Georg Christoph Lichtenberg

Wikipedia, Entziklopedia askea
Georg Christoph Lichtenberg
Georg Christoph Lichtenberg.jpg
katedradun

Bizitza
JaiotzaOber-Ramstadt1742ko uztailaren 1a
Herrialdea Alemania
Talde etnikoaalemaniarra
HeriotzaGöttingen1799ko otsailaren 24a (56 urte)
Hobiratze lekuaGöttingen
Familia
Seme-alabak
Hezkuntza
HeziketaGöttingengo Unibertsitatea
Tesi zuzendariaAbraham Gotthelf Kästner
Doktorego ikaslea(k)Heinrich Wilhelm Brandes (en) Itzuli
Alexander von Humboldt
Johann Christian Martin Bartels (en) Itzuli
Bernhard Friedrich Thibaut (en) Itzuli
Johann Tobias Mayer (en) Itzuli
Johann Nikolaus Müller (en) Itzuli
Hizkuntzakalemana
Irakaslea(k)Abraham Gotthelf Kästner
Ikaslea(k)Carl Friedrich Kielmeyer (en) Itzuli
George Byng (en) Itzuli
Johann Georg Wilhelm von Raison (en) Itzuli
Alexander von Humboldt (en) Itzuli
Jarduerak
Jarduerakfisikaria, astronomoa, idazlea, matematikaria, unibertsitateko irakaslea, frantses moralista eta filosofoa
Enplegatzailea(k)Göttingengo Unibertsitatea
Jasotako sariak
KidetzaRoyal Society
Göttingengo Zientzien Akademia
San Petersburgoko Zientzien Akademia
Sinesmenak eta ideologia
Erlijioaateismoa

Musicbrainz: b2edc11b-dca9-42dd-b5ad-19792d8f8e67 Edit the value on Wikidata

Georg Christoph Lichtenberg (Ober-Ramstadt, 1742ko uztailaren 1a - Göttingen, 1799ko otsailaren 24a ) zientzialari eta idazle alemaniarra izan zen. Göttingengo Unibertsitateko irakaslea izan zen, eta gaztetan Gotthelf Kästner izan zuen eginkizun berean. Misio astronomikoak zuzendu zituen Hannover-en eta Osnabrück-en. Zientzialari gisa Alemanian fisika esperimentaleko lehen irakaslea izan zen.

Ingalaterran egindako egonaldietan (1770, 1774-1775) maiz joaten zen errege familiarekin eta zirkulu zientifiko guztiekin. Espiritu erlijioso eta kontserbadore ororen aurka zegoen, baita Sturm und Drang-eko gazteen aurka ere. 1800etik 1806ra bitartean hil ondoren argitaratutako Aforismoetan, bere eszeptizismo sendoa, satirikoa, anglofiloa eta ironia nabarmentzen da. Aforismoak "waste books" (hondakin liburuak) bezala izendatu zituen egileak, ingelesezko terminologia erabiliz.

Bizitza[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Lichtenberg 17 seme-alabetatik gazteena zen, elizako hierarkian barrena Darmstadt-eko superintendentea izateko izen bereko artzain protestantearen semea. Garai bateko erlijiosoetan ohikoa zenaren kontra, aitak ezagutza zientifiko handia zuen. Georg Christoph Lichtenberg bere gurasoen etxean ikasi zuen 10 urte bete zituen arte Darmstadteko eskola latinoan sartu zen arte. Bere adimena azkar agertu zen. Matematika ikasi nahi zuen baina bere familiak ezin zituen ikasketak ordaindu, beraz 1762an bere ama, Katharina Henriette Lichtenberg, Eckhard-en jaiotakoa (1696 - 1764), Hesse-Darmstadt-eko Louis VIII.arengana joan zen eta honek Lichtenberg-i urtero 200 guldeneko beka eman zion. 1763ko maiatzean Darmstadt utzi zuen matematika, historia naturala eta astronomia ikasteko 1766ra arte Göttingeneko Unibertsitatean.

Bere desgaitasun fisikoak (eskoliosia) eta gaixotasunak izateko joerak, ziurrenik, oso pertsona bitxia eta behatzailea bihurtu zuten.

Ikasketak egin ondoren Ingalaterrara bi bidaia luze egin zituen, lehena 1770ean bi ikasle ingelesen tutorea izan zenean. Inpresio bikaina eragin zion Jurgi III.a Ingalaterrako eta Hannoverreko erregeari filosofia irakasle kargua hartzeko gomendatu zionean. Hurrengo urteetan 1774ra arte behaketa astronomikoak egin zituen Göttingengo Behatoki zaharrean. 1774tik 1775era egindako bigarren bidaian, Cook-en bigarren itzulia munduan zehar egin zuen espedizioko kideak eta garaiko beste pertsonaia batzuk ezagutu zituen, hala nola James Watt edo Joseph Priestley. 1777an goi tentsioarekin argazki esperimentuak egin zituen, oso elektrizatuta dagoen plaka baten gainean likopodio-hautsa barreiatzen, deskarga elektrikoen adarrak aztertuz. Geroago argazkietakotako irudi hauei Lichtenberg irudiak deitu zitzaien.

1770ean Göttingengo Unibertsitatean fisika, matematika eta astronomia irakasle lanpostu bat lortu zuen, nahiz eta 1776ra arte ez zuen irakatsi.

1777an Maria Dorothea Stechardtekin (1765-1782) harremana izan zuen. 1780tik hil arte fisikako irakasle (Ordinarius) izan zen. 1782an Margarethe Elisabeth Kellner ezagutu zuen eta harekin ezkontzaren antzeko beste harreman bat hasi zuen. 1793an Londresko Royal Societyko kide egin zuten.

Literatura lanak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

1764tik aurrera, Lichtenbergek hainbat eta hainbat ohar, aforismo edo ideia azkar idatzi zituen liburuxketan, eta hil ondoren argitaratu ziren. Horietan eszeptizismorako joera eta ironia aurkitzen dira.

Adibideak:

Columbus aurkitu zuen amerikarrak aurkikuntza kaskarra egin zuen.
Kimika bakarrik ulertzen duenak ere ez du ulertzen.

Eponimia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Kanpo estekak[aldatu | aldatu iturburu kodea]