Haiku

Wikipedia, Entziklopedia askea
Jump to navigation Jump to search
Haikuak harrietan idatzirik maiz agertzen dira.

Haiku jatorrian japonierazko olerki mota bat da, 5-7-5 silabako lerroetan antolatutako 17 silabak osatua. Hala eta guztiz ere, autore batzuk oso kritikoak dira silaba banaketarekin, hala nola Vicente Haya edo Jaime Lorente[1]. Renga izeneko olerkiak haikuen oinarria dira. Haikuen idazleek deskribapen objektiboa egiten dute, baina azken helburua irakurlearengan zirrarak eragitea izaten da. Buson (XVIII. mendekoa), Kobayashi Issa eta Masaoka Shiki (XVIII-XIX. mendekoak) haikua landu duten idazle nagusiak dira. Tradizionalki lerro bertikal bakar batean idazten zen, baina beste hizkuntza batzuetara transkribiturik, hiru esaldi laburretan agertzen dira.

Matsuo Bashōk bultzada handia eman zion XVII. mendean.

Ezaugarriak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Haikuren esentzia "moztea" da (kiru). Hori sarritan irudikatuta dago bi irudi edo ideiaren metaketan, eta kireji bat ("hitz ebakitzailea") euren artean. Azken hori puntuazio marka modukoa da baina hitzezkoa; banaketa seinalatzen du eta bi elementuren arteko harremana zehazten du. Urtaroen erreferentzia egiten du kigoak, saijiki batek marraztutakoa.

Euskal literaturan[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Joseba Sarrionandia eta Juan Kruz Igerabide (“Begi-niniaren poemak”) mota horretako olerkien aitzindariak ditugu, ortodoxoak izan ez arren. Bestela, Karlos Linazasoro, Josetxo Azkona eta Josu Jimenez Maia ere (“Orbel azpiko haikuak” eta “Gerezi denborako haikuak”) nabarmendu dira. Halaber, “Maiatz” argitaletxeak ateratako “Haiku kaiku” liburua aipatzekoa da. [2].

Ikus, gainera[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Haiku Aldatu lotura Wikidatan

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  1. Lorente, Jaime. Shasei.Introducción al haiku, Toledo, Lastura y Juglar, Colección "Punto de Mira", 2018. ISBN 978-84-948512-9-2 Haya Segovia, Vicente, Aware, Barcelona, Kairós, 2013. ISBN 978-84-9988-245-1
  2. “Sentsazioak transmititzen ditu haikuak, ez sentimenduak” Josu Jimenez Maia (‘Berria’)

Kanpo loturak[aldatu | aldatu iturburu kodea]