Huntingtonen Gaixotasuna gaixotasun genetiko neurodegeneratibo ohikoena da, neurona batzuen higadura eta endekapena dakarrena. Gaixotasunak George Huntingtonen izena darama, gaitza 1872an aurkitu eta ikertu zuen zientzialaria.
Gaixotasun hau, 4.kromosomako akats batek sortzen du eta ehun ezberdinetan topa daitekeen proteina batengan eragiten du: Huntingtina, bere funtzioa ezezaguna da. Akatsa, DNArenCAG errepikapena izeneko zatian ematen da, zeina normala baino gehiagotan errepikatzen den. Normalean errepikapen hau 10 edo 35 aldiz ematen da, baina Huntington duen gaixo batean 36tik 120 alditara eman daiteke. Gehiegizko errrepikapen horren ondorioz, huntingtinan dagoen poliglutamina konposatua behar baino gehiago luzatzen da proteinari funtzio toxikoak ematen, eta horrela, proteinak neuroendekapena sortzen du, ezin baita modu fisiologikoan agregatu ez tolestu.[1]
Eritasun hau genetikoa da, autosomikoa eta gainartzailea (hau da, ondorengo bakoitzak gaixotasuna heredatzeko %50ko probabilitatea du). Ondorengoetara gene mutatu hau pasatzen den heinean errepikapenen kopurua gora egiten du. Horregatik, familia berean belaunaldi bakoitzean adin gazteago batean ematen da gaixotasunaren agerpena. Gainera, zenbat eta lehenago agertzen diren sintomak, orduan eta agresiboagoak izango dira. Sintomen agerpen goiztiarra eta haien agresibotasun-mailaren arteko lotura zuzena aurreratze genetikoa fenomenoaren bitartez azaltzen da.[2][1]
Gaztaroko Huntingtonen Gaixotasuna Huntingtonen Gaixotasunaren bariazio bat da. Honetan sintomen agerpena 20 urte bete baino lehen ematen da eta DNAren CAG zatiaren 55 errepikapen baino gehiago daude 4. kromosoman.[3]
Gaixotasun honek helduen gaixotasunaren alterazio kognitibo, psikiatriko eta motor berdinak ditu, hala ere, modu ezberdinean aurkezten dira. Esaterako, lehenengoko seinaleak portaeraren alterazioak eta ikasteko zailtasunak izaten dira eta, normalean, eskolan atzematen dira. Alterazio motorren barne hartzen dira bradizinesia, hipozinesia, epilesia-krisiak eta korea, baina azken hau 20 urtetik aurrera ematen da. Horrez gain, badira Gaztaroko Huntington Gaixotasunaren bereizgarriak diren sintomak, adibidez, narridura mental larria eta zerebeloaren funtzioekin lotuta dauden atzerapen motorrak eta mintzamen eta hizkuntza atzerapenak.[3]
Estimatu egiten da gaixotasunaren prebalentzia 4.88 kasukoa dela 100.000 pertsonako eta intzidentzia 0.48 kasukoa 100.000 pertsona-urteko (hau da, 4,8 kasukoa 1.000.000 pertsona-urteko). Ikerketen arabera, kasu gehiago ikusten dira Europan eta Ipar Amerikan Afrikan baino. Hala ere, lurralde horietan dagoen prebalentzia altuagoa, bertan diagnostiko goiztiar gehiago egitearekin eta proba diagnostiko molekularrak eskuragarriagoak izatearekin lotuta egon daiteke.[4] Horrez gain, prebalentzia handienetarikoa duen lurraldeetariko bat Venezuelako Maracaiboko irla da.[1]
Orokorrean gaitz honen ondorioz mugimendu arazoak sortzen dira, baina baita portaeraren aldaketak eta dementzia eman daitezke ere. Hori dela eta, Huntingtonen Gaixotausuna hautemateko alterazio motorrak eta mintzamenaren eta hizkeraren alterazioak osatzen duten sintomen hiruoa kontuan hartzen da. Horrez gain, badaude seinale edota sintoma osagarriak: loaren nahasmendua, pisu galera eta nerbio-sistema autonomoaren disfuntzioa.[3]
Mugimenduan ematen diren aldaketak hurrengoak dira: begirada aldatzeko burua mugitzea; aurpegi mugimendu inboluntarioak; mugimendu geldoak eta kontrolaezinak; bapateko mugimendu espasmodikoak beso, zango, aurpegi eta gorputzeko beste ataletan; ibilera ezegonkorra.[5] Gainera, gaitasun motorrean ematen den asaldua progresiboa izaten da. Hasieran, mugimenduak hiperzinetikoak dira, ez-borondatezko korearekin batera. Geroago, mugimenduak hipozinetikoak bihurtzen dira, distoniaz eta bradizineziaz lagunduta.[3] Hau da, gaixotasunaren lehenengo etapetan badago mugimedu kopuru handia eta kontrolik gabekoa, amaieran, ordea, mugimendu gutxiago daude eta zurruntasuna da nagusi; mugitzea geroz eta zailagoa egiten da.
Portaeran ematen diren aldaketak, mugimenduetan arazoak baino lehenago eman daitezke eta hurrengoak izan daitezke: jokabide antisozialak, aluzinazioak, suminkortasuna, humore txarra, ezinegona, paranoia eta psikosia.[5] Gaixotasunaren eboluzioa aurrera egin ahala, desberdintasunak nabaritu egiten dira portaeran. Lehenik, gaixoak batez ere haserrea eta sumina sentituko ditu beste emozioen gainetik, baina aurrera egin ahala apatia nagusituko da; izan ere, gaixotasun horren sintoma bereizgarrienetariko bat apatia da, endekapen kognitiboa eta alterazio motorrekin batera.[3]
Nahasmendu kognitiboak oso nabarmenak dira ere eta haien ondorioz dementzia agertzen da. Dementzia denbora aurrera doan heinean txarragotzen doa eta ondorengo sintomak ekarriko ditu: oroimenaren galera, bereizteko ahalmenaren galera, hizkuntzan aldaketak, nortasunan aldaketak eta nahastea.[5]
Gainera, sintoma gehigarriak egon daitezke ere. Hala nola, antsietatea, estresa, degluziorako zailtasuna, hizkeraren narridura, ataxia eta begien mugimenduen asaldua. Umeetan ematen diren sintomak hauek dira: mugimendu geldoak, dardara, eta zurruntasuna.[5][3]
Huntingtonen Gaixotasunaren sintomen aldakortasuna DNAren CAG zatiaren errepikapen kopuruaren arabera
Huntingtonen Gaixotasuna huntingtina proteinan ematen den DNAren CAG zatiaren errepikapenaren ondorioz sortzen da eta, zehazki, errepikapen kopuru horrek zehazten du gaixotasunaren aurreratzea. 39 errepikapen baino gehiago dituzten pertsonengan sarkortasuna erabatekoa izango da eta gaixotasuna izango dute. 36-39 arteko errepikapen kopurua dutenengan gaixotasunaren sarkortasuna aurreko kasuan baino baxuagoa izango da, baina gaixotasuna garatzeko arriskua altua da. Bestetik, 27-35 arteko errepikapen kopurua agertzeak esan nahi du sarkortasuna askoz murriztuagoa dela, beraz, gaixotasuna jasateko probabilitatea txikia izango da. Azkenik, 27 errepikapen baino gutxiago izatea normala da eta ez da gaixotasunna sortuko.[6][7]
Hori dela eta, kopien kopurua aztertuz jakin daiteke nork izango duen gaixotasuna sintomak agertu baino lehen. Gainera, CAG zatiaren errepikapen kopurua sintomak agertzen hasten diren adinarekin lotuta dago, baita heriotza-data eta sintomen agresibotasun-mailarekin ere. Horrez gain, ikerketen arabera, CAG zatiaren errepikapen kopurua nahiko antzekoa da seme-alaben artean, baina aldaketak ematen dira guraso eta seme-alaben artean.[7][6]
Lehenik eta behin, familian kasurik egon bada jakin behar da. Horrela bada, gaixotasuna pairatzeko probabilitateak gora egiten baitu. Ondoren, ikerketa fisikoa eta neurologikoa egingo zaizkio pazienteari. Honen ostean, aurrean azaldutako sintomarik somatzen bada, tomografia komputarizatu bat egingo zaio. Honen bidez garunaren ehun nerbiosoan galerarik badago soma daiteke, batez ere gainazalean.[5][8]
Egin daitezkeen beste azterketa batzuk ondorengoak dira: buruaren resonantzia magnetikoa, burmuinaren tomografia positronen emisioagatik (TEP)... Gainera gene markatzaileekin ikerketak ere egin daitezke Huntinton gaixotasuna sortzen duen genea dagoen edo ez ikusteko. [5]Azken hau oso gomendagarria da haurdunaldian zehar gurasoetako batek gaixotasuna paiaratzen badu, ondorengoek ere pairatuko duten aurreikusteko. Bestetik, badago beste aukera bat, non enbrioia umetokian ezarri baino lehen amaren gorputzetik ateratzen den, proba genetikoak egiten zaizkion eta, azkenik, sartu egiten da amaren umetokian haurdunaldia normaltasunez garatzeko. Azken teknika hori soilik egiten da gurasoetako batek gaixotasuna badu edo familian aurrekariak badaude.[3]
Ez dago eritasun hau sendatzen duen tratamendurik. Baina, orokorrean, sintomak moteltzeko sendagaiak ematen dira, gaixoaren bizi kalitatea hobetzeko asmoz. Sendagai horien artean, esaterako, tetrabenazina eta deuteratetrabenazina aurkitu ditezke. Farmako horiek errezeptore dopaminergikoak inhibitzen dituzte, horrela dopaminaren funtzioa luzatuz eta korea eta beste alterazio motorrak leuntzen eta hobetzen dituzte.[9]
Memantina eta amantadina NDMA errezeptoreen antagonistak dira, eta haiei esker, NDMA errezetoreak blokeatu egiten dira neuronen endekapena eta gehiegizko aktibazoa ekidituz, horrela, neurodegenerazioa aurrera ez egiea lortuz. Hala ere, Huntingtonen Gaixotasunean daukaten efektibitatea ez da oso handia eta ez da gomendagarria korea tratatzeko.[9]
Beste ikuspegi bat proposatzen da eta horretan proteinen arteko harremana aldatzea da heburu. Horretarako zelulen arteko seinaleztapen-sistema oztopatu behar da baita horien ondorioz ematen diren prozesuak ere; izan ere, horren bitartez lortu nahi da sortzen diren proteinen agregatu toxikoak murriztea. Hala ere, terapia mota hau oraindik ikertzen ari da.[9]
Gaitz honek minusbaliotasuna sortzen du, denborarekin bat txarragotzen dena. Normalean diagnostikatu eta 15-20 urtetan heriotza sortzen du. Bai gaixotasun ondorio zuzen bezala, infekziak,adibidez, baina baita ere suizidioa dela eta.[5] Horregatik, gomedagarria da bai gaixoari bai familiari laguntza psikologikoa eskaintzea, gaixotasun neurodegeneratiboak oso luzeak direlako eta hasten direnetik heriotzeraino okertu baino ez dira egiten.[3]
, begiaren gaixotasun degeneratiboa, genetic neurodegenerative disease with dementia (en) 
Datuak: Q190564
Multimedia: Huntington's disease / Q190564