Formatu ireki

Wikipedia(e)tik
Hona jo: nabigazioa, Bilatu

Formatu ireki bat normalean estandar irekien erakunde batek argitaratutzen duen datu digitalak gordetzeko zehaztapen bat da, erabiltzeko murrizketa legalik ez duena. Formatu ireki batek software jabedun eta libreetan erabiltzeko aukera eman behar du, bakoitzaren lizentziak erabiliz. Formatu jabedunak, ordea, erakunde pribatuek definitu eta kudeatzen dituzte. Formatu irekiak estandar irekien azpi-talde bat dira.

Formatu irekien helburu nagusia gordetako datuak epe luzera irakurri ahal izateko bermea da, baldintza legalak, teknologiaren eskuragarritasuna, edo beste baldintza batzuen menpe egon beharrik gabe. Beste helburu bat lehiakortasuna sustatzea da, formatu jabedun bat sortzen duenak guztiak hori erabiltzera derrigortu ez ditzan. Hori dela-eta, gobernu eta enpresa pribatu askok formatu irekien erabilera bultzatu nahi dute.

Software libreko programa informatikoek ahalegin berezia egiten dute formatu irekiko fitxategiak irekitzeko, lantzeko eta gordetzeko. Zenbait software jabedun, ordea, bere formatu propioak garatu eta sustatu egiten dute eta, askotan, ez dira formatu irekiko fitxategiak zabaltzeko eta irakurtzeko gai izaten.

Formatu irekien adibide batzuk[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Irudiak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  • APNGPNG animatuak gordetzeko erabiltzen den formatua (GIF animatuen antzekoak).
  • GBR - Bi dimentsioetako, 2D motako, irudi bektorial binarioetan erabiltzen den fitxategi formatua.
  • GIFCompuServeren grafikoak elkarbanatzeko formatua (irekian argitaratzeko sortua, hirugarren batek bere garaian patentatua baina 2004 urtetik aurrera berriro liberatua, patentea iraungi eta gero).
  • JPEG 2000 — irudi formatu estandar oso zabaldua ISO/IEC erakundeak estandarizatua.
  • MNG — PNG irudietan oinarrituriko irudi dinamikoetan erabiltzen den formatua.
  • OpenEXR
  • PNG — (ISO/IEC horrek estandarizaturiko irudi formatua).
  • SVG — irudi bektorialak (W3C horrek estandarizaturiko formatua).
  • WebPGoogle enpresak garaturiko irudi formatu irekia.


Audioa[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  • ALAClossless audio codec, galera gutxiko konpresioa duen audio kodegailu-deskodegailu, hasieran Apple Inc. enpresaren formatu jabeduna zena, geroago liberatua.
  • FLAClossless audio codec, galera txikiko konpresioa duen audio kodegailu-deskodegailu.
  • DAISY Digital Talking Book — Liburu digital audiodunekin erabiltzen den formatu irekia.
  • Musepack — galera txitxiko konpresioa duen audio kodegailu-deskodegailu
  • Ogg — Batzen ditu Vorbis, FLAC, Speex eta Opus (audio formatuak) & Theora ( bideo formatua). Formatu horiek guztiak irekiak dira.
  • Opus Bideokonferentzia eta zuzeneko entzuketetan erabiltzen den galerako konpresioa duen audio kodegailu-deskodegailu IETF erakundeak sortua. VOIP motako bideokonferentzietan erabilia audioa konprimitzeko eta Interneten zuzenean entzuteko. Audioa besterik ez.
  • Speex — galera txikiko konpresioa duen audio kodegailu-deskodegailu, diskurtsoen fitxategiak gordetzeko erabili izan dena
  • Vorbis — audio fitxategi konprimituak gordetzeko formatua
  • WavPack — "Hybrid" (lossless/lossy) audio codec; galera txikiko eta galera ez hain txikiko konpresioa duen audio kodegailu-deskodegailu

Bideoa[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  • Dirac — Bideoak konprimitzeko formatua. Galera txikiko eta galera ez hain txikiko konpresioa duen bideo kodegailu-deskodegailu.
  • Matroska (mkv) — multimedia edukiak gor ditzakeen fitxategi formatua (audio, bideo, irudiak, azpitituluak).
  • WebM — bideo eta audioa batera ditzakeen formatua.
  • Theora — bideo konprimituak gordetzeko formatua.

Hainbat[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Testua[aldatu | aldatu iturburu kodea]


Fitxategiak konprimitzeko edota gordetzeko formatuak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  • 7z
  • B1
  • bzip2
  • gzip
  • lzip
  • MAFFZIP fitxategietan oinarrituriko webgune orriak konprimitzeko formatua.
  • PAQ
  • SQX
  • tar
  • xz
  • ZIP — oinarriko bertsioak domeinu publikoan askatu ziren baina geroago bertsio ez hain libre batzuk ere agertu ziren.

Beste[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  • CSS
  • CSVcomma separated values, kalkulu orrietan eta daba base xinpleetan oso erabilia.
  • DjVu — eskaneatutako irudi eta dokumentuekin erabiltzen den fitxategi formatu
  • EAS3
  • ELFExecutable and Linkable Format
  • FreeOTFE — zifraturiko datuak gordetzeko erabiltzen den formatua
  • GPX — GPs eXchange format — mapetan kokaguneak, bideak, etab. gordetzeko erabiltzen den formatua
  • Hierarchical Data Format
  • HTML/XHTML webguneetan oso erabilia (ISO/IEC 15445:2000)
  • iCalendar — egutegietan erabili izan den formatu
  • IFC
  • JSON JavaScript Object Notationen laburdura, datuen elkartrukerako formatu arina
  • LTFSLinear Tape File System
  • NetCDF — data zientifikoak gordetzeko erabili izan den formatua
  • NZB
  • RSS XMLren familiako fitxategi formatu bat da, sarritan eguneratzen diren albisteen webgune eta blogentzako bereziki prestatua
  • SDXFthe Structured Data eXchange Format
  • SFV
  • LUKS diskoak zifraturik gordetzeko sortu zen formatua, hasieran Linux sistema eragilerako sortua
  • TrueCrypt
  • WebDAV
  • XML — by W3C[1]
  • YAML

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Ikus, gainera[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Kanpo loturak[aldatu | aldatu iturburu kodea]