Edukira joan

Groenlandiako krisia

Wikipedia, Entziklopedia askea
Groenlandiako krisia
"Kendu eskuak Groenlandiatik" protestak Kopenhagen, 2026an
EgoeraMartxan
Gudulariak
 Ameriketako Estatu Batuak
Buruzagiak

Groenlandiako krisia[1] Donald Trumpen bigarren lehendakaritzan Ameriketako Estatu Batuek Groenlandia anexionatzeko egindako saiakera da. Groenlandia Danimarkako Erresumaren parte da eta bere herritarrak Europar Batasunako kide dira. Saiakera horrek Ameriketako Estatu Batuen eta Danimarkako Erresumaren, Europar Batasunaren eta NATOko beste hainbat herriren arteko gatazak sortu zuen. Trump saiatu zen lehenago Groenlandia erosten, baina Mette Frederiksen Danimarkako lehen ministroak asmoari uko egin zion[2]. 2025ean eta 2026ean tentsioa igo zen, eta AEBren ekintzak gerra hibridotzat hartu zituzten akademikoek[3]. Ondorioz, Europar Batasunaren eta Ameriketako Estatu Batuen arteko merkataritza-gerra areagotu zen[4][5].

2024an berriz hautatu zutenetik, Trumpek behin baino gehiagotan egin du mehatxu Groenlandia inbaditzearekin, eta irlari buruzko baieztapen faltsuak sustatu ditu[6]. Danimarkako Defentsarako Inteligentzia Zerbitzuak 2025ean argitaratutako Danimarkako mehatxuen ebaluazio ofizialak Estatu Batuak aipatu zituen lehen aldiz bere historian, segurtasun nazionalerako mehatxu gisa, Errusia eta Txinarekin batera[7][8]. Danimarkako inteligentziak ohartarazi zuenez, Groenlandian «hainbat motatako eragin kanpainak» egiten ari dira Trumpekin lerrokatutako aktore atzerritarrak[9]. 2025eko abuztuan, Danimarkako Irrati Hedapeneko Korporazioak jakinarazi zuen Danimarkako Segurtasun eta Inteligentzia Zerbitzuak (PET) Trumpi lotutako gutxienez hiru estatubatuar zelatatzen ari zela, Groenlandian infiltratzen saiatzeagatik eta Danimarkarekiko harremanean liskarrak sortzeagatik[10]. Trumpen ekintzak Errusiako gerra hibridoarekin alderatu dira[11].

Danimarkako politikariek AEBek Groenlandian duten kontsulatua ixtea eskatu dute, Danimarkaren subiranotasunaren kaltetan egiten ari den lanagatik[12]. Susannah Meyers Pituffikeko espazio-baseko komandanteak, Groenlandiako maila goreneko ofizial estatubatuarrak, adierazi zuen Trumpek Groenlandiaren kontra egindako mehatxuek «ez dutela Pituffikeko espazio-basearen jarrera islatzen», eta, ondorioz, Trumpek kaleratu egin zuen[13]. Trumpek Groenlandian «zerbait egingo» duela mehatxu egin du, «gustatu ala ez»[14]. Adierazi zuen ez duela «nazioarteko zuzenbidearen beharrik», Estatu Batuentzat Groenlandiaz jabetzearen edo NATO mantentzearen artean erabakiko duela[15], argudiatuz Groenlandia «modu txarrean» konkistatuko duela Danimarkak bere lurraldea lagatzen ez badu. Trumpek esan zuen itunetan dauden eskubideak ez direla nahikoak, arrakastarako erabateko «jabetza» «psikologikoki beharrezkoa» dela argudiatuz. Eskuin muturreko memeak, neonaziak eta supremazista zuriak erabiliz sustatu ditu Etxe Zuriak Groenlandiari buruzko eskariak[16]. Adierazpen bateratu batean, Groenlandiako eta Danimarkako lehen ministroek esan zuten Estatu Batuek Groenlandiaren aurka egindako presio kanpaina onartezina dela, Groenlandia ez dagoela inola ere salgai eta Estatu Batuek errespetu falta erakusten dutela[17]. Trumpen mehatxuek Estatu Batuen aurka jarri dituzte berriro Groenlandiako herritarrak[18]. 2025ean Groenlandiako protesta handiak izan ziren Estatu Batuen aurka[19] eta, berriz ere, 2026an Groenlandia eta Danimarka Trumpen aurkako protesta handien agertoki izan ziren, «Kendu eskuak Groenlandiatik» lelopean.

Danimarkako Erresumaren subiranotasuna eta lurralde-osotasuna mehatxatzen duten jarduerak delitu dira Danimarkako zigor-zuzenbidearen arabera[20]. Groenlandiako tropa daniarrak legez behartuta daude daniar lurraldea defendatzera eta, zuzenbide militarraren arabera, «Danimarkako lurraldeari eraso eginez gero» «borrokari berehala ekitera, zain egon gabe eta agindurik eskatu gabe». Danimarkako Gobernuak berretsi zuen aginduak indarrean jarraitzen duela, eta Defentsa Ministerioak adierazi zuen Danimarkako tropek berehala erantzungo ziotela indarrez Groenlandiako inbasio bati[21]. Rasmus Jarlov Defentsa Batzordeko presidenteak esan zuen Danimarkak bere lurraldea defendatuko zuela eta NATOren 5. artikulua inbokatuko zuela AEBek erasoko balute. Andrius Kubilius EBko Defentsa komisarioak adierazi zuen Groenlandiako inbasio estatubatuar batek NATOren amaiera ekarriko lukeela eta EBko kideak behartuta egongo liratekeela Danimarkari laguntzera[22]. Danimarkak eta NATOko zortzi aliatuk errefortzu militarrak zabaldu dituzte Groenlandian, lurraldea defendatzeko Arctic Endurance Operazioaren baitan[23]. Horri erantzunez, Trumpek gerra komertziala hasi zuen EBrekin[24]. Ondorioz, EBko buruzagiek esan zuten ezin dela onartu EBren eta AEBen artean proposatutako merkataritza akordioa[25], eta erantzun irmoa agindu zuten EB osoan, EBko buruzagiek AEBen aurkako Koertzioaren Aurkako Tresnaren aurrekaririk gabeko erabilera eztabaidatuz. YouGovek jakin zuen estatubatuarren % 8k baino ez zuela babesten Trumpek Groenlandia inbaditzeko mehatxua[26], eta AEBko Kongresuko bi alderdien ordezkaritza bat Danimarkara bidaiatu zuen herrialdeari babesa adierazteko.

Erreferentziak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
  1. ↑ (Danieraz) «'Før skulle vi kysse ringen': Storpolitisk stormvejr har gjort Danmark populær som aldrig før» DR 2025-06-24 (kontsulta data: 2026-01-19).
  2. ↑ (Ingelesez) «Greenland prime minister says 'enough' after latest Trump threat» euronews 2026-01-05 (kontsulta data: 2026-01-19).
  3. ↑ (Danieraz) Bang-Udesen, Helena. (2026-01-09). «Eksperter: USA fører hybridkrig mod Grønland» borsen.dk (kontsulta data: 2026-01-19).
  4. ↑ (Ingelesez) Leeuwen, Hans van; Lawford, Melissa. (2026-01-17). «How Trump’s trade war over Greenland will hit Britain» The Telegraph ISSN 0307-1235. (kontsulta data: 2026-01-19).
  5. ↑ Telleria, Beñat Mujika. (2026-01-16). «Sokatiran ari dira AEBak eta Danimarka, Groenlandia dela eta» Berria (kontsulta data: 2026-01-19).
  6. ↑ (Ingelesez) «FACT FOCUS: Trump repeats false claims when discussing Greenland's security in the Arctic» AP News 2026-01-13 (kontsulta data: 2026-01-19).
  7. ↑ (Ingelesez) «Danish intelligence classifies Trump’s America as a security risk» POLITICO 2025-12-11 (kontsulta data: 2026-01-19).
  8. ↑ (Ingelesez) Hjelmgaard, Kim. «Amid Greenland dust-up, Denmark says US is a national security risk» USA TODAY (kontsulta data: 2026-01-19).
  9. ↑ (Ingelesez) «Greenland: US tells Denmark to 'calm down' over alleged influence operation» www.bbc.com 2025-08-28 (kontsulta data: 2026-01-19).
  10. ↑ (Danieraz) «Centrale kilder: Mænd med forbindelser til Trump forsøger at infiltrere Grønland» DR 2025-08-27 (kontsulta data: 2026-01-19).
  11. ↑ (Suedieraz) Malmén, Joel. (2025-08-27). «Analyser: Hybridkrig är lättare än en invasion» Omni (kontsulta data: 2026-01-19).
  12. ↑ (Norvegieraz [bokmål]) Zerener, Anders Bjørnerud. (2025-05-08). «Vil stenge USA-kontor på Grønland» Nettavisen (kontsulta data: 2026-01-19).
  13. ↑ (Ingelesez) «US fires Greenland military base chief for 'undermining' JD Vance» www.bbc.com 2025-04-11 (kontsulta data: 2026-01-19).
  14. ↑ (Ingelesez) Yang, Maya. (2026-01-09). «Trump ramps up Greenland threats and says US will intervene ‘whether they like it or not’» The Guardian ISSN 0261-3077. (kontsulta data: 2026-01-19).
  15. ↑ (Ingelesez) «Trump: ‘It may be a choice’ between seizing Greenland or preserving NATO» POLITICO 2026-01-09 (kontsulta data: 2026-01-19).
  16. ↑ (Ingelesez) Makuch, Ben. (2026-01-14). «White House post nods to racist, far-right subculture, extremism expert says» The Guardian ISSN 0261-3077. (kontsulta data: 2026-01-19).
  17. ↑ {{country data {{{1}}} | flaglink/core | variant = | size = | name = | altlink = national netball team | altvar = netball }} «Mette Fredriksen: – Det vanskeligste ligger foran oss» www.aftenposten.no 2026-01-13 (kontsulta data: 2026-01-19).
  18. ↑ (Ingelesez) In Greenland, Trump's approach turns the population against the US. 2026-01-17 (kontsulta data: 2026-01-19).
  19. ↑ (Norvegieraz [bokmål]) NTB. (2025-03-15). «Store demonstrasjoner mot Trump på Grønland: «We are not for sale»» Nettavisen (kontsulta data: 2026-01-19).
  20. ↑ (Ingelesez) «How Europe will try to save Greenland from Trump» POLITICO 2026-01-08 (kontsulta data: 2026-01-19).
  21. ↑ (Ingelesez) «Danish soldiers would shoot back if invaded, government confirms» euronews 2026-01-08 (kontsulta data: 2026-01-19).
  22. ↑ (Ingelesez) Krupa, Jakub. (2026-01-12). «Greenland’s security ‘firmly’ belongs in Nato, says prime minister, after latest Trump threats to take over territory – as it happened» the Guardian ISSN 0261-3077. (kontsulta data: 2026-01-19).
  23. ↑ (Ingelesez) «European military personnel arrive in Greenland as Trump says US needs island» www.bbc.com 2026-01-15 (kontsulta data: 2026-01-19).
  24. ↑ (Ingelesez) Ma, Jason. «Trump launches trade war against NATO after European countries sent troops to Greenland amid his takeover plan» Fortune (kontsulta data: 2026-01-19).
  25. ↑ (Ingelesez) Petrakos, Kyriakos; Ho, Vivian; Petrakos (now), Kyriakos; Ho (earlier), Vivian. (2026-01-17). «European leaders warn of ‘downward spiral’ after Trump threatens tariffs over Greenland – as it happened» the Guardian ISSN 0261-3077. (kontsulta data: 2026-01-19).
  26. ↑ (Ingelesez) «Most Americans remain opposed to seizing Greenland with military force | YouGov» today.yougov.com (kontsulta data: 2026-01-19).

Kanpo estekak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
"https://eu.wikipedia.org/w/index.php?title=Groenlandiako_krisia&oldid=10706340"(e)tik eskuratuta