Franz Liszt

Wikipedia, Entziklopedia askea
Franz Liszt
Liszt 1858.jpg
Bizitza
Izen osoa Franz Liszt
Jaiotza Raiding (en) Itzuli1811ko urriaren 22a
Herrialdea  Hungariako Erresuma
 Austriar Inperioa
 Austria-Hungariako Inperioa
Lehen hizkuntza alemana
Heriotza Bayreuth1886ko uztailaren 31 (74 urte)
Hobiratze lekua Stadtfriedhof Bayreuth (en) Itzuli
Heriotza modua berezko heriotza: pneumonia
Familia
Aita Adam Liszt
Ama Anna Liszt
Ezkontidea(k) Marie d'Agoult (en) Itzuli
Bikotekidea(k) Marie d'Agoult (en) Itzuli
Seme-alabak
Hezkuntza
Heziketa University of Music and Performing Arts Vienna (en) Itzuli
Hizkuntzak frantsesa
alemana
Irakaslea(k) Adam Liszt (en) Itzuli
Carl Czerny
Antonio Salieri
Anton Reicha
Ferdinando Paër
Ikaslea(k) Árpád Szendy (en) Itzuli
Carl Filtsch
Antal Siposs (en) Itzuli
Caroline Montigny-Rémaury (en) Itzuli
Eugen d'Albert (en) Itzuli
Hilda Thegerström (en) Itzuli
Anton Urspruch (en) Itzuli
Carl Ludvig Hall (en) Itzuli
Ingeborg Bronsart von Schellendorf (en) Itzuli
Bettina Walker (en) Itzuli
Alexander Siloti (en) Itzuli
José Vianna da Motta (en) Itzuli
Benjamin Johnson Lang (en) Itzuli
Károly Szabados (en) Itzuli
Giovanni Sgambati (en) Itzuli
Margarethe Stern (en) Itzuli
William Dayas (en) Itzuli
Felix Weingartner (en) Itzuli
Julie Rivé-King (en) Itzuli
Martin Krause (en) Itzuli
Carl Tausig (en) Itzuli
Hans von Bülow (en) Itzuli
Frederic Lamond (en) Itzuli
Arthur De Greef (en) Itzuli
Arthur Friedheim (en) Itzuli
Emil von Sauer (en) Itzuli
Moriz Rosenthal (en) Itzuli
Jarduerak
Jarduerak classical composer (en) Itzuli, piano-jotzailea, orkestra zuzendaria, musika-irakaslea, Birtuosoa, apaiza, musikaria eta musikagilea
Enplegatzailea(k) Franz Liszt Musika Akademia
Lan nabarmenak Hamlet (en) Itzuli
Dante Symphony (en) Itzuli
Mazeppa (en) Itzuli
Hungarian Rhapsody No. 1 (en) Itzuli
Hungarian Rhapsody No. 2 (en) Itzuli
Jasotako sariak
Mugimendua erromantizismoa
Genero artistikoa Sinfonia
musika klasikoa
Hungarian folk music (en) Itzuli
Musika instrumentua pianoa
organoa
Sinesmenak eta ideologia
Erlijioa katolizismoa
Erlijio-ordena Third Order of Saint Francis (en) Itzuli

IMDB: nm0006172 Allocine: 137824 Allmovie: p99905 IBDB: 12067
Spotify: 1385hLNbrnbCJGokfH2ac2 iTunes: 263190 Musicbrainz: 2cd475bb-1abd-40c4-9904-6d4b691c752c Songkick: 420553 Discogs: 226461 IMSLP: Category:Liszt,_Franz Allmusic: mn0000742285 Find a Grave: 2328 Edit the value on Wikidata
Liszt sign.JPG

Franz Liszt (hungarieraz: Liszt Ferenc; Doborján[1], Austriako Inperioa, gaur egun Austria, 1811ko urriaren 22a - Bayreuth, Alemaniar Inperioa, 1886ko uztailaren 31) erromantizismo garaiko hungariar musikagile, piano-jotzaile eta zuzendaria izan zen.

Bizitza[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Liszt, 1870 inguruan. Argazkilaria: Pierre Petit.

Lehen piano-kontzertua bederatzi urterekin eman zuen. 1821. urtean, Carl Czerny eta Antonio Salieriren ikasle izan zen Vienan. 1823-1835 urteetan, Parisen, Anton Reicha eta Ferdinando Paëren ikasle izan zen. Bere garaiko artista eta idazle askoren lagun izan zen: Hector Berlioz, Frédéric Chopin, Richard Wagner, Victor Hugo, Alphonse de Lamartine, George Sand eta Eugène Delacroix, besteak beste.

1848. urtean Weimarko gorteko kapera-maisu izendatu zuten, eta han izan zen 1859 arte. Weimarren, Wagner (Lohengrin, 1850), Schumann, Berlioz, Mendelssohn, Weber eta Schuberten musika-lanak estreinatu zituen. Garrantzi handiko musikagune egin zuen Weimar hiria. Garai hartan idatzi zituen Fausto (1853-1861) eta Dante (1856) sinfoniak; bizitzako aldirik emankorrena izan zuen hura.

1860tik aurrerako musika-lanek erlijioa dute gaitzat: Santa Isabelen kondaira (1862) eta Christus oratorioa (1866). 1869 urtetik aurrera, Erroman, Weimarren eta Budapesten bizi izan zen. Bizitzako azken bost urteetan irakaskuntza izan zuen zeregin nagusia. Alexander Siloti, Frederic Lamond, Moriz Rosenthal eta Felix von Weingartner ikasle izan zituen, besteak beste.

Liszten musikagintza[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Mende-erdi batez liluratu zituen Lisztek musikazaleak pianoan zuen abileziagatik. Abiadura izugarria zuen, eta indar handia. Musikagile gisa berrikuntzak egin zituen, eta orkestrarako genero berri bat sortu zuen: poema sinfonikoa. Azken lanetan inpresionismoari eta espresionismoari aurrea hartu zien. Liszten ekarpenik handiena hizkuntza harmonikoa eta tonalitatea zabaltzea izan zen, eta XX. mendeko musikagile askori aurrerabidea erakutsi zien.

Aipatutakoez gainera, haren lan aipagarrienak dira pianorako idatzitako Harmonia poetikoak eta erlijiosoak (1834-50), Joaldi traszendentezko estudioak (1838), hiru Kontzerturako estudio handi (1848), hobekuntza-estudioak, Ab irato izenekoak, partitura ezagunei egindako transkripzioak eta bere garaiko opera famatuen bariazioak (Bellini, Donizetti, Verdi), Rapsodia hungariarrak, Maitasunezko ametsak, baladak.

Orkestrarako lanak hiru taldetan bereizten dira. Lehenak hamabi poema sinfoniko biltzen ditu, Prometheus (1850), Orpheus (1854-56) eta Hamlet (1859), besteak beste. Bigarren taldekoak sinfoniak dira koruekin batera eta hirugarrenean orkestrari trebetasun handiagoa eskatzen dioten lanak: Mefisto balsa, Dibertimentua hungariar erara, Schubert-en martxak eta Rákóczy-ren martxa. Eliz musikaren barruan Graneko Meza (1855), Missa choralis (1865), Koroatze Meza Hungariarra (1867), kantatak, requiem bat eta organorako Misa pro Organo aipatu behar dira.

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Franz Liszt Aldatu lotura Wikidatan