Gaztelaniaren aurretiko errioxera

Wikipedia, Entziklopedia askea
Jump to navigation Jump to search
Errioxera
Datu orokorrak
Lurralde eremua Gaur egun inon ez.
Antzina Nafarroako Erresuman mintzatzen zen.
Eskualdea Errioxa eta egungo Soriako probintziaren iparraldea
Araugilea Arautu gabea
Informazio filologikoa
Hizkuntza kodeak

Errioxera Erdi Aroan Errioxan eta egungo Soriako probintziaren iparraldean mintzatzen zen nafar-aragoieraren aldaera edo dialektoa izan zen[1]. Berez ez zegoen nafarrera, errioxera eta aragoiera arteko banaketarik. Hala ere, bakoitzak bere historia linguistika bereizia du, eskualde bakoitzak bere historia politika bereizia duelako. Idazteko era ezberdinak ere bazituzten.

Aldaera honen lekuko nagusia X. mendeko Emilianotar glosak dira, nafar-aragoieraren feito, muito, get (ye), eta beste hainbat hitzak dituztenak. XI. eta XII. mendeen artean Errioxa gaztelaniara egokitu zen eta nolabaiteko hizkuntza mistoa erabili zuen. Adibidez Anguianoko Valvanerako monasterioaren bildumaren orduko agirietan lo artikulua erabiltzen zuten.

Ezaugarriak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  • 'o' tonikaren diptongazioa: uamne/uemne (latinez homine)
  • 'e' tonikaren diptongazioa: sieculos (latinez seculos)
  • Hasierako 'g-' mantentzea: geitar (latinez eiectare)
  • '-ns-' letra-taldea mantentzea: ansa
  • '-mb-' letra-taldea mantentzea: lombo
  • Latinezko '-lt-' '-ct-' letra-taldeak '-it-' bilakatzea (gaztelaniaz '-ch-' bilakatu zen): muito, feito
  • Idazterakoan nafar-grafemak erabiltzen zituzten: quoatro (u mutua), yn/ynn (eta ez 'ñ')

Adibidea[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Gaur egunera arte ailegatu zaigun testurik luzeena Emilianotar glosen 60. kodexean agertzen da. Hona hemen:

« Cono aiutorio de nuestro dueno dueno Christo, dueno salbatore, qual dueno get ena honore et qual duenno tienet ela mandatione cono patre cono spiritu sancto enos sieculos delo sieculos. Facanos Deus Omnipotes tal serbitio fere ke denante ela sua face gaudioso segamus. Amen. »

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  1. Alvar, Manuel. Manual de dialectología hispánica. Barcelona. Ariel, 1996. ISBN 84-344-8217-7

Ikus, gainera[aldatu | aldatu iturburu kodea]