Edukira joan

Frankfurt am Main

Aldatu loturak
Wikipedia, Entziklopedia askea
(«Frankfurt» orritik birbideratua)
Frankfurt am Main
Frankfurt am Main
hiri handia
Irudi gehiago
Administrazioa
Estatu burujabe Alemania
Alemaniako estatua Hessen
Gobernu-eskualdeDarmstadt
AlkateaMike Josef
Izen ofizialaFrankfurt am Main
Jatorrizko izenaFrankfurt am Main
Posta kodea60308–60599 eta 65929–65936
Udalerri kodea06412000
Geografia
Koordenatuak50°06′38″N 8°40′56″E / 50.1106°N 8.6822°E / 50.1106; 8.6822
Mapa
Azalera248,31 km²
Altitudea112 m eta 101 m
MugakideakOffenbach, Wetteraukreis, Main-Kinzig barrutia, Landkreis Offenbach, Main-Taunus-Kreis, Hochtaunus barrutia, Landkreis Groß-Gerau eta Bad Vilbel
Demografia
Biztanleria760.656 (2025eko abenduaren 31)
alt_left 386.757 (%50,8) (%49,2) 373.899 alt_right
Dentsitatea3.063 bizt/km²
Informazio gehigarria
SorreraI. mendea
Telefono aurrizkia6109, 6101, 69
Hiri senidetuakKrakovia, Daejeon, Birmingham, Budapest, Deuil-la-Barre, Dubai, Eskişehir, Granada, Guangzhou, Kairo, Leipzig, Lyon, Milan, Praga, Tel Aviv, Toronto, Yokohama, Filadelfia, Chennai eta Jidda
MatrikulaF
frankfurt.de

Frankfurt edo Frankfurt am Main[1] (ˈfʁaŋkfʊʁt ʔam ˈmaɪn ahoskatua; hesseneraz: Frangford am Maa) Hessen estatuko hiri nagusia da (Wiesbaden hiriburua den arren) eta Alemaniako bosgarren handiena. Izenak Main ibaiaren ondoan dagoela adierazten du. 2010ean 679.664 biztanle zituen, baina bere metropoliak 5.894.000 biztanle ditu.

Bigarren Mundu Gerran hiriaren % 60 desegin bazen ere, Frankfurtek antzinako monumentuak gorde ditu XV. mendeko hirigune inguruan: Römerberg, XV. mendeko San Bartolome katedrala eta Udaletxea, zenbait eliza gotiko (San Leonardo, XV-XVI. mendeak; Santa Katarina, XIV-XVII. mendeak), 1426ko ate-dorrea; Goetheren jaiotetxea.

Lur, ibai eta aire bidezko komunikabidegune nagusia izan da Frankfurt antzinatik, eta metropoli handia finantzetan (Banku nagusiak, Alemaniako lehen Burtsa), merkataritzan (azoka ospetsuak). Industriak merkataritzak adinako garrantzia du, kimika industriak batez ere (Hoechst, AEG), makinagintzak, automobilgintzak (Opel), etxeko tresnak, larrugintza eta elikagai arloa. Nazioarteko liburu erakusketa, Städel museoa.

Historia

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Hiria VIII. mendean eraiki zen, I. mendeko gotorleku erromatar baten gainean. 794. urtean, Karlomagno garaian, "Franconofurd" izena aipatzen zuten, hiriari lotuta. Karlos Handiak Frankoniako hiriburu eta enperadorearen egoitza izateko hautatu zuen. Ezaguna zen Erdi Aroan bertan egiten ziren azokengatik; merkataritzan eta finantzetan oso leku garrantzitsua izan zen. 1478an liburu trukeen lehen aztarnak hasi ziren egiten hirian, Liburu Azoka ospetsuaren lehen aztarnak izanda.

Hiri libre inperiala zen, enperadore germaniarrak han koroatzen ziren harik eta 1806. urtean Napoleonek Dukerri Handi bateko hiriburu egin zuen arte. 1815. urtean hiri libre bihurtu zen berriro, Konfederazio germaniarreko hiriburu. 1866. urtean Prusiak bereganatu zuen. 1871. urtean Frankfurten izenpetu zen Frantzia-Alemania arteko gerraren amaierako ituna.

Frankfurt 1944ean bonbakatua
San Pabloren eliza
Westendstraße 1 etxe orratza

1914 Frankfurteko Unibertsitatea sortu zuten, gero Johann Wolfgang Goethe Unibertsitatea izango zena. 1920. urtean Frantziako gudarosteak berme gisa hartu zuen hiria Versaillesko hitzarmena beteko zela bermatzeko. Bigarren Mundu Gerran hiriaren % 60 suntsitu zen, baina 1945. urtetik aurrera berriro eraiki zen. 1949an Frankfurter Allgemeine Zeitung (FAZ) egunkari ezaguna sortu zuten. Alemania osoan hedatuta dago.

Urte hartan ere Frankfurteko Liburu Azokak lehen edizioa egin zuten Bigarren Mundu Gerra pasa ondoren.

Ondasun nabarmenak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Gerra aurreko arkitektura

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
  • Römer: Erdi Aroko eraikin hau seirehun urtetan zehar Frankfurteko udaletxea izan da. Römer familiak saldu zion hiriari 1405ean. Inguruan Römerberg plaza dago. Bigarren Mundu Gerrako bonbaketek hainbat etxe suntsitu zituzten baina berreraiki egin dira eta plazak erdi aroko itxura dauka orain.
  • San Bartolome katedrala (Dom Sankt Bartholomäus edo Frankfurter Dom): XIV. eta XV. mendeen artean eraikitako katedrale gotikoa da. 1867an suak hartu zuen eta berreraiki beharra izan zen. Bigarren Mundu Gerrako bonbaketek ez zuten kaltetu. 95 metrotako altuera duen dorrea dauka.
  • San Pablo eliza (Paulskirche): 1789an eraiki zen eliza protestante honena Frankfurteko parlamentua ezarri zen 1848an, zeina Alemaniako lehenengo parlamentua izan zen.
  • Goetheren jaiotetxea (Goethe Haus)

Gerra ondorengo arkitektura

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Bigarren Mundu Gerra bukatzear zegoela Frankfurtek hainbat bonbaketa jasan zituen eta hiriaren gehiengoa suntsitu zen. Berreraikuntzak estilo modernoko eraikinak ekarri zituen eta gaur egun hainbat etxe orratz ikus dauitezke, batez ere Finantza eremuan. "Mainhattan" ezizena dauka eremu honek. Etxeorratzik esanguratsuenak honako hauek dira:

  • Commerzbank Tower (259 m), Europako eraikinik altuena izan zen 1997 eta 2003 artean.
  • Messeturm (257 m), Europako eraikinik altuena izan zen 1990 eta 1997 artean.
  • Westendstraße 1 (208 m)
  • Maintower (200 m)
  • Tower 185 (200 m)
  • Eurotower (148 m), Europako Banku Zentralaren egoitza

Demografia

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

2022ko zentsuaren arabera 743.268 biztanle zituen: 364.235 gizonezko (% 49,0) eta 379.035 emakumezko (% 51,0); 100 emakumeko 96,1 gizonezko zeuden. Biztanleen % 17,1 18 urtetik beherakoak ziren eta % 15,9 65 urte edo gehiagokoak. Biztanleen % 28,3 atzerriko herritartasuna zuen. Biztanleen % 51,0 ezkongabeak ziren eta % 35,5 ezkonduta edo izatezko bikote erregistratuan.[2]

Biztanleriaren tamainaUrtea600.000630.000660.000690.000720.000750.000780.000198019902000201020202030Frankfurt am MainBiztanleriaren estatistikaOharra: grafiko hau Wikidatan jasotako datuetatik egin da, automatikoki. Daturen bat aldatu edo eguneratu behar izanez gero, egizu Wikidatan bertan.
Biztanleria-piramidea 2022
Guztira: 364.235 gizon, 379.032 emakume
%GizonakAdinaEmakumeak%
6.39
 
75+
 
9.10
7.80
 
65-74
 
8.45
20.21
 
50-64
 
18.49
14.51
 
40-49
 
14.14
17.59
 
30-39
 
17.24
8.23
 
25-29
 
8.30
7.73
 
18-24
 
7.66
2.70
 
15-17
 
2.49
8.47
 
6-14
 
8.15
3.16
 
3-5
 
2.97
3.22
 
0-2
 
3.01
Iturria: Datu hauek Alemaniako erroldatik hartu dira (Alemanez) Personen: Alter (11 Altersklassen) - Familienstand (ausführlich)/Familienstand - Geschlecht. Statistisches Bundesamt (Destatis) / Zensusdatenbank 2024-07-11 (kontsulta data: 2026-09-05)..

Jatorria

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

2022ko erroldaren arabera, udalerrian biztanleen % 55,6ek ez zuen inolako migrazio-jatorririk, ez berak ez gurasoek. % 41,5k migrazio-jatorri osoa zuten: beraiek etorkinak ziren edo bi gurasoak ziren etorkinak; eta % 2,9k gurasoetako bat bakarrik zuten etorkina. Migrazio-jatorri osoa zutenen artean, % 85,7 beraiek etorritakoak ziren eta % 14,3 bi guraso etorkinen ondorengoak ziren.[3]

Migrazio-jatorria

413.414
308.093
Migrazio-jatorririk gabe (413.414)Migrazio-jatorri osoa (308.093)Migrazio-jatorri partziala (21.762)

Etxebizitza

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

2022ko erroldaren arabera, udalerrian 402.826 etxebizitza zeuden. Horietatik gehienak (312.915, % 77,7) alokairuan ziren. Etxebizitzen batez besteko azalera 74,08 m²-koa zen eta batez besteko alokairua 10,58 €/m²-koa. Hutsik zeuden etxebizitzen tasa % 3,1 zen, eta okupatutako etxebizitzen artean % 20,1 jabeak okupatzen zituzten.[4]

402.826etxebizitza
74,08 m²batez besteko azalera
10,58 €/m²batez besteko errenta

Erabilera

76.585
312.915
Jabetzan (76.585)Alokairuan (312.915)Aisialdikoa (430)Hutsik (12.893)
% 3,1hutsik dauden tasa
% 20,1jabetza tasa

Gela kopuruari dagokionez, etxebizitza gehienek 3 gela zituzten (127.126). Etxebizitza gehienak 1950-1959 artean eraiki ziren (77.785); eraikin guztien % 84,6 1980 baino lehen eraiki zen. Berogailuari dagokionez, berogailu zentrala (zentralheizung) zen nagusi (234.055 etxebizitza).[4]

Gela kopurua

Gela bakarra32.670
2 gela68.292
3 gela127.126
4 gela107.842
5 gela39.941
6 gela14.857
7 gela edo gehiago12.095

Eraikuntza garaia

1919 aurretik66.790
1919-194942.379
1950-195977.785
1960-196971.070
1970-197939.626
1980-198921.453
1990-199921.816
2000-200922.584
2010-201518.677
2016 eta geroago20.650

Berogailu mota

62.152
74.394
234.055
Urrutiko berogailu-sarea (Fernheizung) (62.152)Solairuko berogailua (Etagenheizung) (74.394)Bloke-berogailua (Blockheizung) (26.512)Berogailu zentrala (Zentralheizung) (234.055)Labe indibiduala (5.076)Berogailurik gabe (634)

Guztira 80.679 bizitegi-eraikin zeuden. Eraikinen gehiengoa ilarako etxea zen (40.750, % 50,5). Eraikinen artean, gehienek etxebizitza bakarra zuten (32.500).[4] Guztira 386.587 etxegune zeuden. Etxegune gehienak pertsona bakarrekoak ziren (205.090, % 53,1).[5]

80.679bizitegi-eraikin
386.587etxegune

Eraikin mota

21.815
13.636
40.750
Etxe bakartua (21.815)Etxe atxikia (bikoitza) (13.636)Ilarako etxea (40.750)Bestelako eraikin mota (4.476)

Etxebizitza kopurua eraikineko

32.500
6.717
20.497
15.831
Etxebizitza bakarra (32.500)2 etxebizitza (6.717)3-6 etxebizitza (20.497)7-12 etxebizitza (15.831)13 etxebizitza edo gehiago (5.128)

Etxegunearen tamaina

205.090
90.389
42.214
31.361
Pertsona bakarra (205.090)2 pertsona (90.389)3 pertsona (42.214)4 pertsona (31.361)5 pertsona (10.961)6 pertsona (6.575)

Ekonomia

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Frankfurt Europako Ekonomiaren Hiriburua kontsideratzen da, eta 2001eko ikerketa baten arabera Europar Batasuneko hiri aberatsena da.

Europako Banku Zentrala bertan kokaturik dago eta beraz euroa bertatik kontrolatzen da. Honetaz gain Alemaniako Burtsa nagusia eta Alemaniako Banku Federala (Deutsche Bundesbank) ere bertan daude. Guztira 370 banketxe desberdinek dituzte beren sukurtsalak hemen eta horregatik barruti finantzieroari Bankfurt eta Mainhattan ezizenak ematen zaizkio.

Autogintzaren erdigunea ere bada eta horregatik urtero iraila edo urrian Frankfurteko Automobil Erakusketa (Internationale Automobil-Ausstellung) egiten da.

Alemaniako industri poligono handienetako bat ere badu (Industriepark Höchst), bioteknologia, farmazia eta kimika arloko 90 enpresatik gora hartzen dituena, hala nola, Siemens AG, BASF eta Merck KGaA.

Garraioa

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Aktibitate ekonomiko honek garraio sistema egokia behar du. Gaur egun Frankfurteko aireportua Europa osoan erreferentzia da. 265 hegaldi zuzen ditu, Londres-Heathrow aireportuak baino gehiago. Bidaiari kopuruaren arabera aldiz Europako hirugarrena da, London eta Pariskoen atzetik.

Klima

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
    Datu klimatikoak (Frankfurt, 1971−2000)    
 Hila   Urt   Ots   Mar   Api   Mai   Eka   Uzt   Abu   Ira   Urr   Aza   Abe   Urtekoa 
Batez besteko tenperatura maximoa (°C) 4.0 5.6 10.4 14.5 19.5 22.3 24.8 24.8 20.1 14.0 7.7 5.0 14.4
Batez besteko tenperatura (ºC) 1.4 2.2 6.2 9.3 14.0 17.0 19.3 19.1 15.1 10.0 4.9 2.5 10.1
Batez besteko tenperatura minimoa (°C) −1.3 −1.2 1.9 4.1 8.4 11.7 13.7 13.4 10.1 6.0 2.1 0.0 5.7
Pilatutako prezipitazioa (mm) 42.5 37.1 47.6 42.8 60.2 60.6 64.9 52.9 50.0 54.6 51.8 55.7 620.7
Prezipitazio egunak (≥ 1 mm) 9.8 7.1 9.3 8.5 9.8 10.3 9.3 7.8 8.1 9.3 9.7 9.9 108.9
Eguzki orduak 31.1 67.2 115.3 164.1 204.5 202.7 220.8 201.3 152.0 92.8 36.4 27.0 1515.2
Iturria: http://worldweather.wmo.int/016/c00057.htm World Meteorological Organization

Kultura

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Kirolak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Frankfurtar ezagunak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Iruditegia

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Erreferentziak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
  1. ↑ Euskaltzaindia. 157. araua: Europako hiriak. .
  2. ↑ (Alemanez) Zensus 2022 – Regionaltabellen. Statistisches Bundesamt (Destatis) (kontsulta data: 2026-09-05).
  3. ↑ (Alemanez) Zensus 2022 – Regionaltabelle: Demografie. Statistisches Bundesamt (Destatis) 2024-07-11.
  4. 1 2 3 (Alemanez) Zensus 2022 – Regionaltabelle: Gebäude und Wohnungen. Statistisches Bundesamt (Destatis) 2024-07-11.
  5. ↑ (Alemanez) Zensus 2022 – Regionaltabelle: Haushalte und Familien. Statistisches Bundesamt (Destatis) 2024-07-11.

Kanpo estekak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
"https://eu.wikipedia.org/w/index.php?title=Frankfurt_am_Main&oldid=11695024"(e)tik eskuratuta