Faila

Wikipedia, Entziklopedia askea
Jump to navigation Jump to search
Urratze faila bat

Faila bat, geologian, arrokatan sortzen den ezjarraitasun bat da. Lurreko lehenengo 200 kilometrotan sortzen dira, eta harrien plastikotasunaren muga gainditzean gertatzen diren deformazio etenak dira. Hau da, arroka batek jasaten duen indar tektonikoa euren erresistentzia baino handiagoa denean agertzen diren apurdurak dira failak. Apurdura gainazal baten gainean egiten da (faila planoa deitua) eta bere mugimendua plano honekiko paraleloa da beti.[1]

Hiztegi geologikoan, failak haustura mota berezi bat dira. Haustura bat eten gainazal bat da, gorputz batek barneko kohesioa galtzean sortzen dena, eta hiru mota ezberdin daude: arraildurak, diaklasak eta failak.

Failek lurrikarak era ditzakete.

Faila baten elementuak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  • Faila planoa: faila batean dauden blokeak mugitzen direneko gainazala. Orokorrean apur bat irregularra denez, faila-gainazala edo faila-zona ere deitzen zaio.
  • Bloke altxatua edo gaineko blokea: Bestearekiko altxatzen den blokea, faila planoaren gainean dagoena.
  • Bloke hondoratua edo oin blokea: Bestearekiko hondoratzen den blokea, faila planoaren azpian dagoena.

Faila baten deskribapena[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Faila bat deskribatzeko garaian hainbat elementu hartu behar dira kontutan. Honakoak dira elementu nagusiak deskribapen hori egiteko:

  • Norabidea: faila planoak barne hartzen duen lerro horizontal batek iparralde-hegoalde norabidearekin sortzen duen angelua.
  • Okerdura: faila planoak horizontalarekin sortzen duen angelua. Hau neurtzeko faila planoko malda handieneko lerroa hartu behar da beti.
  • Faila jauzia: faila bateko bi bloketan elementu konkretu batek jasan duen mugimendu erlatiboa.
  • Failaren izaera: normala, alderantzizkoa eta transformakorra, edo urratze faila (ikusi beherago datozen azalpenak).

Faila baten sailkapena, mugimenduari erreparatuta[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Faila motak

Faila bateko blokeak bestearekiko duen mugimenduari erreparatzen badiogu hiru motako failak daudela ikusiko dugu:

  • Alderantzizko faila edo bultzada faila: faila mota hau konpresio horizontalagatik sortzen da (A irudia). Mugimendua ahalik eta horizontalena da, eta faila planoak 30ºko okerdura izaten du horizontalarekiko. Faila mota honek 45º baino gutxiago duenean, zamalkadura izena hartzen du.
  • Faila normala: faila mota hau tentsio horizontala dela eta sortzen da (B irudia). Mugimendua orokorrean bertikala izaten da, eta horizontalarekiko angelua 60 gradu izaten da. Faila normalen eraginez, horstak eta grabenak sor daitezke.
  • Urratze faila edo faila transformakorra: faila hau bertikala izaten da, eta blokeen mugimendua horizontala izaten da (C irudia). Bi motatako urratze faila daude: destroak eta sinistroak (eskuin edo ezker mugimendu erlatiboa dutenak). Plaken arteko muga transformatzailetan agertzen da faila mota hau.

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  1. (Ingelesez) Haakon Fossen, Structural Geology, 8. kapitulua, 8.1 atala: «A fault is any surface or narrow zone with visible shear displacement along the zone"; "A fault is a discontinuity with wall-parallel displacement dominated by brittle deformation mechanisms». Cambridge University Press, 2010. ISBN 978-0-521-51664-8.

Kanpo-loturak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Ikus, gainera[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Faila Aldatu lotura Wikidatan