Hegaztiak (antzezlana)
| Hegaztiak (antzezlana) | |
|---|---|
._Aldine_Aristophanes.jpg) | |
| Jatorria | |
| Egilea(k) | Aristofanes |
| Estreinaldi-data | Adierazpen errorea: Hitz ezezaguna "k" |
| Izenburua | Ὄρνιθες |
| Jatorrizko herrialdea | Antzinako Atenas |
| Ezaugarriak | |
| Genero artistikoa | Old Comedy (en)  |
| Hizkuntza | antzinako greziera |
| Fikzioa | |
| Kontakizunaren tokia | Cloud cuckoo land (en) |
ikusi
| |
Hegaztiak (grezieraz Ὄρνιθες, Ornithes, latinez Aves) Aristofanesen komedia grekoa da, K. a. 414an, Kabriasen arkontetza urtean, Dionisiar Handietan, bigarren saria irabazi zuena, Peloponesoko gerren garaian[1].
Hegaztiak komediaren atzean Atenasko eguneroko bizitzaren "judizializazio" prozesuarekiko atsekabea dago, garai hartan Hermesen mutilazioek[2] eta Eleusisko Misterioen profanazio eskandaluek areagotu zutena. Auzietan nahasia izateko etengabeko mehatxuak protagonistek Atenasera emigratzea eragiten du, konplikazioetatik askatzeko[1].
Antzezlan hau utopia politikoa eta kritika bat da[3]: bi atenastarrek, Evelpidesek («Esperantza onaren seme») eta Piseterok («Bere kidea konbentzitzen saiatzen dena»), gerran murgildutako euren hiri ustelaz nazkatuta, hiri berri bat sortu dute hegaztien artean (antzinako grezieraz: Hegaztiak (antzezlana) / Nephelokokkugía)[4]. Testu honetan, egileak erlijioarekiko lotsagabekeria erakusten du: Olinpoko jainko-jainkosen ordez txoriak jartzen dira, eta jainko berri bihurtzen dira.
Argumentua
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Pisetero eta Evelpides zaharrek Atenastik alde egitea erabaki dute, Atenasko salaketetatik ihes egiteko. Argi-oilar bihurtutakoTereoren bila abiatu dira, hark esan diezaien zein den hiririk onena bertan finkatzeko. Gidari gisa, batak belabeltza erabiltzen du, eta besteak, belatxikia. Hegaztien aurrera iristean, haiekin bizitzeko gogoz daude; hasieran uko egiten diote, baina lortuko lituzketen onuren berri izan ondoren, geratzea erabakitzen dute. Hiri berri bat sortzen dute airean, baina atenastarrek ez dituzte bakean uzten. Bata bestearen atzetik bisitatzen dituzte, zerbait lortzeko irrikaz, baita jainkoek ere.
Egitura
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Antzezlanaren hasieran, baso batean daude, bele batek eta belatxiki arrunt batek gidaturik, Tereo-argi-oilarraren bila doaz —Tereo gizon bat izan zen aurreko bizitza batean, argi-oilar bihurtu aurretik—, hark adieraz ziezaien non bizi ahal izango ziren beren herritarrengandik urrun, hegaztiekin batera. Tereorengana jotzen badute, gizona izan delako da, eta, beraz, biek bilatzen dutena ulertzen du. Gerora hegazti bihurtu zelako ere izan zen, eta, horri esker, lur osoaren gainetik hegan egin ahal izan zuen, eta, horrela, bizitzeko leku aproposa ezagutu zuen. Gainera, hegaztiek eta gizakiek hitz egin dezakete; izan ere, Tereo gizakia izan denez, gizakien nahiz hegaztien hizkuntza hitz egiten du. Gainera, giza hizkuntza irakatsi zien hegazti guztiei.
Hitzaurrea
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Ikuslearentzat in media res hasten da ekintza. Evelpides eta Pistetairosen (Εὐελπίδης et Πισθέταιρος)[5] arteko elkarrizketari esker jabetzen da ikuslea gertatuko denaz. Evelpidesen ( 30. ber. eta hurr.) bitartez publiko horrek daki Atenasekin nazkatuta, bertatik ihes egitea erabaki dutela, ustelkeria, politikariak, epaiketak eta gerra direla medio, Tereoren bila doazela (46 ber.) arazorik gabe bizitzeko leku bat esan ziezaien (topon aprágmona edo "kezkarik edo auzirik gabeko lekua", 44. ber.)[6], bere hegazti-izaera berrian lur asko ikusia izango baitzituen. Tereo komedian aktoreen proxeno[7] edo hegaztien erreinuko aurkezlea da, izan ere, Atenasko errege mitiko Pandionen enara bihurtutako alaba Proknerekin ezkonduta zegoenez, hiriarekin familia-lotura zuen. Baso batera iritsita, Tereo-argi-oilarraren atean jotzen dute eta sartzen dira (92 ber.). Piseterok airean hiri bat fundatzeko bere ideia azaltzen dio (183-184 ber.), zeruaren eta lurraren arteko leku batean kokatzeak hegaztiei jainkoen eta gizakien arteko nagusitasuna emango lieke. Tereo bere etxean sartzen da eta urretxindorrari deitzen dio, hau da, Filomelari, Prokneren ahizpa itxuraldatuari, (209-222 ber.) eta heraldoaren lana egiten du hegaztiak batzarrera deituz proposatutakoaz eztabaidatzeko (227-259 ber.).
Parodoa
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Parodoa 260. bertsolerroan iragartzen da, eszenatokitik kanpo hiru bertso onomatopeikorekin, txorien txioa irudikatu nahi baitute. Hasieran, isil-isilik entzuten da hegaztien koruaren sarrera, eta haiek deskribatzen eta identifikatzen joaten dira Pisetero eta Evelpides berriro agertu den argi-oilarrarekin (270 ber.). 310. bertsolerrotik aurrera, koruak atenastarren arteko elkarrizketan parte hartu zuen, eta 323. bertsolerroan eraso egiten die.
- 1 2 Macía Aparicio, Luis M. (Itz.)(1993), Aristófanes, Comedias II, Madrid
- ↑ (Gaztelaniaz) Mathew, Philip. (2025-08-24). «La profanación de las estatuas de Hermes, 415 a.C.» World History Encyclopedia (kontsulta data: 2026-05-27).
- ↑ (Frantsesez) Universalis, Encyclopædia. «Biographie d'ARISTOPHANE (445-380 av. J.-C.) : L'utopie politique» Encyclopædia Universalis (kontsulta data: 2026-05-27).
- ↑ (Ingelesez) «Νεφελοκοκκυγία» Wiktionary, the free dictionary 2026-05-08 (kontsulta data: 2026-05-27).
- ↑ Nomen loquens edo hitz egiten duten izenak dira, Macía Aparicioren arabera, "Esperantza onaren seme" eta "Bere kidea konbentzitzen saiatzen dena"
- ↑ τόπον ἀπράγμονα
- ↑ Antzinako Grezian, proxenoa (grezieraz, πρόξενος, "atzerriaren alde egiten duena") polis batek beste batean zituen interesen ordezkaria zen, gaur egungo kontsulen antzera.