformis Kuntze
- Gladiolus uitenhagensis Goldblatt & Vlok
- Gladiolus undulatus L. (sect. Blandus)
- Gladiolus unguiculatus Baker
- Gladiolus usambarensis Marais ex Goldblatt
- Gladiolus uysiae L. Bolus ex G. Lewis
- Gladiolus vaginatus Bolus f. (sect. Homoglossum)
- Gladiolus validissimus Vaupel
- Gladiolus vandermerwei (L. Bolus) Goldblatt & De Vos
- Gladiolus varius Bolus f.
- Gladiolus velutinus De Wild.
- Gladiolus venustus G. Lewis (sect. Hebea)
- Gladiolus vernus Oberm.
- Gladiolus vinoso-maculatus Kies
- Gladiolus violaceo-lineatus G. Lewis
- Gladiolus virescens Thunb. (sect. Hebea)
- Gladiolus viridiflorus G. Lewis
- Gladiolus viridis Aiton
- Gladiolus watermeyeri L.Bolus (sect. Hebea)
- Gladiolus watsonioides Baker
- Gladiolus watsonius Thunb. (sect. Homoglossum)
- Gladiolus woodii Baker
- Gladiolus zimbabweensis Goldblatt
Galeria
[aldatu | aldatu iturburu kodea]
Gladiolus alatus, Clanwilliam, Hegoafrika
Gladiolus hibridoa
Gladiolus × hortulanus
Gladiolus × hortulanus 'Priscilla'
Gladiolus italicus Behbahanen
Gladiolus italicus Behbahanen
Gladiolus italicus
Gladiolus hybridus Mendebaldeko Bengal, India
Gladiolus italicus Behbahanen
Gladiolus italicus Behbahanen
Gladiolus italicus Behbahanen
Gladiolus italicus Iranen
.jpg)
Erreferentziak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]- ↑ Manning, John; Goldblatt, Peter. (2008). The Iris Family: Natural History & Classification. Portland, Oregon: Timber Press, 138–42 or. ISBN 0-88192-897-6..
- 1 2 Goldblatt, P. &, J.C. Manning. Gladiolus in southern Africa : Systematics, Biology, and Evolution. Fernwood Press, Cape Town; 1998.
- ↑ Goldblatt, P. A monograph of the genus Gladiolus in tropical Africa. Timber Press, 1996
- ↑ GOLDBLATT P. & DE VOS M. P. The reduction of Oenostachys, Homoglossum and Anomalesia, putative sunbird pollinated genera, in Gladiolus L. (Iridaceae-Ixioideae). Bulletin du Muséum national d'histoire naturelle. Section B, Adansonia 11 (4): 417-428, 1989.
- ↑ Dimitri, M. 1987. Enciclopedia Argentina de Agricultura y Jardinería. Tomo I. Descripción de plantas cultivadas. Editorial ACME S.A.C.I., Buenos Aires.
Kanpo estekak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]| Autoritate kontrola |
|
|---|
