Getaria (Lapurdi)

Wikipedia, Entziklopedia askea
Hona jauzi: nabigazioa, Bilatu
Getaria
 Lapurdi, Euskal Herria
Getaria-ISS050-E-29370.jpg
Getaria, Nazioarteko Espazio Estaziotik ikusia. Goian, eskubian, Bidarte.

Getariako armarria

Administrazioa
Estatua Frantzia
Eskualdea Akitania Berria
Departamendua Pirinio Atlantikoak
Elkargoa Euskal Hirigune Elkargoa
Barrutia Baiona
Kantonamendua Donibane Lohizune
Izen ofiziala Guéthary
Posta kodea 64210
INSEE kodea 64249
Herritarra getariar
Kokapena
Koordenatuak 43° 25′ 33″ N, 1° 36′ 33″ W / 43.425833333333°N,1.6091666666667°W / 43.425833333333; -1.6091666666667Koordenatuak: 43° 25′ 33″ N, 1° 36′ 33″ W / 43.425833333333°N,1.6091666666667°W / 43.425833333333; -1.6091666666667
Getaria (Lapurdi) hemen kokatua: Lapurdi
Getaria (Lapurdi)
Getaria (Lapurdi)
Getaria (Lapurdi) (Lapurdi)
Azalera 1,4 km2
Garaiera 0-73 metro
Distantzia 15 km Baionara
Demografia
Biztanleria 1.281 biztanle (2013)
Dentsitatea 915 biztanle/km²
Zahartze tasa[1] % 22,35
Ugalkortasun tasa[1] ‰ 33,14
Ekonomia
Jarduera tasa[1] % 73,02 (2011)
Genero desoreka[1] % 1,24 (2011)
Langabezia erregistratua[1] % 10,04 (2013)
Kultura
Euskaldunak % 11,23 (2010)
Euskararen erabilera % 0,72 (2011)
Datu gehigarriak
Sorrera 1633. urtea
Webgunea http://www.guethary.fr/

Getaria Lapurdiko udalerri bat da, Lapurdi Itsasegian kokatua. Kostaldeko N-10 errepidean eta Donibane Lohizune eta Biarritz udalerrien artean dago, Bidarte udalerriaren alboan.

Izena[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Gaur egungo hipotesi nagusia da Getaria izenaren jatorria (hala Lapurdiko herri honi dagokionez, nola Gipuzkoakoari dagokionez) latinezko cetaria hitza dela. Latin klasikoan [ketaria] ahoskatua, arrain kontserbak egiteko tokiaren izena zen. Hain zuzen ere, arrain kontserbagintzako erromatar instalazioen aztarnak aurkitu dira bi Getaria herrietan.

Geografia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Lapurdiko kostako udalerria da, Donibane Lohizuneko kantonamenduan. Muga hauek ditu: iparraldean, Kantauri itsasoa eta Bidarte; ekialdean, Bidarte; mendebalean, Kantauri itsasoa eta Donibane Lohizune, eta hegoaldean, Ahetze eta Donibane Lohizune.

Herria[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Gaur egun, Getaria garbi horrek eta bertako hondartza erauntsiek milaka kanpotar eta turista erakartzen ditu, uda garaian behintzat. Surfa eta urpeko arrantza atsegin dutenentzat oso egokia da.

Badirudi mundu honetako eta besteko botereek udalerriaren 11 km2 banatu dituztela: udaletxea geratu da bainu hartzaileen, trenbidearen eta hondartzetarako bidearen inguruan. Aitzitik, San Nikolas eliza garai bateko herrigunearen muino gainean geratu da, inguruan hotelak eta bizi¬tza bakarreko etxe xarmantak dituela. Elizak harriz¬ko kanpai horma du, eta barruan pietate bat, oso trauskil landua. Albo batean soin bat dago: Mugaburu monsinorea (1850-1910), Getariako semea eta Tokioko artzapezpikua.

Herri lasai horrek Pirinio aurreko berde gozoan ageri diren etxe zuriekin, bisitarientzako hotelak ditu, haietako batzuk lorategi eta guzti, esate baterako Pereria, lorategi ederra duena.

Auzoak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  • Behereta
  • Elizaldea
  • Haizpuru
  • Kostaldia

Historia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Getariko hondartza eta itsaslabarraren ikuspegi panoramikoa.

Portu bat bazegoen Getarian erromatarren garaian, azken urteotan eginiko aurkikunde batek erakusten duen bezala. 1193. urteko dokumentu batean aipatzen da lehen aldiz Getariako herria. Arrantzale herria izan da Getaria, eta balearen arrantzan nabarmendu zen XIII - XV. mendeetan. Talaia, piraten eta baleen begiratokitzat izan zen erabilia. Baleak ikusten zituztenean, traineruetara jo eta haren atzetik joaten ziren; piraten erasoak pairatzean, aldiz, Ahetzerako bidean dagoen Ostalapia baserrian (Donejakue bidean) hartzen zuten babesa.

Hasieran, Getaria Bidarteren zati zen.[2] Nolabaiteko autonomia 1580. urtean lortu zuen eta 1633. urtean udalerri independente bihurtu zen.[3] 1659an, Louis XIV.a Frantziakoa udalerritik igaro zen, Donibane Lohizunera ezkontzera zihoala.

Pereire anaiek burdinbidea Landetan eta Euskal Herrian barrena hedatu ahala, Getariara ere heldu zen. 1861eko urrian, prefetaren agindu batean oinarrituz eta 'onura publikoa'ren izenean, Compagnie du Midik Getarian desjabetzeak egiteko erabaki bat plazaratu zuen, herriaren erdigunea bete-betean kaltetzen zuena; 65 jabetzari eragiten zien. Erdiguneko ostatuak, bolo jokoak, zuhaitzak eta Marienea pilota plaza eraitsiak edo kaltetuak izan ziren, eta pilota plaza egungo kokapenera lekualdatua.[4] Herritarrek, Ibarburu (Dibarboure) auzapeza buru zutela, protesta egin zuten, linea desbideratzea edo, bestela, eraikinok beste toki batean altxa zitzatela eskatuz. Haatik, ez ziren entzunak izan, eta kalte-ordaina soilik eskuratu zuten, Baionako epaitegi batek 1863ko abenduan hala berretsita.[5]

Getaria bainuetxe-toki bihurtu zen, bere hondartza eta algei esker eta 1959. urtetik aurrera, surf egiteko lekua ere bada, Biarritzen eta Donibane Lohizuneren artean duen posizio estrategikoa dela kausa.

Ekonomia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Turismoa da udalerriko ekonomia jarduera nagusia.

Demografia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Getariako populazioak goranzko joera izan du bi mendez, nahiz eta txikia izan hazkundea inguruko beste herri batzuekin alderatuta. XIX. mendearen erdialdean 600 biztanle inguru zituen, eta XX. mendearen bukaerarako 1.200 biztanle izatera iritsi zen.

Getariako biztanleria
Datuen iturburua: INSEE

Azpiegiturak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Errepideak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

RN-10 errepide ohiak (egun RD 810 errepideak) gurutzatzen du udalerria iparraldetik hegoaldera. Hegoalderantz Hendaia eta Donibane Lohizunerantz doa eta iparralderantz Bidarte eta Baionara.

A-63 autobideak ere gurutzatzen du udalerria, dena den, ez dauka sarrera edo irteerarik bertan, irteera hurbilenak Biarritz-la-Négresse (iparraldean) eta Donibane-Lohizune Iparraldea (hegoaldean) dituelarik.

Burdinbidea[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Getariak geltokia du Bordele-Irun trenbidean.

Kultura[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Hizkuntza[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Bertako euskalkia lapurtera da, eta euskaldunak % 22 dira.

Ondasun nabarmenak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Jaiak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Getariako bestak abenduaren 6an dira, San Nikolas egunean, baina hurrengo igandean ospatzen dituzte.

Getariar ospetsuak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Herrian jaiotakoez gain, XX. mendean arteetan gailendutakoen artean Getariak hartu zuen ospeak sona handiko hainbeste lagun erakarri zituen; haietako asko bertan urte luzez bizi edota bertan hil eta lurperatuta daude.

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  1. a b c d e   Euskal Herriari Begira, Udalbiltza, http://udalbiltza.eus/eu/euskal-herriari-begira .
  2. Paul Raymond, Dictionnaire topographique Béarn-Pays basque
  3. Pirinio Atlantikoetako departamentu-artxiboak, G 148
  4. Moreau, R. (Gilbert. D.) 1987, 113-121
  5. Moreau, R. (Gilbert. D.) 1987, 114-119. or.

Bibliografia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

 

  • Desport, Gilbert (1987), «Les expropiations ferroviaires de la ligne Bayonne-Hendaye (1861-1863)», Bulletin de la Société des Sciences, Lettres et Arts de Bayonne (Bayonne: Société des Sciences, Lettres et Arts de Bayonne) 143 (Le chemin de fer à Bayonne; eta dans le Sud-Ouest) .

Kanpo loturak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Getaria (Lapurdi) Aldatu lotura Wikidatan
Portal.svg
Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:
Lapurdi