Fruktosa

Wikipedia, Entziklopedia askea
Fruktosa
Fructose.svg
Formula kimikoa C₆H₁₂O₆
SMILES kanonikoa 2D eredua
SMILES isomerikoa
C([C@H]([C@H]([C@@H](C(=O)CO)O)O)O)O
InChl 3D eredua
Osatuta karbono, hidrogeno eta oxigeno
Aurkitzailea Augustin-Pierre Dubrunfaut (en) Itzuli
Aurkitze data 1847
Ezaugarriak
Fusio-puntua 103 °C
Masa molekularra 180,063 u
Erabilera
Rola Edulkoratzaile
Arriskuak
GHS arriskua baliorik ez
Arrisku motak baliorik ez
Prekauzio motak baliorik ez
Identifikatzaileak
InChlKey BJHIKXHVCXFQLS-UYFOZJQFSA-N
CAS zenbakia 57-48-7
ChemSpider 5764
PubChem 5984
Reaxys 1239004
Gmelin 48095
ZVG 36320
EC zenbakia 200-333-3
ECHA 100.000.303
CosIng 33960
MeSH D005632
UNII 02T79V874P
KEGG D00114
PDB Ligand FUD

Fruktosa bere molekulan 6 karbono atomo dituen gluzidoa da (hexosa bat), fruta askotan eta eztian dagoena. Glukosarekin elkartzen denean sakarosa izeneko disakaridoa sortzen du, azukre arrunta hain zuzen ere.

Ezaugarriak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Glukosaren formula bera du () baina egitura desberdina. Izan ere, glukosa aldosa bat da (COH taldea du lehenengo karbonoan) eta fruktosa zetosa bat (zetona taldea duelako).

Eskuineko irudian fruktosaren formula lineala ikus daiteke. Ur-disoluzioan, berriz, gluzido guztien antzera egituraz aldatzen du, molekula bereko zetona eta alkoholaren arteko erreakzioa dela eta. Horrela, molekula barnean hemizetal bat sortzen da, eta molekulak egitura ziklikoa hartzen du. Haworthen formularen bidez marrazten dira egitura zikliko hauek (beheko irudietan).

Organismoek dietaren bitartez bereganatzen du fruktosa, eta baita sakarosaren hidrolisi entzimatikoaren bitartez.

Erabilerak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Fruktosa

Sakarosa hidrolisatuz eta ondoren glukosa isomerizatuz lortzen da fruktosa. Metodo honekin artoaren jarabea egiten da pisuaren %42an fruktosa duena eta hau industrialki ekoizten da. Portzentai handiagoa duten jarabeak ere lortu izan dira, adibidez %55-ekoak edari freskagarriak egiteko. Fruktosak sakarosak baino 1'2 eta 1'8 aldiz gozotasun gehiago du baina fruktosaren indize gluzemikoa txikiagoa da[1]. Konparazio batera sakarosaren indizea 68 da eta fruktosarena 24. Horren arrazoia da degradatzeko duen bide metabolikoa sakarosa edo glukosaren baino konplexuagoa dela. Diabetesa duten gaixoentzat egokia da beraz eta gozagarri edo edulkoratzaile gisa erabiltzen da.

Fruktosa askea ere azaltzen da naturan, mahats, sagar eta madarietan gehienbat, baina bereziki aipagarria da piku lehortuetan.

Fruktosaren polimeroak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  • Fruktooligosakaridoak: 10-20 fruktosa molekulatako kateak dira. Konposatu gozoak dira eta edulkoratzaile gisa erabiltzen dira, jarabetan bereziki. Oso ugariak dira fruita eta barazkietan.
  • Inulina: Fruktosaz osaturiko polisakaridoak dira. Hau 250 fruktosatako katea izatera irits daiteke.

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  1. «GI Database» www.glycemicindex.com . Noiz kontsultatua: 2018-11-03.

Ikus, gainera[aldatu | aldatu iturburu kodea]


Kanpo estekak[aldatu | aldatu iturburu kodea]