Gepardo

Wikipedia(e)tik
Hona jo: nabigazioa, Bilatu

Life

Gepardoa
Iraute egoera
Sailkapen zientifikoa e
Erreinua: Animalia
Filuma: Chordata
Klasea: Mammalia
Ordena: Carnivora
Familia: Felidae
Generoa: Acinonyx
Espeziea: A. jubatus
Hedapen mapa

Gepardoa (Acinonyx jubatus) felidoen familiako ugaztuna da, guztietan azkarrena. Bere bizilekua Afrikan dago, baina ehiza dela eta geroz eta gutxiago geratzen dira.

Jatorria[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Izena latinetiko gattus pardus hitzetatik dator, katua eta leopardoa. Gepardoa, puma, leopardoa, karakalak eta katu urreztatuak familia berekoak ziren baina gepardoa duela 4 edo 5 miloi urte indibidualizatu zen.

Bizilekua[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Animalia hauen bizileku aniztasuna mugatzen joan da urteetan zehar. Amerika iparraldean, gepardoen oinatzak aurkitu dira eta Txina, Europa eta Indian, gepardo erraldoi baten hezurrak aurkitu dituzten arren, gaur egun Afrikan bakarrik bizi da.

Ehiza eta elikadura[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Gepardoak ez du gauez ehizatzen egunez baizik (ikusmena bere zentzumenik garatuena izanik). Bere ehiztaldiak oso luzeak izan ohi dira, lehenengo harri edo mendate txiki batean igota beraien ehiza ikustatzen dute momentua heldu dela erabaki arte. Orduan pixkanaka-pixkanaka hurbildu eta bat-batean korrika hasten dira ehizaren atzetik, 100 km/h baino handiagoko abiadura hartuz. Gazelak dira bere harrapakinik gogokoena. Egia esan, esan genezake gazela bizkorrak harrapatzeko edo ehizatzeko jaioa eta sortua dela morfologiaren eta doaien aldetik. Alegia, gepardoa da gazela espezie arinenak harrapatzeko gai den harrapari bakarra eta elikaduraren oinarri nagusia osatzen dute gazelek. Horiek guztiak ez ezik, ñu gazteak eta zebra-kumeak ere ehizatzen ditu noizbehinka.

Felido arraro eta bakar hauek, harrapakina harrapatu bezain laster abiadura bizian jaten dute, beste harrapari indartsuagoek lapurtu aurretik.

Ezaugarriak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Gepardoa puntu beltzez osatutako azal eta ile oria du, lehoinabarren antzera, nahiz eta azken hauek orbanak zabalak eta handiagoak izan. Animalia argala da (felidorik argalena kiloz kilo), oso luzea da proportzioz eta hankaluze zein isatsluzea. Abiadurarako egina dago, proportzioz bihotzik handiena duen katua da, baita sudur eta biriki handienak dituena ere. Horrez gain, oso bizkarezur luze eta malgua du, korrika egitean urrats eta mugimendu guztiak hauspotuz. Hau dena abiadura bizian dabilen korrikalari aparta izateko moldaketa edo adaptazio ebolutiboa da.

Beste felidoekin gertatzen ez den bezala, gepardoa atzapar edo erpe sasibarneragarriak ditu, hots, ez dira guztiz barneragarriak eta ,beraz, erpeen zati handi bat uneoro kanporatuta daukate, korrikarako trakzio handiagoa sorraraziz (korrikarako beste adaptazio berezia).

Gepardoa, lurzoruko animaliarik bizkorrena da, soilik hegazti azkarrenek gainditu dezakete bere abiadura punta. Kalkulatu den gepardorik azkarrenak 115 km/h-ko abiadura punta lortu zuen, nahiz eta animali hauen batezbestekoa 98-108 km/h izan. 3 segundotan 0-tik 100 kilometro hordura pasa daitezke eta korrika bizian daudenean 7 metroko urrats luzeak ematen dituzte, ia-ia lurzorua ukitu gabe.

74-90 cm-ko altuera du sorbaldetaraino, isatsa kontuan hartuz 250 cm-ko luzeera gainditu dezakete eta 35-60 kg bitarteko pisua dute, oro har, gehienak 50 kg-ra heltzen ez diren arren (arrek batezbesteko pisua 45 kg-tan daukate, emeek apur bat baxuago).

Gepardoen bizimodua[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Normalean, gepardoak animalia bakartiak dira, hau da, ez dira taldetan ibiltzen, baina, denbora epe labur batez haien amak gaitzetsitako anai-arrebak elkarrekin bizi izaten dira. Beranduago, emeak taldetik joan egingo dira libre dagoen lurralde batera beraien amak bezala bizitzeko. Har gazteak berriz, elkarrekin jarraitzen dute talde txikiak sortuz, non har agintari edo menperatzaile bat dagoen, eta bere menpe beste guztiak.

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Kanpo loturak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Gepardo Aldatu lotura Wikidatan