Edukira joan

Helen Sharman

Wikipedia, Entziklopedia askea
Helen Sharman

(2016)
Bizitza
Jaiotzako izen-deiturakHelen Patricia Sharman
JaiotzaSheffield, 1963ko maiatzaren 30a (63 urte)
Herrialdea Erresuma Batua
Hezkuntza
HeziketaSheffieldeko Unibertsitatea 1984) zientziatan graduatua : kimika
Birkbeck, University of London (en) Itzuli
Londresko Unibertsitatea doktoretza
Hizkuntzakingelesa
Jarduerak
Jarduerakkimikaria, astronauta eta Ikerketa Kosmonauta
Jasotako sariak
KidetzaRoyal Society of Chemistry
Astronauta
Denbora espazioan11.353 minutu
helensharman.com

Helen Patricia Sharman (Grenoside, Sheffield, Ingalaterra, 1963ko maiatzaren 30a) kimikan doktorea eta britainiar astronauta ohia da. Espaziora joan zen lehen britainiarra izan zen eta Mir espazio-estazioa bisitatu zuen lehen emakumea ere, 1991ko maiatzean.[1]

Biografia

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Sharman Grenoside-n jaio zen, Sheffield-en, eta han Grenoside Junior and Infant School-era joan zen, geroago Greenhillera pasatuz. 1984an Kimikako lizentziatura lortu zuen Sheffieldeko Unibertsitatean eta doktoretza Londresko Unibertsitatean 1987an. Londresko GEC-en ikerketa eta garapen teknologo gisa lan egin zuen, eta geroago Mars-en kimikari gisa, txokolatearen zapore-propietateak ikertzen.[1][2][3]1991ko maiatzaren 18an espaziora bidaiatu zuen lehen astronauta britainiarra izan zen, Soyuz TM-12 espazio-ontzian.

Juno Proiektuko astronauta

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
Helen Sharmanen Sokol jantzi espaziala Leicesterreko National Space Centre-n ikusgai.

Irratian iragarki bat entzun ondoren, Juno proiekturako probetara aurkeztea erabaki zuen. 1989ko azaroaren 25ean, Sharman astronauta hautatu zuten 13 000 hautagairen artean, eta Erresuma Batuko lehen emakume astronauta izatera pasatu zen.[3][4] Misioak Juno Proiektua izena hartu zuen eta Sobietar Batasunaren eta Britainia Handiko enpresa talde baten emaitza izan zen.[5]

«Loteria bidez hautatua» izan zela esan den arren, hautapen-prozesu zorrotz baten mende egon zen, eta hautagaiak ezagutza akademikoengatik, atzerriko hizkuntza bat irakurtzeko gaitasunagatik eta hegaldi aeroespazialei buruzko ezagutzengatik hautatzen zituzten. Aldiz, jaurtiketarako funtsak lortzeko loteria bat egin zen.[6]

Jaurtiketaren aurretik, Helenek 18 hilabeteko entrenamendu intentsiboa egin zuen Izarren Hirian. Juno kontsortzioak porrot egin zuen behar zen dirutza biltzean, eta horrek programa bertan behera uztekotan egon zen. Azkenik, Mikhail Gorbachovek jaurtiketarekin jarraitzea agindu zuen, sobietarren gastua handituz, bi herrialdeen arteko harremanen mesedetan, baina, Mendebaldearen finantzaketarik ezean, esperimentu garestienen ordez beste batzuk jarri zituen, eskuragarriagoak.[5]

Soyuz TM-12 misioak, Anatoly Artsebarsky eta Sergei Krikaliov kosmonauta sobietarrak barne hartu zituenak, zortzi eguneko iraupena izan zuen.[5] Gehienak Mir estazio espazialean igaro ziren. Sharmanen zereginetan honako hauek sartzen ziren: proba medikoak eta nekazaritza-probak egitea, britainiar uharteei argazkiak ateratzea eta eskola-ume britainiarrekin irrati-lotura batean parte hartzea.[7]

Espazioan egin zuen azken misioa izan zen, nahiz eta Europako Espazio Agentziaren astronautak hautatzeko hiru hautagaietako bat izan zen 1992an, eta 1998koan azken 25 hautagaien artean zegoen.[8] Ordutik, Sharmanek irakasle eta haurrentzako zientzia-dibulgatzaile gisa lan egin zuen.

Juno ez zenez ESAren misio bat izan, Tim Peake ESAko lehen britainiar astronauta bihurtu zen 20 urte baino gehiago geroago.

Helen Sharman lehen astronauta britainiarrak hitzaldi nagusia eman zuen SCO UK Partner biltzarraren urteroko hitzaldian, 1998ko martxoan, Birminghameko NECen.

Ondorengo ibilbidea

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Sharmanek Mir-erako misioaren ondorengo zortzi urteak zientzia-dibulgazioan eman zituen.[2] Bere autobiografia, Seize the Moment, 1993an argitaratu zen.[9] 1997an haurrentzako liburua argitaratu zuen, The Space Place.[10] Irrati eta telebista programak aurkeztu ditu, BBC Schools-erako barne.[11]

2011an, Fisika Laborategi Nazionalean lanean ari zen, Gainazal eta Nanoanalisi Taldeko Talde Buru gisa.[2] Sharman Imperial College Londoneko Kimika Saileko Operazioen Zuzendari bihurtu zen 2015ean.[12] Kimikarekin eta espazio-hegaldiekin lotutako dibulgazio-jarduerak egiten jarraitzen du, eta 2015ean British Science Association-ek Ohorezko Fellowship eman zion.[13]

2016ko abuztuan, Sharmanek bere burua antzeztu zuen Channel 4 kateko Hollyoaks telesailaren atal batean.[14]

Duela gutxi, Teddingtoneko "Fisikako Laborategi Nazionalean" eta Londresko Kingston Unibertsitatean aritu da kudeatzaile. Halaber, Kimikako Departamentuko "Operazioen Gerentea" izan da Londresko Imperial Collegen.[15]

Sariak eta aintzatespenak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
Sheffieldeko udaletxearen kanpoaldeko espaloian dagoen izar oroigarria: hiriarekin lotutako pertsonentzako "ospearen pasealekua". Helen Sharman.
  • Juno Proiektuko lorpenengatik, Sharmanek izar bat jaso zuen Sheffieldeko Ospearen Pasealekuan.[16]
  • Sharmanek Royal Aero Club-eko brontzezko, zilarrezko eta urrezko dominak jaso zituen 1990ean.[17]
  • 1991n, Sheffield-en egindako 1991ko Udako Unibertsitatean sugarra pizteko aukeratu zuten. Nazioarteko telebistako zuzeneko emanaldian, Don Valley estadioko zelai barruan korrika zihoala estropezu egin zuen, eta txingarrak pistara bidali zituen. Baina bere onera etorri zen, zuzia piztu eta jarraitu egin zuen.[18]
  • Bere aitzindari ahalegin irmoengatik, Sharman Britainiar Inperioko Ordenako Ofizial (OBE) izendatu zuten 1992ko Urtebetetze Ohoreetan, eta hurrengo urtean Royal Society of Chemistry-ko (HonFRSC) Ohorezko Kide.[19]
  • Sharman San Migel eta San Jurgi Ordenako (CMG) Lagun izendatu zuten 2018ko Urte Berriko Ohorezkoetan, Zientzia eta Teknologia Zabalkundeari egindako zerbitzuengatik.[20]
  • 1991ko maiatzaren 26an, SESBko presidentearen UP-2010 dekretuaren bidez, Heleni "Herrien arteko Adiskidetasunaren Ordena" eman zioten.
  • 1992an, SCIk Presidenteen Domina eman zion – SCIren helburuarekin bat datorren lidergo eredugarria aitortzen duen saria.[21]
  • Espazioan aitzindari izateagatik Erresuma Batuko Kimikako Errege Elkarteko ohorezko kide izendatu zuten 1993an.
  • 2011ko apirilaren 12an, Errusiar Federazioko presidentearen 437 zenbakiko dekretuaren bidez, "Espazio Esplorazioan Merituagatik" domina eman zioten.
  • Assengo (Herbehereak) eskola britainiarrari Helen Sharman eskola izena jarri diote haren omenez.[22]
  • Sutton Londresko barrutian dagoen Wallington High School for Girls eskolan, bere izena daraman etxe bat dago. Etxe bakoitzak emakume eraginkor eta arrakastatsu baten izena darama.
  • Chislehurst-eko (Kent) Bullers Wood eskolako zientzia blokea Sharmanek ireki zuen 1994an eta Sharman House izena du.
  • Swindon-eko Great Western Academy-n bere izena daraman etxe bat dago, non Batxilergoa ireki zuen.[23]
  • Rugby High School for Girls eskolan ere omendu dute, nesken etxeei lau emakume eragingarriren izena jarrita, eta Sharman etxe bat Moorlands School-en, Leeds-en, non etxeek Yorkshireko pertsona inspiratzaileen izenak dituzten.[24]
  • 2021/22 ikasturtean, Notting Hill and Ealing High School nesken eskola independenteak laugarren etxe berri bat aurkeztuko du, Sharmanen izena eramango duena, STEMen emakumeen aitzindari gisa aitortzeko.
  • Horrez gain, Ingalaterrako Mendebaldeko Midlands konderrian dagoen Stafford-eko etxebizitza-garapen batek Helen Sharman Drive izeneko kale bat du haren omenez, eta Sheffield-eko ikasleentzako etxebizitza-bloke batek bere izena darama.[25]
Assengo BSN Junior School (The Helen Sharman School)
  • Erresuma Batuko unibertsitateetako hainbat ohorezko titulu jaso ditu, besteak beste:
Year Honour University Reference
1991 Honorary Fellow Sheffield Hallam University
1995 Honorary Doctor of Science degree University of Kent
1996 Honorary Doctor of Technology degree University of Plymouth [26]
1997 Honorary Doctor of Science degree Southampton Solent University [27]
1998 Honorary Doctor of Science degree Staffordshire University [28]
1999 Honorary Doctor of Science degree University of Exeter [29]
2010 Honorary Doctor of Science degree Brunel University London [30]
2017 Honorary Doctor of Science degree Kingston University
2017 Honorary Doctor of Science degree University of Hull
2017 Honorary Doctor of Science degree University of Sheffield [31]
2018 Honorary Doctor of Health Sciences degree York St John University [32]

Bibliografia

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
  • Seize the Moment (Harrapatu unea), autobiografia, Christopher Priestekin batera idatzia Arthur C. Clarkeren hitzaurrearekin (Londres: Victor Gollancz Ltd, 1993 - ISBN 0-575-05819-6)
  • The Space Place (Making Sense of Science), haurrentzako liburua, Mic Rolphek ilustratua (Portland Press, 1997. ISBN 1-85578-092-5)

Erreferentziak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
  1. 1 2 (Gaztelaniaz) Stadler, Marta Macho. (2014-05-30). «Helen Sharman, química y astronauta» Mujeres con ciencia (kontsulta data: 2025-06-03).
  2. 1 2 3 «BBK magazine annual review — Birkbeck, University of London» www.bbk.ac.uk (kontsulta data: 2025-06-03).
  3. 1 2 «Helen Sharman, Made in Sheffield» www.made-in-sheffield.com (kontsulta data: 2025-06-03).
  4. ↑ «"Soviets Launch 1st Briton Into Space on Dream Flight"» The Arizona Republic: 16. 1991-05-19 (kontsulta data: 2025-06-03).
  5. 1 2 3 (Ingelesez) 1991: Sharman becomes first Briton in space. 1991-05-18 (kontsulta data: 2025-06-03).
  6. ↑ (Ingelesez) Seedhouse, Erik. (2014). «Tourists in Space» SpringerLink  doi:10.1007/978-3-319-05038-6. (kontsulta data: 2025-06-03).
  7. ↑ (Ingelesez) «May 18, 1991: Helen Sharman becomes the first Briton in space» BT.com (kontsulta data: 2025-06-03).
  8. ↑ (Ingelesez) «Twenty-Five Years Ago, Helen Sharman Traveled to Space as a Private Citizen» Smithsonian Magazine (kontsulta data: 2025-06-03).
  9. ↑ (Ingelesez) «Seize the Moment: The Autobiography of Britain's First Astronaut: Autobiography of Helen Sharman (UK HB 1st - SIGNED + handwritten card) by Sharman, Helen: Very Good Hardcover (1993) 1st Edition., Signed by Author | Hunter Books» www.abebooks.com (kontsulta data: 2025-06-03).
  10. ↑ (Ingelesez) Sharman, Helen. (1997). The Space Place. Portland ISBN 978-1-85578-092-7. (kontsulta data: 2025-06-03).
  11. ↑ (Ingelesez) «"Helen Patricia Sharman OBE – 2010"» www.brunel.ac.uk (kontsulta data: 2025-06-03).
  12. ↑ (Ingelesez) «Former astronaut Helen Sharman finds a new space at Imperial | Imperial News | Imperial College London» Imperial News 2015-10-05 (kontsulta data: 2025-06-03).
  13. ↑ (Ingelesez) «Public engagement and media big hitters honoured by British Science Association» British Science Association (kontsulta data: 2025-06-03).
  14. ↑ (Ingelesez) «Hollyoaks: Alfie and Jade plan to lose their virginity» Metro 2016-08-02 (kontsulta data: 2025-06-03).
  15. ↑ (Gaztelaniaz) Biografía de Helen Sharman – Mujeres Notables. 2018-11-21 (kontsulta data: 2025-06-03).
  16. ↑ (Ingelesez) dm40607; Web Editor. Information from Warwick Toone in the Media Team. (2015-10-09). «Sheffield Legends» www.sheffield.gov.uk (kontsulta data: 2025-06-03).
  17. ↑ «The Royal Aero Club of the United Kingdom – The Co-ordinating Body for UK Air Sports» royalaeroclub.uk (kontsulta data: 2025-06-03).
  18. ↑ (Ingelesez) Ward, David. (2002-07-25). «Baton charge duty for Becks» The Guardian ISSN 0261-3077. (kontsulta data: 2025-06-03).
  19. ↑ (Ingelesez) «Honorary Fellows of the Royal Society of Chemistry» Royal Society of Chemistry (kontsulta data: 2025-06-03).
  20. ↑ «Page N4 | Supplement 62150, 30 December 2017 | London Gazette | The Gazette» www.thegazette.co.uk (kontsulta data: 2025-06-03).
  21. ↑ (Ingelesez) «Presidents Medal» www.soci.org (kontsulta data: 2025-06-03).
  22. ↑ «British School in the Netherlands» www.britishschool.nl (kontsulta data: 2025-06-03).
  23. ↑ (Ingelesez) «Staff List | Great Western Academy» GWAcademy (kontsulta data: 2025-06-03).
  24. ↑ «"Rugby High School prospectus"» Rugby High School (kontsulta data: 2025-06-03).
  25. ↑ «Student Accommodation | Student Flats & Housing | Fresh UK» www.thisisfresh.com (kontsulta data: 2025-06-03).
  26. ↑ (Ingelesez) «Honorary degrees» Times Higher Education (THE) 1996-01-19 (kontsulta data: 2025-06-03).
  27. ↑ «Honorary Solent Graduates» www.solent.ac.uk (kontsulta data: 2025-06-03).
  28. ↑ (Ingelesez) University, Staffordshire. «Full Honoraries List» Staffordshire University (kontsulta data: 2025-06-03).
  29. ↑ (Ingelesez) Exeter, University of. «Honorary graduates | Honorary graduates» University of Exeter (kontsulta data: 2025-06-03).
  30. ↑ (Ingelesez) «Honorary Graduates» www.brunel.ac.uk (kontsulta data: 2025-06-03).
  31. ↑ "Former astronaut and first Briton in space honoured by the University of Sheffield". University of Sheffield..
  32. ↑ (Ingelesez) «York St John University announces 2018 honorary graduates» York St John University 2018-09-28 (kontsulta data: 2025-06-03).

Kanpo estekak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
"https://eu.wikipedia.org/w/index.php?title=Helen_Sharman&oldid=10708746"(e)tik eskuratuta