Artikulu hau "Kalitatezko 1.000 artikulu 12-16 urteko ikasleentzat" proiektuaren parte da

Faktore mugatzaile

Wikipedia, Entziklopedia askea
Jump to navigation Jump to search

Faktore mugatzaile edo tolerantzia muga sistema baten baliabide, aldagarri, elementu edo baldintza bat da, bere izaera eskasagatik prozesu jakin baten garapena eta bilakaera zehazten eta mugatzen duena. Kimikan, biologian, ekologian, nekazaritzan eta ekonomian asko erabiltzen den terminoa da.

Ekologia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Espezieek baliabide-baldintza edo maila desberdinekiko duten tolerantzia aldatu egiten da. Hau da, populazio batean organismo kopuruaren hazkundea mugatzen duen faktore bat dago[1]. Espezie batzuek tolerantzia handia dute ingurumen-faktore batzuekiko (euritopikoak), tolerantzia-kurba irekia dute, tarte ezin hobea, eta beste batzuekiko tolerantzia eskasa (estenotopikoak). Ingurumen-faktore askoren aurrean euritopikoak diren espezieei espezie kosmopolitak deitzen zaie. Espezieen hazkuntza eta ugalketa ere, maiz, baldintza bakar batek edo gutxi batzuek edo baliabide urriek arautzen dituzte.

Adibidez, landareek argia, lurraren mantenugaiak eta ura behar dituzte fotosintesia egiteko. Klima idorretan, landarearen hazkundea oso lotuta dago euriarekin; argi nahikoa dago, baina ura da faktore mugatzailea. Baliabide baten eskasia ez ezik, gehiegizkoa ere izan daiteke.

Biologia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Faktore mugatzaile bat inguruneko aldagaia da (abiotikoa, argia edo tenperatura), espezieentzako eremu jakin bateko populazioa mugatzeko gai dena; hazkunderako "balazta" gisa jarduten du.

Era berean, faktore horiek ekosistemaren arabera aldatzen dira. Batzuetan, biztanleriaren hazkundera mugatzen duten faktore abiotikoen sinonimo gisa hitz egiten da, eta hori ere egokia litzateke. Faktore biologikoentzako ohiko adibidea basamorturako ura da, edo itsasoko eremu sakonenetako biztanleentzako argia. Bi faktore abiotikoak izango lirateke habitat horien garapenerako "balazta" naturala.

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  1. Smith, T. M. (Thomas Michael), 1955- Elements of ecology ISBN 9780321934185 PMC 900656988 . Noiz kontsultatua: 2019-09-24.