Hapax

Wikipedia, Entziklopedia askea
Hona jauzi: nabigazioa, Bilatu

Hapax (edo "hapax legomenon") hizkuntzalaritzan eta lexikografian erabiltzen den terminoa da, greko klasikotik datorrena: 'απαξ (λεγόμενον), hapax (legomenon), "behin baino ez (zen esan)".

Hapax-a corpus batean behin baino agertzen ez den hitz, hitz-forma edo adierazpidea da. Askotan, hapax-a idazkera akatsa baino ez da, baina hizkuntza aspaldikoa bada edo hila bada, zaila da behin bakarrik agertzen den forma hori zuzena den edota maiz zein esanahi duen, testuinguruak laguntzen ez badu. Gutxitan agertzen diren hitzek ere izen bereziak dituzte, nahiz hauek gaur egun nekez erabiltzen diren, euskaraz behintzat: dis legomenon (birritan), tris legomenon (hirutan), eta tetrakis legomenon (lautan). Bost bider agertzea askitzat jotzen da hitza lexiko "normalean" kokatzeko.

Hapax adibideak:

  • nortelrye ('hezkuntza'), Erdi Aroko Chaucer ingeles poetaren testu batean.
  • αυτογυος (autoguos), Hesiodoren lan batean: esanahia ez da argia, baina 'goldea' proposatu izan da.
  • açaga "postrimería" Landuccioren euskara hiztegian, ustez Gasteiz inguruko hizkera islatzen duena. Hapax hau zaila da, ez baitakigu ziur azaga ala atzaga letraldatu behar den [1].


Ikerketa klasiko eta biblikoetan oso garrantzitsua da hapaxak aurkitzea, testu baten egiletza onartzeko edo errefusatzeko.

Hizkuntza bizietan, hapaxa esan dakioke inork gehiago erabiltzen ez duen egile baten neologismoari.

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  1. Zuazo, Koldo, 1992, “Azaga = Postrimería?” ASJU 26-3: 1003-1006