Golde belarridun

Golde belarridun
	goldea

Golde belarriduna^[1] edo normandiar goldea XI. mendetik aurrera golde arrunta ordezkatu zuen nekazaritza-tresna izan zen. Golde hori belarri bat erabiltzean datza, ildo sakonagoak sortzeko eta lurra errazago iraultzeko.

Historia

Golde berri honen jatorria ez dugu zehazki ezagutzen, baina germaniarren ekarpena izan zela dirudi, eta, beraz, iparraldetik sartuko zen Galietan, migrazio frankoen garaian, nahiz eta X. mendea baino lehen oso astiro hedatu zen.

Tresnaren zabalpena eta Erdi Aroko Beroaldia era berean izateak laboratu zitekeen azalera handitu egin zuen,^[2] bai eta nekazaritza-errendimenduak eta lanaren ekoizkortasuna ere, golde belarriduna gehitu baitzen, eta tiro-mekanismoak hobetu egin ziren. Guzti hori eta hiru urteko labore-txandaketa berriaren ondorioz, elikagai-soberakinak izan ziren, eta horrek eragina izan zuen merkataritzan eta aberastasun handiagoan. Horrek, azken batean, hazkunde demografiko handiagoa ekarri zuen Europa osoan, batez ere iparraldekoan.

Deskribapena

Golde belarriduna erromatar goldearen berrikuntza izan zen, astunagoa zen, ildo sakonagoak egiten zituen, eta, ondorioz, lurra gehiago aireztatzen zen eta emankorragoa zen, hezetasunari eusten zion eta higadurari aurrea hartzen zion, lur harritsuan erabiltzeko erraztasun handiagoa zuen eta haziak ernetzeko sakontasun mesedegarriagoa ahalbidetzen zuen; horrela, lurraren ekoizkortasun handiagoa lortzen zuten.^[3]

XI. mendean erabiltzen hasi ziren goldeak gurpilak eta belarria zituen. Belarria ildoa gidatzeko gailu bat da.

Azkenik, golde berriak ebaketa bertikala egiteko aho bat zuen, zorua gainazalaren azpitik mozteko nabar bat, eta lurra iraultzeko eta lainoztatzeko isuria. Horrez gain, ildo hobeagoak ahalbidetzen dituzten gurpilak ere bazeuden, eta eskuartean darabilen nekazariaren lana errazten dute, goldea beti bere gustukoa betetzeko behar den mailan mantentzetik salbuetsiz.^[4]

Erreferentziak

↑ Euskalterm: [Lorezaintza Hiztegia] [2019]
↑ (Gaztelaniaz) Alberola Romá, Armando. (2023-1-27). «El cambio climático de la Edad Media» National Geographic.
↑ (Gaztelaniaz) Castro, Gisela. (2009-10-23). Invención del arado de vertedera. .
↑ (Gaztelaniaz) El museo mexicano o miscelánea de amenidades curiosas e instructivas. 3.

Kanpo estekak

Datuak: Q2961175

[1] Euskalterm: [Lorezaintza Hiztegia] [2019]

[2] (Gaztelaniaz) Alberola Romá, Armando. (2023-1-27). «El cambio climático de la Edad Media» National Geographic.

[3] (Gaztelaniaz) Castro, Gisela. (2009-10-23). Invención del arado de vertedera. .

[4] (Gaztelaniaz) El museo mexicano o miscelánea de amenidades curiosas e instructivas. 3.

[1]

[2]

[3]

[4]