Artikulu hau "Kalitatezko 2.000 artikulu 12-16 urteko ikasleentzat" proiektuaren parte da
Artikulu hau Wikipedia guztiek izan beharreko artikuluen zerrendaren parte da

Gilgamexen epopeia

Wikipedia, Entziklopedia askea

Gilgamexen epopeia
GilgameshTablet.jpg
Jatorria
Sorrera-urtea K.a. 2100(e)ko hamarkada
Honen izena darama Gilgamex
Ezaugarriak
Genero artistikoa epika
Hizkuntza Akadiera
Fikzioa

Gilgamexen epopeia Mesopotamiako idazki zaharrena da, buztinezko 12 taulatan idatzia. Bertsio osatuena akadieraz idatzia dago, idazkera kuneiformean. Gilgamex Uruk hiriko erregea zen K.a. 2700 eta K.a. 2500 urteen inguruan, eta haren abenturak kontatzen ditu epopeiak.

Poemak batez ere hiru gai nagusi lantzen ditu: gizakiaren heriotzaren zergatia, hilezkortasuna eta jainkoen jokabidea gizakiekiko. Hori dela eta, sekulako arrakasta izan zuen Ekialde Hurbilean K.a. I. mendera arte, azken batean gizakiarendako garrantzi handiko gaiak baitziren. Halaber, hartzaile nagusiak pertsona kultu, jakintsu eta zibilizatuak izan ziren. Izan ere, jorratzen ziren gaiak horrelako jendea eskatzen zuten, eta gogorarazi behar da filosofiaren sorrera Mesopotamian dagoela eta ez Grezian, uste izan den bezala.

Obraren bilakaerari dagokionez, K.a. 1600ean goiti-beheiti, biltzaile batek jatorrizko bost idazki nagusiak batu eta traskribatu zituen. Nolanahi ere, bertsiorik erabiliena da K.a. 650. urtean Asurbanipal erregearen aginduz egin zena. Eta harrigaria badirudi ere, mendebaldeko gizartera arras berant iritsi zen: aipatu bertsioa 1845era arte ez zuten aurkitu, K.a. 612an Asurbanipal erregearen hiria suntsitu baitzuten eta mendeetan zehar egon baitzen isil-gordean; baina itzulpen-lanak 1872an hasi zituen George Smith izeneko britaniarrak.

Argumentua: 12 taulatxoen laburpena[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Lehen sei taulatxoek ospearen bilaketa dute solasgai, eta hondar seiek, hilezkortasunarena.

Ospearen bila (1-6)

1. taulatxoa[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Poema Gilgamex Uruk-tarraren aurkezpenarekin hasten da. Hura munduko erregerik handiena da: bi zati jainkotiar ditu, eta zati bat, gizatiar. Aurkezpenak bere handitasuna eta garaipenak deskribatzen ditu, eta baita Uruk hiriaren adreiluzko hesiak ere. Hala ere, jendea ez zen zoriontsu, nahieran erabiltzen zituen bertako emakumeak. Poemaren hasmentan, Gilgamex errege bihozgabea da bere menekoekin, eta menekoak kexu ageri dira jainkoen aitzinean: asperturik daude erregearen sexu-gosearekin, Uruk hiriko hainbertze emakume bortxatu egiten baititu. Orduan, Ninhursag jainkosak Enkidu gizon basa sortu zuen, eta artzainak gogaikatzen hasi zen. Artzain bat Gilgamexenera joan zen kexuka, eta honek Shamax bidali zuen. Shamax prostituta sakratua zen. Enkiduk, prostituta sakratuarekin harremanak izatean, bere izate basatia leuntzen du. Bien bitartean, Gilgamexek amets arraro batzuk ditu, eta bere amak iragarpen bat egiten dio: lagun on bat etorriko da harengana.

2. taulatxoa[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Enkidu eta Shamhat Uruk-en ezkontzeko ateratzen dira. Gilgamex ezkontzara doa, Shamhat-ekin lo egiteko intentzioarekin, baina Enkiduk ez dio uzten. Biak borrokan hasten dira, eta azkenean, Gilgamexek amari Enkiduren ezagutza ematen dio amari, eta familiakotzat hartzen dute, Endikuk ez baitu halakorik. Orduan, Gilgamexek Zedroen Oihanera joatera gonbidatzen du, arbola handi batzuk moztera, eta Humbaba munstroa hiltzeko asmoarekin. Enkidu ez dago ados, baina Gilgamexek konbentzitu egiten du.

3. taulatxoa[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Gilgamex eta Endiku basoko abentura prestatzen dute. Gilgamex-ek amari bere asmoak aitortzen dizkio eta amak errieta botatzen dio ados ez dagoelako eta laguntza eskatzen dio eguzki jainkoari (shamax). Endikuri aholku bat ematen dio.

4. taulatxoa[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Lagunen bidaia basora deskribatzen du. Bidaian, Gilgamex-ek bost amesgaizto izan zituen baina taulatxoa apurtuta dagoenez zaila da zer-nolako amesgaiztoak izan ziren.

5. taulatxoa[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Azkenean Humbaba-ren aurrera ailegatzen dira. Hau zuhaitzen zaindaria da eta berien kontra joaten da. Oraingoan, Gilgamex beldurtuta dago eta Endikuren hitz batzuk hobeto sentiarazten dute eta bataila hasten da. Bere haserreak Libano-ko Sirara mendiak mugitzen ditu. Azkenean, shamax bere hamahiru haizeak bidaltzen ditu bere heroiak laguntzeko. Horrela Humbaba garaitzen dute eta honek bere biziagatik erregutu zion Gilgamex-i. Bera erregutu egiten da baina Endiku haserretzen da eta hiltzeko eskatzen dio. Humbaba bueltatzen da eta Gilgamex-i eskatzen dio bere laguna konbentzitzeko. Endikuk eskaera errepikatzen duenean, Humbabak madarikatu egiten ditu. Eroiaek zuhaitz erraldoi bat mozten dute, Endiku-k jainkoentzako ate handi bat egiten du eta ibaira botatzen du.

6. taulatxoa[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Gilgamex eta Zeruko zezena.

Gilgamex-ek Ishka jainkosarekin sexu harremanak izatea deusezten du, jainkosak beste batzuekin harremanak izan dituelako lehenago, Dumuzi-rekin adibidez. Ishka-k "zeruko zezena" bidaltzeko eskatzen dio bere aita-ri mendeku bezala. Aitak ezezkoarekin erantzuten dionean, Ishka-k hildakoak altxatzearekin mehatxatzen du. Anu-k orduan, baiezkoa ematen dio. "Zeruko zezena" izurrite bat da lurrarentzat. Badirudi, "Zeruko zezena"-k erlazio bat dauka urarekin.

Hilezkortasunaren bila (7-12)[aldatu | aldatu iturburu kodea]

7. taulatxoa[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Endiku-ren ametsean, jainkoek Humbala eta "zeruaren zezen"-aren hilketagatik norbaitek ordaindu behar duela uste dute eta Endiku izan behar dela pentsatzen dute azkenean. Shamax honen kontra dago. Endiku-k hori kontatzen dio Gilgamex-i eta jainkoentzat egin zuen atea madarikatzen du. Gilgamex oso minduta dago eta Shamax-engana jotzen du bere lagunaren biziagatik otoi egiteko. Endikuk Shamax ezagutzeagatik damutzen da berak gizon bihurtu baitzuen. Shamax zerutik hitz egiten die eta Endiku zein bidegabeko den ulerrarazten die. Gainera, Gilgamex izan denaren itzala bihurtuko dela esaten die Endikuren heriotzaren ondorioz. Endikuk esandakoaz damutu egiten da eta hitzak jan egiten ditu. Horrela, Shamax bedeinkatzen du, baina gero eta gaixoago dago eta beste aldearen deskribapena egiten du.

8. taulatxoa[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Gilgamex Endikuren heriotza sentitzen du eta opariak eskeintzen dizkie jainkoei Endikuren alboan ibiltzeko beste aldean.

9. taulatxoa[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Gilgamex Endikuren destinua ekiditeko bidai arrizkutzu bat hasten du Utnapishtim eta bere emaztea bisitatzeko asmoarekin. Hauek, uholde handi ostean bizirik jarraitu ziren gizaki bakarrak izan ziren eta jainkoek hilezkortasuna eman zieten. Bera ere hilezkortasuna lortzeko asmoarekin bisitatu zituen. Bidaian, Gilgamex eguzkia altxatzen den lekuko bi mendi zeharkatzen ditu. Bi mendi hauek bi eskorpioi-izaki-k gordetzen dute baina ez diote oztoporik egiten. Iluntasunetik bidaiatzen du eguzkiak gauero joaten den bide berdinetik eta eguzkiak harrapatu baino lehen amaierara ailegatzen da. Lurra, tunelaren azkenean leku liluragarria da, zuhaitzez beterik eta ostoak bitxiak dira.

10. taulatxoa[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Gilgamex Siduri-rekin elkartzen da bere bidaiaren zergatia azaltzen dio. Siduri-k Gilgamex bidaia ez egiteko konbentzitzen saiatzen da baina ez du lortzen. Urshanabi bidaltzen dute itsasoa zeharkatzeko Upnapishtim-engana ailegatzeko. Urshanabi harrizko erraldoi batzurekin agertu zen eta Gilgamex-ek gaiztotxat hartu zituen eta hil egin zituen. Urshnabi-ri laguntza eskatzen hau kontatzen dio eta honek, "heriotzaren urak" zeharkatu ditzaketen bi izaki bakarrak hil dituela erantzuten dio. Ur horiek ezin dira ukitu eta beraz, 120 remo mozteko esaten dio urak zeharkatzeko. Azkenean, Utnapishtim-en uhartera ailegatzen dira. Honek gauza arraroa sumatzen du itsasontzian eta honi buruz galdetzen dio Gilgamex-i. Honek gertatutakoa kontatzen dio eta laguntza eskatzen dio. Utnapishtim-ek gizakien destinuaren kontra egiterik ez dagoela eta biziaren alaitasuna hiltzen duela esaten dio eta errieta botatzen dio.

11. taulatxoa[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Gilgamex-ek Utnapishtim bera bezalakoa dela pentsatzen du eta bere historia kontatzeko esaten dio. Hura, uholde handiari buruz hitz egiten dio; bere historioa Atrahasis-en historioaren antzekoa da, jainkoek bidalitako izurriteak salbu. Orduan, Gilgamex-i hilezkortasun aukera bat ematen dio, baina era berean Gilgamex-i zergaitik eman behar dioten berari bezalako boterea galdetzen dio. Bera, Uholde handiaren heroia bata, azken finean. Gainera, lo egin gabe sei egun eta zazpi gau egiteko erronka botatzen dio. Utnapishtim hau esaten amaitzen duen momentu berberean Gilgamex lo gelditzen da. Utnapishtim gertaera honi buruz barre egiten du Gilgamex-n emaztearen aurrean, eta ogi barra bat egiteko esaten dio lo ematen duen egun bakoitzeko. Sei egun eta zazpi gau ostean Gilgamex gertatutakoaz ohartarazten da. Orduan, Utnapishtim-el Uruk-ra bidaltzen du Urshanabirekin. Irtetzen diren momentuan Utnapishtim-en emazteak egin duen bidaiagatik errukitzeko eskatzen dio bere ezkongaiari. hala izanik, Utnapishtim-ek ozeano sakonean dagoen alga bati buruz hitz egiten dio eta hura gazteago bihurtuko duela. Gilgamex, bere oinetan harriak jarriz alga hartzen du baina ziur ez dagoenez, Uruk hiriko gizon zahar batengan frogatzea erabakitzen du. Tamalez, bainu bat hartzen dagoenean, alga laku ertzean uzten du eta suge batek alga lapurtzen du. Honen eraginez, bere larrua aldatzen du eta gazteagoa egiten da. Gilgamex Urshanabiren aurrean negar egiten du. Bere hirira bueltatzen da. Bertan, hiriko harresiak begiratzen dagoenean lan iraunkorraren handitasuna balaratzen ikasten du.

12. taulatxoa[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Azken taulatxo honetan idatzita dagoena ez da ondo lotzen aurrekoarekin.Gilgamex endikuren aurrean damutzen da beraien jokoa beste alden jauzi delako eta bueltan ekartzea zin egiten dio. Gilgamex, beste aldetik itzultzeko egin behar duena eta egin behar ez duena beste aldean azaltzen dio. Endiku iradokizuna ahazten du eta egin behar ez duena egiten du, eta beraz, beste aldeak z dio itzultzen uzten. Gilgamex jainkoei eskatzen die bere laguna berarekin bueltatzeko. Enlil eta Sin ez diote erantzuten, baina Enki eta Shamax laguntzen diote. Shamax zulo bat egiten du zoruan eta Endiku handik ateratzen da. Taulatxoa Gilgamex-en galderarekin amaitzen da. Endikuri galdetzen dio beste aldean ikusitakoari buruz. Ez da argi geratzen Endiku espiritu bezala bueltatzen den edo bizia berreskuratzen duen.

1. taulatxoaren itzulpena[aldatu | aldatu iturburu kodea]

(I)

Lurreko bertze muturrerainoko zoko-moko guztiak ikusi zituenak, gauza guztiak bizi izan zituenak, den-dena kontuan hartu zuena, eta jakinduriaz zipriztindu zuena. Isil-gordean zegoena ikusi zuen, eta agerian jarri ezkutuan zena. Jakinarazi zuen uholde handia gertatu baino lehen. Bidaia luzea egin zuen, eta leher egina itzuli ere bai. Bere eginahal osoa harri landu batean zizelkatu zuen. Ezpondan dagoen Uruk hiriko hesia eraikiarazi. Eannal gurtuaren santutegi orbangabea.

Begira haren kanpoko hesia, zeinaren erlaitza kobrezkoa baita! Begira barneko hesia, ez baita halakoa bezalakorik! Ohartu haren atariari, antzinakoa baita!

Hurbildu Eannara, Istarren bizilekura, zeina ezein erregek suntsituko baitu, zeina ezein gizonek berdinduko baitu. Jaiki eta ibil Urukeko harresietan barna, ikus zolako terraza, azter bere adreiluak.

Ez al dira buztin errearekin eginak? Ez al zituzten zazpi jakintsuek oinarriak ezarri?

(II)

Bere bi herenak jainkotiarrak dira, eta bertze herena, gizatiarra. Bere gorputzaren itxura

[...] idi basa eta harro bat bezalakoa [...]. Bere armen indarrak ez du parekorik. c Urukeko nobleak betilun daude beren ganbaretan:

“Gilgamexek ez dio semea uzten honen aitari; gau eta egun harrokeria neurrigabean aritzen da. Hau al da Gilgamex, Uruk hesituko artzaina? Hau al da gure artzain ausart, hotsandiko eta jakintsua?

Gilgamexek ez dio alaba uzten honen amari. Gerlariaren alaba! Noblearen emaztea! Jainkoek horien kexuak aditu zituzten, Urukeko jaunaren zeruko jainkoek:

“Ez al zuen Aruruk munduratu idi basa sendo hau? Bere armen indarrak ez du parekorik. Bere armen indarrak ez du parekorik. Gigamexek ez dio semea uzten honen aitari. Gau eta egun harrokeria neurrigabean aritzen da.

Hau al da Gilgamex, Uruk hesituko artzaina? Hau al da gure artzain ausart, hotsandiko eta jakintsua?

Gilgamexek ez dio alaba uzten honen amari. Gerlariaren alaba! Noblearen emaztea!

Anuk haien kexuak aditu zituenean, Aruru handiari deitu zioten: “Aruru, zuk sortu zenuen gizakia. Sor ezazu orain bere berdin-berdina. Eta lehian has dadila bere bihotz ekaiztsuari esker. Haien artean borrokatu daitezen, Urukek bakea ezagut dezan”

Aruruk, hori aditzean, Anuren berdin-berdina zen bat sortu zuen bere baitan. Aruruk eskuak garbitu zituen, hartu zuen buztina eta estepara jaurti zuen. Estepan sortu zuen Enkidu ausarta, …-(r)en semea, Ninurtaren esentzia. Ilelatza gorputz osoan. Emakume baten adatsa du. bere ilekizkurrak Nisabalen gisan ernetzen dira.

Ez du jenderik ez lurrik ezagutzen. Sumuqanen gisa doa jantzirik. Gazelekin batera bazkatzen da larreetan, basapiztiekin elkartzen da aintziretan, izaki-tropelarekin laketzen da urean.

Baina ehiztari batek, tranpa-jartzaile batek, buru egin zion uraskan, egun batean, bi egunetan, hiru egunetan; eta ehiztariak ikusi zuelarik, bere begitartea zurturik gelditu zen.

Bera eta bere animaliak bere etxean sartu ziren, izuturik, geldi-geldia, batere asotsik egin gabe; bitartean, bere bihotza asaldaturik zen, eta bere bisaia, lauso. Zeren eta atsekabea bere sabelean sartu baitzen. Bere begitartea zen urrunetik etorritako bidaiari batena bezalakoa.


(III)

Ehiztariak bere ahoa ireki zuen hitz egiteko, bere aitari erranez :

《Aita, gizon bat etorri da muinoetatik, munduko boteretsuena da, kemena du. Anuren esentzia bezalakoa, hain izugarria bere kemenean! Beti ibiltzen da muinoetan zehar, beti basapiztiekin batera belarra bazkatzen du. Beti jartzen ditu oinak urmaeletan. Hain izututa nago, ez bainaiz ausartzen  harengana hurbiltzen! Estali zituen  nik egindako zuloak, jarri nituen tranpak apurtu zituen, lortu zuen basapiztiek eta izakiek nire eskuetatik ihes egitea, ez dit uzten ehiza egiten.

Bere aitak ahoa ireki zuen hitz egiteko, ehiztariari erranez:

《Seme, Uruken Gilgamesh bizi da. Inor baino indartsuagoa da, Anuren esentzia bezala,, hain izugarria bere kemenean! Joan, bada; jar aurpegia Uruki begira, kontaiozu gizonaren boterea, lor ezazu prostituta bat eman diezazun;  eraman zurekin; botere handiagoa duelako nagusituko zaio. Animaliak urmalera edatera eramaten dituenean, soinekoa erantziko du, eta  bere biluzitasunean heldutasuna nabarmenduko da. Neska ikustean, neskarengana hurbilduko da. Bere estepan hazitako basapiztiek uko eginen diote!》

Bere aitaren aholkua aditu  zuen, eta ehiztariak  Gilgameshengana egin zuen. Ibilbidea hasi zuen, Uruken oin bat jarri zuen.

{Gilgamesh, bada gizon bat muinoetatik etorri dena, , munduko boteretsuena; kemena dauka. Anuren esentzia bezalakoa, hain handia da bere kemena.  Beti ibiltzen da muinoetan zehar, beti basapiztiekin batera belarrez elikatzen da. Beti jartzen ditu oinak urmaelean. .Hain izututa nago, ez bainaiz ausartzen  harengana hurbiltzen! Nik egindako zuloak estali zituen. Nik jarritako tranpak suntsitu zituen.Lortu zuen  basapiztiek eta izakiek nire eskuetatik ihes egitea.. Ez dit uzten ehiza egiten!]

Gilgameshek erran zion ehiztariari:

[Joan , ene ehiztari; Eraman zurekin prostituta bat. Animaliak urmalera edatera eramaten dituenean, soinekoa erantziko du, eta  bere biluzitasunean heldutasuna nabarmenduko da. Neska ikustean, neskarengana hurbilduko da. Bere estepan hazitako basapiztiek uko eginen diote!》

Joan zen ehiztaria. Prostituta bat eraman zuen berarekin. Bidea hasi zuten,  norabide zuzeneanan. Hirugarren egunean, leku egokira iritsi ziren. Ehiztaria eta prostituta beraien lekuetan eseri ziren. Egun bat, bi egun, eserita egon ziren urmaelaren ondoan. Basapiztiak urmaelera iritsi ziren ura edatera.

(IV)

Noraezeko izakiak iritsi eta  beraien bihotza uretan laketu zuten. Enkiduk, muinoetan jaioak, gazelekin larratzen du belarretan, basapiztiekin ura edaten du urmaelean, noraezeko izakiekin bere bihotza urean laketzen du.

Neskak begietsi zuen basatia, estepa sakoneko gizon barbaroa:

[Hor dago, oh neska! Erakutsi zure bularrak, biluztu zure altzoa,  zure lurrin gozoaz goza dezan! Ez zaitez iheskor izan! Har bere sugarra!  Ikusten zaituenean, zuregana hurbilduko da. Bota zure soinekoa, zure gainean etzan dadin. Erakutsi basatiari emakume baten maite-lana! Bere estepan hazitako basapiztiek baztertuko dute, haren maitasuna zure barnean sartzen denean.]

Neskak bere bularrak askatu zituen, bere altzoa biluztu zuen, eta hark neskaren heldutasuna erdietsi zuen. Ez zen iheskor agertu  haren sugarra hartzerakoan. Bere soinekoa bota eta hark neskaren gainean hartu zuen atseden. Emakume baten tratua erakutsi zion basatiari, haren maitasuna prostitutaren barnean sartu zuenean. Sei egunez eta zazpi gauez, Enkidu prostitutarekin bizikideturik ageri da. Bere xarmaz ase eta gero , bere basapiztiei begiratu zien. Enkidu ikusterakoan, gazelek ihes egin zuten, lautadako basapiztiek haren gorputzetik alde egin zuten.

Enkidu zur eta lur gelditu zen, bere gorputza zurrun zegoen, belaunak geldi-geldirik, bere basapiztiek alde egin baitzuten.

Enkiduk pausoa moteldu behar izan zuen, ez zen lehenagokoa, baina orain jakinduria dauka, adimen handiagoa. Jiratu eta prostitutaren oinetan eseri zen. Prostitutaren aurpegia begiratzen du, belarria prest, eta  prostitutak hitz egiten hasi eta Enkiduri erraten dio:

“Zu jakintsua zara, Enkidu, jainko bat bezalakoa zara! Zergatik ibiltzen zara basapiztiekin zelaian barna? Ea! Utz nazazu zu Uruk harresitura eramaten, tenplu santura, Anu eta Istarren egoitzara, non Gilgamex bizi den, indarbeterik, eta idi basati baten antzera agintzen duen bere herrian.

Mintzatzen zaion bitartean, hitzek Enkidurengan oihartzuna dute, bere bihotza argitzen da, lagun baten grina du. Enkiduk erraten dio prostitutari:

“Altxa, neska! Lagundu nazazu tenplu sakratu puru horretara, Anu eta Istarren egoitzara, non Gilgamex bizi den, indarbeterik, eta idi baten antzera agintzen baitu bere herrian. Buru eginen diot, eta ausardiaz zuzenduko natzaio.

(V)

Uruken oihukatuko dut: “Ni naiz boteretsua! Ni naiz patuak aldarazi ditzakeena, zelaian jaio dena da boteretsua, kementsua”.

“Altxa, bada, eta goazen, zure aurpegia ikus dezadan. Gilgamexen ezagutza emanen dizut; bai baitakit ongi non dagoen. Goazen, bada, oh Enkidu, Uruk harresitura, non ospakizunetarako janzkeraz distiratzen duen jendeak, non egunero festa den, gorpuzkera ederreko neska-mutilekin, lurrin zaporez beterik. Nagusiak bere ohatzeetatik zokoratzen dituzte! Zuri, oh Enkidu, bizitzaz gozatzen duzun horri, Gilgamexen ezagutza emanen dizut, gizon alegera bera. Ikus ezazu, begietsi ezazu bere aurpegia; haren kemenaren distira indar betean baita. Bere gorputz osoari heldutasun erabatekoa dario, zuk baino kemen handiagoa du, eta ez du atsedenik hartzen ez gauez, ez eta egunez. Oh, Enkidu, uko egiozu zure harrokeriari! Gilgamex Samasek estimatzen du; Anu, Enlil eta Eak bere jakinduria zabaldu zuten. Zu muinoetatik jaitsi baino lehen, Gilgamexek bere ametsetan ikusiko zaitu Uruken…”

Epopeiaren eragina Biblian[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Onartuta dago Biblian idatzita dagoen uholdearen historioa Gilgamex epopeiean deskribatzen denaren berdintsua dela eta Bibliak epopeya honetatik hartu zuela historioa. Horrez aparte, suge batek hilezkortasuna ematen duen landarearen lapurketaren historioa epopeia honetatik hartuta dagoela onartuta dago.

Beste historio edo antzekotasun batzuk daude baina ez dago onartuta kopiatu egin zituztela, baizik eta, kultura berekoek momentu historiko ezberdinetan historio antzekoak idatzi zituztela. Historio hauen adibideak honako hauek dira; errege eroia, jainkoen justizia, eroien adizkidetasuna edota ametsen garrantzia.

XX. mendearen lehenengo urteetan zer testu zen bestearen kopia eztabaidatu zuten adituek baina gaur egun badakigu Gilgamex epopeia antzinagoa dela, eta beraz Bibliak epopeiaren zati batzuk kopiatu zituela.

Kanpo estekak[aldatu | aldatu iturburu kodea]