Fruktosa

Wikipedia, Entziklopedia askea
Jump to navigation Jump to search
D-Fruktosa
Identifikadoreak
CAS zenbakia 57-48-7 YesY
PubChem 11769129
ChemSpider 388775 YesY
UNII 6YSS42VSEV YesY
EC-zbka. 200-333-3
KEGG C02336 YesY
ChEBI CHEBI:28645 YesY
ChEMBL CHEMBL604608 YesY
ATC kodea V06DC02
Propietateak
Formula molekularra C6H12O6
Masa molarra 180.16 g mol−1
Dentsitatea 1.694 g/cm3
Fusio puntua

103 °C, 376 K, 217 °F

Arriskuak
LD50 15000 mg/kg (intravenous, rabbit)[2]
Kontrakoa esaten ez bada, emandako datuak baldintza normaletan (25 °C, 100 kPa) hartuak dira.
Erreferentziak

Fruktosa bere molekulan 6 karbono atomo dituen gluzidoa da (hexosa bat), fruta askotan eta eztian dagoena. Glukosarekin elkartzen denean sakarosa izeneko disakaridoa sortzen du, azukre arrunta hain zuzen ere.

Ezaugarriak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Glukosaren formula bera du () baina egitura desberdina. Izan ere, glukosa aldosa bat da (COH taldea du lehenengo karbonoan) eta fruktosa zetosa bat (zetona taldea duelako).

Eskuineko irudian fruktosaren formula lineala ikus daiteke. Ur-disoluzioan, berriz, gluzido guztien antzera egituraz aldatzen du, molekula bereko zetona eta alkoholaren arteko erreakzioa dela eta. Horrela, molekula barnean hemizetal bat sortzen da, eta molekulak egitura ziklikoa hartzen du. Haworthen formularen bidez marrazten dira egitura zikliko hauek (beheko irudietan).

Organismoek dietaren bitartez bereganatzen du fruktosa, eta baita sakarosaren hidrolisi entzimatikoaren bitartez.

Erabilerak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Sakarosa hidrolisatuz eta ondoren glukosa isomerizatuz lortzen da fruktosa. Metodo honekin artoaren jarabea egiten da pisuaren %42an fruktosa duena eta hau industrialki ekoizten da. Portzentai handiagoa duten jarabeak ere lortu izan dira, adibidez %55-ekoak edari freskagarriak egiteko. Fruktosak sakarosak baino 1'2 eta 1'8 aldiz gozotasun gehiago du baina fruktosaren indize gluzemikoa txikiagoa da[3]. Konparazio batera sakarosaren indizea 68 da eta fruktosarena 24. Horren arrazoia da degradatzeko duen bide metabolikoa sakarosa edo glukosaren baino konplexuagoa dela. Diabetesa duten gaixoentzat egokia da beraz eta gozagarri edo edulkoratzaile gisa erabiltzen da.

Fruktosa askea ere azaltzen da naturan, mahats, sagar eta madarietan gehienbat, baina bereziki aipagarria da piku lehortuetan.

Fruktosaren polimeroak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  • Fruktooligosakaridoak: 10-20 fruktosa molekulatako kateak dira. Konposatu gozoak dira eta edulkoratzaile gisa erabiltzen dira, jarabetan bereziki. Oso ugariak dira fruita eta barazkietan.
  • Inulina: Fruktosaz osaturiko polisakaridoak dira. Hau 250 fruktosatako katea izatera irits daiteke.

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  1.   Fructose – Definition and More from the Free Merriam-Webster Dictionary Mw4.m-w.com http://mw4.m-w.com/dictionary/fructose .
  2.   Chambers, Michael ChemIDplus – 57-48-7 – BJHIKXHVCXFQLS-UYFOZJQFSA-N – Fructose [USP:JAN – Similar structures search, synonyms, formulas, resource links, and other chemical information.] Chem.sis.nlm.nih.gov http://chem.sis.nlm.nih.gov/chemidplus/rn/57-48-7 .
  3.   «GI Database» www.glycemicindex.com http://www.glycemicindex.com/foodSearch.php. Noiz kontsultatua: 2018-11-03 .

Ikus, gainera[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Fruktosa Aldatu lotura Wikidatan