Edukira joan

Gregorio Nisakoa

Wikipedia, Entziklopedia askea
Gregorio Nisakoa

Irudi gehiago
apezpiku

371 -
Bizitza
JaiotzaKayseri, 335 aldean
HeriotzaNyssa (en) Itzuli, 395 aldean (59/60 urte)
Familia
AitaBasil the Elder
AmaEmmelia Zesareakoa
Haurrideak
Hezkuntza
Hizkuntzakantzinako greziera
latina
Jarduerak
Jarduerakapaiz katolikoa, teologoa, idazlea eta apezpikua
Lan nabarmenak
Santutegia
Urtarrilaren 10a
Ideologia eta sinesmenak
ErlijioaErromatar Eliza Katolikoa

San Gregorio Nisakoa ( greziera koineaz: Γρηγόριος Νύσσης, Grēgórios Nýssēs [ɣriˈɣo.ri.os ˈnys.sis]). Aiten Aita ere deitua, Kapadoziako Zesarean jaio zen (gaur egungo Niksar, Turkian), 335. urtearen inguruan, eta Nisanen hil zen, 395 urtearen inguruan. Teologo kristaua eta mistikoa, Nisako apezpikua ere izan zen. Elizako Aita aitortua, urtarrilaren 10ean ospatzen da haren oroitzapena.[1][2]

Kristiautasun goiztiarreko teologo nabarmena, Nisako apezpikua izan zen 372tik 376ra arte eta 378tik hil zen arte. Ekialdeko Eliza Ortodoxoan, Eliza Katolikoan, Ekialdeko Eliza Ortodoxoetan, anglikanismoan eta luteranismoan santutzat hartzen da. Gainera, bere anaia Basilio Zesareakoa eta bere laguna Gregorio Nazianzokoarekin batera, Kapadoziako Aitak izeneko taldea osatzen du.[3]

Administrazio-gaitasunean ez zen bere anaiaren parekoa izan, ezta garaikideen artean eragin zuzen handikoa ere; hala ere, prestakuntza intelektual sakona zuen eta ekarpen esanguratsuak egin zituen Hirutasunaren doktrinan eta Nizeako kredoaren formulazioan. Izan ere, bere pentsamenduan nabaria da Origenesen eragina, bereziki kosmologiari eta salbazioaren ikuspegiari dagokienez. Bestalde, XX. mendearen erdialdetik aurrera, haren lanekiko arreta berpiztu da ikerketa akademikoan, batez ere salbazio unibertsalaren interpretazioen inguruan. Halaber, historiako lehen egileetako bat da esklabotza modu guztietan gaitzetsi zuena, instituzio hori berez bekatutzat jo baitzuen.[4]

Testuingurua

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Apostoluen Eginak liburuak dioenez, Pentekoste egunean baziren bertan «Kapadoziako biztanleak» ziren judu bisitariak (Eg 2:9). Halaber, 65 urtearen ondoren idatzitako Pedroren lehen gutunean, egileak «Kapadozian… sakabanatutako erbesteratuei» idazten die. Aipamen bakarra da, Itun Berriaren gainontzeko liburuetan ez baitago Kapadoziari buruzko beste aipamenik.

Izan ere, kristautasuna nahiko berandu hedatu zen Kapadozian. Ez dago II. mendearen amaiera baino lehenagoko kristau-komunitaterik frogatzen duen testigantzarik. [5] Jerusalemgo Alexandro izan zen probintzia hartako lehen apezpikua III. mendearen hasiera eta erdialdearen artean; garai hartan, kristauek tokiko agintari erromatarren jazarpena pairatu zuten. [5][6] Komunitatea oso txikia izan zen III. mende osoan: Gregorio Thaumaturgok 250. urte inguruan apezpikutza hartu zuenean, Gregorio Nisakoaren arabera, Zesareako Elizan hamazazpi kide baino ez zeuden. [7]

Bestalde, Kapadoziako apezpikuak Nizeako I. kontzilioan parte hartu zuten. Biztanleria sakabanatua zenez, landa-eremuetako apezpikuak (χωρεπίσκοποι) izendatu ziren Kapadoziako Zesareako apezpikuari laguntzeko. IV. mendearen amaieran, berrogeita hamar inguru ziren. Gregorioren garaian, Kapadoziako kristauak debozio handikoak ziren; bereziki garrantzitsua zen Sebasteko berrogei martiriak eta San Jorge santuaren gurtza, eta monastizismoaren presentzia nabarmena zen. Hala ere, kristautasunaren adar heterodoxoetako jarraitzaileak ere bazeuden, batez ere arrianoak, enkratitak eta mesaliarrak. [8]

Bizitza

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Haurtzaroa eta heziketa

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
Konstantinoplako lehen kontzilioaren freskoa. Stavropoleos Monasterioa, Bukarest, Errumania.

Lehenik, Gregorio kappadoziar jatorriko greziarra zen, eta 335 inguruan jaio zen, ziurrenik Neozesarea hirian edo haren inguruan, Pontus eskualdean. [9] [10] Bere familia jatorri aristokratikokoa eta kristaua zen; Gregorio Nazianzokoaren arabera, ama Emmelia Zesareakoa izan zen, eta aita, erretorikan aditua, Basilio Zaharra edo Gregorio izeneko gizon bat izan zitekeen. [10] [11] Zortzi senideren artean, aipagarriak dira Makrina Gaztea, Naukratio, Sebasteko Petri eta Basilio Zesareakoa. Hala ere, seme-alaben kopuru zehatza eztabaidatua izan da historian; Acta Sanctorum bildumako maiatzaren 30eko sarrerak, esaterako, hasieran bederatzi zirela dio, baina gero Petri hamargarren semetzat aurkezten du. Nahasmen hori haur baten heriotza goiztiarrak eragin zuen, eta horrek Gregorioren beraren testuetan anbiguotasunak sortu zituen. [12]

Ondoren, Gregorioren gurasoek jazarpena pairatu zuten beren fedearengatik; berak idatzi zuen «Kristo aitortzeagatik ondasunak konfiskatu zizkietela». [13] Aitaren aldetik amona, Makrina Zaharra, santutzat gurtzen da, [14] eta amaren aldetik aitona martiria izan zen, Gregorioren hitzetan «inperioaren haserreak hil zuena», Maximino II.a enperadorearen jazarpen garaian. [13] [15] 320ko hamarkadatik 340ko hamarkadaren hasierara bitartean, familiak bere egoera berreraiki zuen; aitak Neozesarean jardun zuen abokatu eta erretoriko gisa. [16]

Bestalde, Gregorioren izaera lasaia eta apala zela esan ohi da, bere anaia Basilioren izaera zorrotzagoarekin alderatuta. [17] Hasierako heziketa etxean jaso zuen, ama Emmeliaren eta arreba Makrinaren eskutik. Ondorengo prestakuntzari buruzko datuak urriak dira: hagiografia apokrifoek Atenasen ikasi zuela diote, baina baieztapen hori ez da ziurtzat hartzen eta, ziurrenik, Basilioren bizitzatik eratorritako analogia da. [18] Litekeena da ikasketak Zesarean jarraitu izana, non literatura klasikoa, filosofia eta agian medikuntza ikasi baitzituen. [19] Gregoriok berak adierazi zuen bere maisu bakarrak Basilio, «Paulo, Joan eta gainerako apostolu eta profetak» izan zirela. [20]

Azkenik, bere anaiak Basilio eta Naukratio 355 ingurutik aurrera ermitau gisa bizi izan baziren ere, Gregoriok hasieran ibilbide sekularra egin zuen erretoriko gisa. [19] Hala ere, elizarekin lotura mantendu zuen, irakurle (*lector*) gisa jardunez. [19] Garai horretan, Theosebia izeneko emakume batekin ezkondu zen; batzuetan Theosebia diakonesarekin identifikatu izan da, Ekialdeko kristautasunean santutzat hartzen dena. Interpretazio hori, ordea, eztabaidatua da, eta beste egile batzuen arabera diakonesa Gregorioren arrebetako bat izan zitekeen. [21] [22]

Apezpikutza

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
XI. mendeko Gregorio Nisakoaren mosaikoa. Santa Sofia katedrala (Kiev)n, Kiev, Ukraina.

371. urtean, Valente enperadoreak Kappadozia bi probintziatan banatu zuen: Kappadozia Prima eta Kappadozia Secunda. [11] Horrek eliz barrutien berrantolaketa ekarri zuen, eta apezpikutza berriak sortu ziren. Ondorioz, 372. urtean Gregorio, bere borondatearen kontra, Nisa-ko apezpiku izendatu zuen Basilio Zesareakoak, h hura baitzen Zesarea Mazakako metropolita. [23][1] Bizitza espiritual eta intelektualera bideratua zegoenez, ez zen trebea izan eliza-politikan; irmotasun falta eta kontabilitatean zehaztasun eza leporatu zizkioten.[1] Hasierako jardunean, bere politikek ez zuten beti Basilioren ildo bera jarraitu; esaterako, Basilio Marzelo Ankyrakoaren jarraitzaile sabelliarrak herejetzat jotzen zituen bitartean, Gregoriok Elizarekin adiskidetzeko saiakerak egin zituen. [23]

Ondoren, 376. urtean, apezpiku arrianoen sinodo batek —Nizeako doktrinaren aurkakoak— kargutik kendu zuen, apezpikutegiko ondasunak xahutu izana egotzita. [1] Valente enperadoreak arrianismoa babesten zuenez, Gregorio erbesteratu egin zen. [1]

Bestalde, 378an Valente hil ondoren, Gregorioren itzulera ospatu zen bere elizbarrutian. [1] 379an, erbestealdetik bueltan, Makrina Gaztea arreba hil zitzaion. Gertaera horren harira, elkarrizketa-formako lan bat idatzi zuen, Platonen Fedonean inspiratua, heriotzaren ondoko bizitzari eta arimari buruzko bere ideiak garatuz. [1]

Urte berean, urtarrilaren 1ean, bere anaia Basilio Zesareakoa hil zen; Gregoriok haren omenez panegirikoa idatzi zuen, non honela deskribatu baitzuen: «Gizon hau mundu osoaren harrigarria zen; kristau zein jakintza profanoaren eredua, jakinduriaren adibidea eta apezpikuen neurgailua».[1] Anaia haren ondarea bere gain hartuz, Gregorio Elizaren bizitzan bete-betean sartu zen. Zesareako martiriumean Berrogei martiriei buruzko sermoia eman zuen. Urte berean, iraila edo urria aldera, Antiokiako kontzilioan parte hartu zuen, Antiokiako eskualdea zatitzen zuen zisma amaitzeko asmoz. Han, sinodoko apezpikuek Arabiarako misio bat eman zioten; bide batez, leku santuak bisitatu zituen.[1]

Azkenik, 380ko neguan, Armeniatik itzulita, Eunomioren aurka lanaren lehen liburua, Arimari eta berpizkundeari buruzko tratatua eta Dotrina Handia, arrianismoaren kontrako lan dogmatikoak, eta Basilioren Hexaemeronaren osaketa idatzi zituen.[1] Bestalde, Origenesen eraginpean, exegesi lanak ere garatu zituen, besteak beste Moisesen bizitza eta Kantiken kantikari buruzko homiliak.[24] Aldi berean, Sebasteko artzapezpiku izendatu zuten, eta urte berean bere anaia Petri bertako apezpiku izendatu zuen. Ondoren, Pontoko elizbarruti osoaren apezpiku arrunt izendatu zuten.

Konstantinopla

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

379an Basilio hil ondoren, Gregorio Nisakoaren eginkizuna handitu egin zen, eta Teodosio I.aren erregimen inperialaren konfiantzazko gizon bihurtu zen.[25]

Ondoren, 381eko Konstantinoplako I. kontzilioan lehen mailako eginkizuna izan zuen, arrianismoaren aurka deitutako bilkuran. Bertan, Basilioren ondorengo gisa agertu zen, eta kontzilio horrek haren doktrinaren garaipena berretsi zuen; gainera, Nizeako kredoa osatu zuen. [25] Kontzilioan bertan hil zen Antiokiako Meletio I.a apezpikuaren hileta-hitzaldia ere berak eman zuen.[26] Ondoren, Arabiarako eta Jerusalemera bidali zuten misio batean; handik itzulita, Eunomioren aurka tratatuaren bigarren liburua idatzi zuen, non Nizeako fedea eta Espiritu Santuaren jainkozko izaera defendatzen baititu pneumatomaken aurka.[27] Teodosio I.ak berak ortodoxotzat hartzeko ezinbestekoak ziren prelatuen artean sartu zuen Gregorio.[26]

Bestalde, 385ean, «bere arreba Teosebia»ren hiletak zuzendu zituen. Abuztuaren 25ean, Teodosio I.aren alaba bakarraren, Pulkeria printzesaren, hileta-hitzaldia eman zuen —sei urterekin hildakoa—, eta handik gutxira, agian irailaren 14an, Flacilla enperatrizarena. Diskurtso horiek erakusten dute Gregoriok zer-nolako autoritatea zuen gorte inperialean, non hizlari ofizial gisa jarduten baitzuen.[28]

Azkenik, 386an, enperadorea Konstantinoplan bizi bazen ere Milanera joan zen, non Anbrosio Milanekoa apezpikua baitzegoen. 387aren amaieran Konstantinoplatik aldenduta, Gregorio eztabaida teologikoetatik urrundu zen eta Nisara itzuli zen. Hortik aurrera, bere ekoizpen literarioa indartu zen: Basilioren monakotzaren oinarri espiritual eta doktrinalak garatzeari ekin zion. Bere teologia mistikoari oinarri biblikoa emateko, Itun Zaharrari buruzko iruzkinak idatzi zituen, eta ἐπέκτασις (hazkundea edo aurrerapena) doktrina garatu zuen, hau da, gizakiak Jainkoarengana etengabe hurbiltzeko bidea.[29] 388ko maiatzean, Espiritu Santuari buruzko sermoian, ideia horren alderdi bat azaldu zuen: Espiritua ahalegin moralaren bidez prestatu direnei ematen zaiela.[30]

Ondoren, 394 inguruan, monjeei orientazio espiritualak eman zizkien. Urte berean Konstantinoplan Rufinoren elizaren dedikazioan parte hartu zuela uste da, eta handik gutxira hil zen, ziurrenik 395 inguruan. [oh 1]

Teologia

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
San Gregorio Nisakoa, Basilio II.aren Menologioa, X. mendea.

Lehenik, tradiziozko interpretazioaren arabera, Gregorio teologo trinitario ortodoxotzat hartu izan da. [31] Bere pentsamenduan nabaria da Plotinoren bidez jasotako neoplatonismoaren eragina, eta, halaber, Origenesen ildotik, salbazio unibertsalaren ideia defendatu zuela iradoki izan da. [32]

Hala ere, Gregorio pentsalari original eta konplexua izan zen, eta horrek zaildu egiten du haren sailkapen zehatza. Hainbat alderdi eztabaidagai dira oraindik, bai Ekialdeko Eliza Ortodoxoako teologo kontserbadoreen artean, bai Mendebaldeko ikerketa akademikoan. [31] [33] Eztabaida horien arrazoietako bat da bere lanek ez dutela egitura sistematiko bateraturik, eta terminologiaren erabileran ere desberdintasunak ageri direla. [34]

Hirutasuna

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Gregoriok, San Basilioren ildotik, Trinitatea honela definitu zuen: «esentzia bakarra (οὐσία) hiru pertsonatan (ὑποστάσεις)».[35] Formula hori 381 urteko Konstantinoplako I. kontzilioan onartu zen.[35] Kapadoziako beste Aitekin batera, ikuspegi homoousiarra defendatu zuen, eta Eunomioren aurka lanean Hirutasunaren kontsubstantzialtasuna baieztatu zuen, Eunomioren ikuspegi aristotelikoaren aurrean. [36]

Gregorio Thaumaturgoa (xehetasuna). Osios Loukas monasterioa, Beozia, Grezia.

Ondoren, Gregorioren arabera, Trinitateko hiru pertsonen arteko bereizketa jatorri hipostatikoan datza, eta Jainkoaren izaera hirukoitza bere ekintzaren bidez agertzen da, nahiz eta ekintza hori bakarra izan. [37] [38] Horrela, Semea Aitarengandik sortua da, Espiritu Santua Aitarengandik ateratzen da, eta Aita bera sortzaile gisa definitzen da. Hala ere, formulazio horrek nolabaiteko mendekotasun-harremana iradokitzen duela pentsatu izan da. Robert Jensonen arabera, Gregoriok lehentasun mota desberdinak iradokitzen ditu: Semeak lehentasun epistemologikoa luke, Aitak lehentasun ontologikoa, eta Espirituak lehentasun metafisikoa. [39] Beste egile batzuek, ordea, interpretazio hori zalantzan jartzen dute; Morwenna Ludlowk, adibidez, lehentasun epistemologikoa bereziki Espirituari dagokiola defendatzen du. [40]

Bestalde, hirutasun sozialaren defendatzaile modernoek Kapadoziarren Hirutasunaren ikuspegi dinamikoan aurkitu dute inspirazioa. [41] Hala ere, Gregorio ezin da zuzenean korronte horretan sailkatu, bere teologiak Jainkoaren borondatearen batasuna azpimarratzen baitu, eta Hirutasunaren identitatea hiru pertsonetan kokatzen du, ez haien arteko harremanetan. [34] [40]

Jainkoaren infinitutasuna

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Gregorio izan zen Jainkoa infinitua dela sistematikoki defendatu zuten lehen teologoetako bat. Bere argudio nagusia, Eunomioren aurka lanean garatua, honako hau da: Jainkoaren ontasuna mugagabea denez, eta ontasun hori haren izaeraren parte denez, Jainkoa bera ere mugagabea da.[42]

Ondoren, Jainkoaren infinitutasun horren ondorioz, gizakiaren adimen mugatuak ezin du Jainkoa guztiz ulertu. Moisesen bizitza lanean, Gregoriok dio ulermen partzial edo analogiko orok «idolo» bat sortzen duela, ez Jainkoa bera adierazten.[43] Horrenbestez, haren teologia apofatikoa da: Jainkoa zer ez den esanez definitu behar da, ez zer den esanez. [44]

Azkenik, ikuspegi horrek ondorio espiritual bat dakar: izaki sortuek ezin dute inoiz Jainkoaren ezagutza osoa lortu, eta horregatik gizakiaren bidea etengabeko aurrerapen gisa ulertzen da (ἐπέκτασις), bai bizitzan bai heriotzaren ondoren. [45] Moisesen bizitza lanean, Gregoriok hazkunde espiritualaren hiru etapa bereizten ditu: hasierako iluntasuna (ezjakintasuna), ondorengo argiztapena, eta azkenik adimenaren iluntasun mistikoa, ulertezina den Jainkoaren kontenplazioan. [46]

Antropologia

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Gregorioren antropologia kristaua izaki sortuaren eta sortu gabearen arteko bereizketa ontologikoan oinarritzen da. Gizakia izaki materiala da, eta, beraz, mugatua; hala ere, infiniturako irekia da, haren arima hilezinean jainkozkoarekiko hurbiltze amaigabea posible delako.[47] Gregorioren ustez, arima eta gorputza aldi berean sortzen dira (Origenesen aurka, honek arimen aurreexistentzia defendatzen baitzuen), eta ondorioz enbrioiak gizaki osotzat hartu behar dira. [47]

Gizakia berezia da, Jainkoaren irudira sortua delako. [48] Gizatasuna teomorfikoa da, auto-kontzientzia eta borondate askea dituelako; azken horrek gizabanakoari dimentsio existentziala ematen dio, izan ere, Gregorioren arabera, Jainkoa baztertzeak norberaren existentzia bera ukatzea dakar. [49] Kantiken kantuaren inguruko homilietan, giza bizitza maisu baten ikasleek egindako margolanekin alderatzen du: ikasleek (giza borondateek) maisuaren lana (Kristoren bizitza) imitatzen dute bertuteen bidez, eta horrela gizakia Kristoren irudi bihurtzera bideratzen da. [50]

Garaiko pentsalari askoren aldean, Gregoriok ikuspegi berezia izan zuen gizakiaren erorketari buruz: ez zuen horretan galera soilik ikusi, baizik eta potentzialtasun baten hasiera gisa ere bai, izan ere, Adam eta Evaren hasierako egoeratik gizateriaren aniztasuna sortu zen. [50]

Esklabotza

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Gregorio izan zen Antzinaroan esklabotza modu guztietan gaitzetsi zuen lehen egile ezaguna, instituzio hori berez bekatutzat jotzeraino.[51][52][53]

Gizakia Jainkoaren irudira egina bada… nor da haren eroslea? Nor haren saltzailea? Botere hori Jainkoari bakarrik dagokio; edo hobeto esanda, ezta Jainkoari ere. […] Jainkoak ez luke, beraz, giza izaera esklabotzara makurtuko; izan ere, bekatuaren menpe geundenean, berak askatasunera ekarri gintuen bere kabuz. Baina, Jainkoak askea dena ez badu esklabotzan jartzen, nork jarriko du bere boterea Jainkoaren gainetik? Gregorio Nisakoa Ecclesiastes-eri buruzko homiliak[54]

Gregoriok Platonen bertutearen definizioa («nagusi gabeko zerbait», ἀδέσποτον) baliatu zuen bere argudio teologikoak eraikitzeko. Hiru ideia nagusi nabarmendu zituen: (1) gizaki oro Jainkoaren irudia da, eta, beraz, askea; (2) gizaki guztien berdintasunak Jainkoaren pertsonen berdintasuna islatzen du; eta (3) izaera jainkotiarra ezin denez zatitu esklabotzan eta nagusitasunean, gizakiaren izaera ere ezin da halako banaketaren menpe egon; sorkuntza osoa Jainkoaren menpekoa da soilik. [55]

Bestalde, Antzinaroko beste pentsalari batzuek ez zuten esklabotzaren oinarria bera zalantzan jarri. Seneka Gazteak, adibidez, nagusi krudelen jokabidea kritikatu eta esklaboei gizalegez tratatzeko aholkuak eman zituen, baina ez zuen instituzioa bera auzitan jarri. Era berean, Platonek eta Aristotelesek esklabotza eguneroko bizitzaren zati arrunt gisa onartu zuten. [56] Testuinguru horretan, Gregorio Nisakoaren kritika berezia da: esklabotzaren aurkako lehen eta bakarrenetakoa da, instituzioaren oinarri bera ukatzen duena. [51]

Neoplatonismoa

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Lehenik, antzekotasun ugari daude Gregorioren teologiaren eta neoplatonismoaren artean, bereziki Plotinoren pentsamenduarekin alderatuta. [57] Bi ikuspegiek partekatzen dute ideia nagusi bat: Jainkoaren errealitatea erabat eskuragaitza dela gizakiarentzat, eta gizakiak soilik bide espiritual baten bidez hurbil daitekeela, non ezagutza (gnosis) alde batera uzten den meditazioaren alde. [58]

Ondoren, Gregoriok ez ditu zuzenean neoplatonismoaren filosofoak aipatzen bere lanetan, eta Plotinoren aipamen zuzena izan litekeen pasarte bakarra ere eztabaidatua da. [59] Hori dela eta, baliteke Gregorio Plotinoren eta beste neoplatoniko batzuen ideiekin nolabaiteko harremana izatea, baina eragin hori ez da modu argian frogatzen. Nolanahi ere, badira alde nabarmenak bi pentsamenduen artean; esaterako, Gregoriok edertasuna eta ontasuna baliokidetzat jotzen ditu, Plotinok bereizi egiten dituen bitartean. [60]

Bestalde, Ekialdeko Eliza Ortodoxoako teologo askok kritika egin diote Gregorio neoplatonismoaren eraginpean kokatzen duen interpretazioari. Hierotheos Vlachosek, adibidez, Life After Death lanean dio Gregoriok jarduera filosofikoa bera —teologiatik bereizten den heinean— mundutar gisa baztertu zuela. [61] Ikuspegi hori Eunomioren aurka lanean ere ikus daiteke, non Gregoriok Eunomio kritikatu baitzuen aristotelismo sistematikoaren emaitzak Elizaren irakaskuntza tradizionalaren gainetik jartzeagatik. [36]

Oroitzapen-eguna

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Ekialdeko Eliza Ortodoxoak eta Ekialdeko Eliza Katolikoak urtarrilaren 10ean ospatzen dute Gregorio Nisakoaren oroitzapena. [62] Bestalde, Eliza Latinoak, Vatikano II.a kontzilioa baino lehenagoko Martyrologium Romanum edizioei jarraituz, haren heriotza-eguna martxoaren 9an ospatzen zuen; hala ere, 2000. urtetik aurrera urtarrilaren 10era aldatu dute ospakizuna. [62]

Luterotar Eliza – Missouri Sinodoak ere urtarrilaren 10ean oroitzen du, Kapadoziako Aitakekin batera. [63]

Ingalaterrako Elizak aaldiz, uztailaren 19an oroitzen du Nisako Gregorio haren arreba Makrina Gaztearekin batera, ospakizun txiki (*lesser festival*) batean. [64]

Ondarea

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Lehenik, Gregorio santutzat hartzen da, baina Kapadoziako beste Aiten aldean, ez da Elizako doktore izendatu. Batez ere Ekialdean izan du gurtza nagusia. Haren erlikiak Vatikano Hirian egon ziren 2000. urtera arte; orduan, zati bat San Diegoko (Kalifornia) Gregorio Nisakoaren eliza ortodoxora eraman zuten. [65]

De virginitate

Natalie Carnes teologoaren arabera, Gregorioren eragin mugatuaren arrazoi nagusietako bat Mendebaldean izan zuen hedapen eskasa izan zen, bere lanak gutxi itzuli baitziren latinerara. Johannes Scotus Eriugenak, hala ere, funtsezko eginkizuna izan zuen: Gregorioren pentsamenduan eragina jasotzeaz gain, De hominis opificio lana latinerara itzuli zuen. [66]

Bestalde, Mendebaldean Gregorioren lanak arreta akademiko urria izan zuen XX. mendearen erdialdera arte, eta sarritan bigarren mailako egiletzat hartu izan zen Basilio Handiaren edo Gregorio Nazianzokoaren aldean. [67] 1942an bertan, Hans Urs von Balthasarek adierazi zuen haren lana ia ezezaguna zela. [67] Hala ere, Erdi Aroan Dionysius Exiguusek egindako De opificio hominis lanaren itzulpen latindarra oso zabalduta egon zen. [68]

Gainera, Errenazimentuan Gregorioren ideiek eragin handia izan zuten antropologiaren garapenean, batez ere gizakiaren izaera zehaztugabea eta askatasun ontologikoa azpimarratzen zituzten kontzepzioek. Ildo horretan, Nikolas Kusakoaren eta Giovanni Pico della Mirandolaren lanetan eragin nabarmena izan zuen. [69] Garai berean, bere lan batzuk lehen aldiz itzuli ziren latinerara: De vita Moysis George Trebizondokoak 1446an, De vita Macrinae eta De anima et resurrectione Pietro Balbik 1465–1473 artean, eta De oratione dominica Athanasius Chalkeopoulosek. [69]

Azkenik, XX. mendearen erdialdetik aurrera, Hans Urs von Balthasaren eta Jean Daniélouren ikerketek bultzatuta, Gregorioren lanek arreta akademiko handia jaso dute. Gregorii Nysseni Opera edizio kritikoa argitaratu zen, eta Gregorio Nisakoari buruzko nazioarteko kolokioa sortu zen. [67] Gaur egungo ikerketek bereziki haren eskatologia azpimarratzen dute, eta pentsalari ezohikotzat hartzen da, bere ideiek zenbaitetan postmodernismoa aurreratzen dutela iradoki baita. [70] Ikerketa garaikidean nabarmendu dira, besteak beste, Sarah Coakley, John Zizioulas eta Robert Jenson. [71] 2003an, David Bentley Hart teologoak Gregorioren eraginpean dagoen lana argitaratu zuen. [66]

Oharrak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
  1. ↑ Gregorio Nisakoa bizirik zegoela egiaztatzen duen azken data 394. urtea da.

Erreferentziak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
  1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 Bricout & 1926 589.or.
  2. ↑ OrthodoxWiki 2021.
  3. ↑ Britannica 2024.
  4. ↑ Maspero 2007.
  5. 1 2 Van Dam & 2003 1.or.
  6. ↑ Mateo Seco, Maspero & 2007 127.or.
  7. ↑ Watt, Drijvers & 2007 99.or.
  8. ↑ Mateo Seco, Maspero & 2007 127–128.or.
  9. ↑ Prokhorov & 1982 412.or.
  10. 1 2 Mateo Seco, Maspero & 2007 103.or.
  11. 1 2 Van Dam & 2003 77.or.
  12. ↑ Pfister & 1964 108–113.or.
  13. 1 2 Lowther Clarke 1916.
  14. ↑ Mateo Seco, Maspero & 2007 104.or.
  15. ↑ Gregory Nazianzen & Oration 43 5–6.
  16. ↑ Silvas & 2007 3.or.
  17. ↑ González & 1984 185.or.
  18. ↑ Watt, Drijvers & 2007 120.or.
  19. 1 2 3 Mateo Seco, Maspero & 2007 105.or.
  20. ↑ Ludlow & 2000 21.or.
  21. ↑ Daniélou & 1966 73–76.or.
  22. ↑ Mateo Seco, Maspero & 2007 106.or.
  23. 1 2 Mateo Seco, Maspero & 2007 107.or.
  24. ↑ Mateo Seco, Maspero & 2007 111–112.or.
  25. 1 2 Bricout & 1926 590.or.
  26. 1 2 Daniélou & 1955 358.or.
  27. ↑ Wetzer, Welte & 1870 122.or.
  28. ↑ Daniélou & 1955 364.or.
  29. ↑ Daniélou & 1955 368.or.
  30. ↑ Daniélou & 1955 371.or.
  31. 1 2 Ramelli & 2020 1–16.or.
  32. ↑ Knight & 1908–1914 96–98.or.
  33. ↑ Coakley & 2003 1–14.or.
  34. 1 2 Davis & 2003 14.or.
  35. 1 2 Larson & 2001 42.or.
  36. 1 2 Mateo Seco, Maspero & 2007 750.or.
  37. ↑ Mateo Seco, Maspero & 2007 751.or.
  38. ↑ Jenson & 1997 105–106.or.
  39. ↑ Jenson & 1997 167.or.
  40. 1 2 Ludlow & 2007 43.or.
  41. ↑ Ludlow & 2007 51.or.
  42. ↑ Mateo Seco, Maspero & 2007 424.or.
  43. ↑ Malherbe, Ferguson & 1978 81.or.
  44. ↑ Mateo Seco, Maspero & 2007 68.or.
  45. ↑ Mateo Seco, Maspero & 2007 425.or.
  46. ↑ Mateo Seco, Maspero & 2007 522.or.
  47. 1 2 Mateo Seco, Maspero & 2007 38.or.
  48. ↑ Mateo Seco, Maspero & 2007 39.or.
  49. ↑ Mateo Seco, Maspero & 2007 41.or.
  50. 1 2 Mateo Seco, Maspero & 2007 42.or.
  51. 1 2 Hart & 2001 51–69.or.
  52. ↑ Ramelli & 2016 172–204.or.
  53. ↑ McGuckin & 2017 100–115.or.
  54. ↑ Hall, Moriarty & 1993 74.or.
  55. ↑ Ramelli & 2016 182–189.or.
  56. ↑ Kirchschlaeger & 2016 66.or.
  57. ↑ Carabine & 1997 188.or.
  58. ↑ Carabine & 1997 188–194.or.
  59. ↑ Mateo Seco, Maspero & 2007 531.or.
  60. ↑ Mateo Seco, Maspero & 2007 532.or.
  61. ↑ Vlachos & 1995 8.kap.
  62. 1 2 Roman Martyrology & 2004 92.or.
  63. ↑ LCMS & 2010 egutegia.
  64. ↑ Church of England 2021.
  65. ↑ Parish History. .
  66. 1 2 Carnes 2014.
  67. 1 2 3 Mateo Seco, Maspero & 2007 170.or.
  68. ↑ Bastitta Harriet 2023.
  69. 1 2 Bastitta Harriet & 2023 125–148.or.
  70. ↑ Ludlow & 2007 232.or.
  71. ↑ Mateo Seco, Maspero & 2007 171–172.or.
Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Gregorio Nisakoa Aldatu lotura Wikidatan

Bibliografia

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
  • Bastitta Harriet, Francisco. (2023). Gregory of Nyssa and the Renaissance of Anthropology. .
  • Bricout, J.. (1926). Grégoire de Nysse. Letouzey et Ané.
  • Carabine, Deirdre. (1997). The Mystical Journeys of Plotinus and Gregory of Nyssa. Leuven University Press.
  • Carnes, Natalie. (2014). Beauty: A Theological Engagement with Gregory of Nyssa. Wipf and Stock.
  • Daniélou, Jean. (1955). Platonisme et théologie mystique. Aubier.
  • Davis, Brian. (2003). The Cambridge Companion to Christian Philosophers. Cambridge University Press.
  • González, Justo L.. (1984). The Story of Christianity, Vol. 1. HarperCollins.
  • Hall, Stuart G.; Moriarty, Rachel. (1993). Gregory of Nyssa: Homilies on Ecclesiastes. de Gruyter.
  • Jenson, Robert W.. (1997). Systematic Theology, Vol. 1. Oxford University Press.
  • Kirchschlaeger, P. G.. (2016). «Slavery and Early Christianity» Acta Theologica.
  • Larson, Rebecca. (2001). The Trinity in Gregory of Nyssa. .
  • Ludlow, Morwenna. (2007). Universal Salvation: Eschatology in Gregory of Nyssa. Oxford University Press.
  • Malherbe, Abraham J.; Ferguson, Everett. (1978). The Life of Moses. Paulist Press.
  • Maspero, Giulio; Mateo Seco, Lucas F.. (2007). The Brill Dictionary of Gregory of Nyssa. Brill.
  • Pfister, Friedrich. (1964). Gregor von Nyssa und die Familie. .
  • Prokhorov, Aleksandr M.. (1982). Great Soviet Encyclopedia, Vol. 7. Macmillan.
  • Ramelli, Ilaria L. E.. (2016). Social Justice and the Legitimacy of Slavery. Oxford University Press.
  • Ramelli, Ilaria L. E.. (2020). «Religion and Science in Gregory of Nyssa» Marburg Journal of Religion.
  • Van Dam, Raymond. (2003). Becoming Christian. University of Pennsylvania Press.
  • Martyrologium Romanum. Vatican Press.
"https://eu.wikipedia.org/w/index.php?title=Gregorio_Nisakoa&oldid=10706200"(e)tik eskuratuta