Ilirikoko pretorioko prefektura

Ilirikoko pretorioko prefektura
	Antzinako Erroma
Administrazioa
Geografia
Demografia

Ilirikoko pretorioko prefektura (latinez: praefectura praetorio per Illyricum; grezieraz: ἐπαρχότης/ὑπαρχία [τῶν πραιτωρίων] τοῦ Ἰλλυρικοῦ, baita soilik Ilirikoko prefektura deitua) Erromatar Inperio Berantiarra lau prefektura pretorianotan banatu zutenean sortutakoetako bat izan zen.

Prefekturaren administrazio-egoitza hasiera batean Sirmius izan zen (375-379), eta 379tik aurrera Tesalonika. Bere izena Illyricum probintzia zaharrari zor dio, eta honek berriz Iliria barbaroari; bere hedapen handienean, Panonia, Norika, Kreta eta Balkanetako penintsulako zati handiena (Trazia izan ezik) barne hartzen zituen.

Historia administratiboa

Notitia Dignitatum-en aipatzen diren beste hiru prefektura “klasikoak” ez bezala (Galia, Italia-Afrika eta Ekialdea), IV. mendeko lehen urteetan Ilirikoko pretorioko prefekturaren historia administratiboak bere abolizioa, berreraiketa eta hainbat zatitze jasan zituen.

Hasieran, gero Ilirikoko pretorioko prefektura osatuko zuten lurraldeak Italia, Iliriko eta Afrikako prefektura bateratuaren parte ziren. Konstantino Handiaren semeen arteko dinastia-lehiaketan, 337an haren heriotzaren ondoren, berezko pretorioko prefektura gisa ezarri zen. Badirudi Makedonia, Dazia eta Panonia hiru diozesiak lehen aldiz pretorioko prefektura bereizi batean bildu zirela 347an, Konstante enperadorearen eskutik, Italia, Afrika eta Ilirikoko prefekturatik kenduta (hau orduan Italia eta Afrikako prefektura bihurtu zen), edo, bestela, 343an eratu zela, Konstantek Italiarako prefekto bat izendatu zuenean.^[1]

361era arte existitu zen, garaiko Juliano enperadoreak abolitu zuenean. Grazianoren agintaldian, 375 eta 379 artean, berriz eratu zuten. Urte horretan, Panoniako diozesia (Illyricum occidentale, “Illyricum Mendebaldekoa”) berriro Italiarekin lotu zen “Ilirikoko diozesi” gisa, eta bitartean, Makedonia eta Dazia (Illyricum orientale, “Illyricum Ekialdekoa”) zuzenean gobernatu zituen Teodosio I.ak Tesalonikatik. 384-395 bitarteko urteetan berriro Italiako prefekturan sartu zen, salbu 388–391 artean, bi diozesiak prefektura bereizi bat osatu zutenean.^[2]^[3]

Bakarrik Teodosioren heriotzaren ondoren, 395ean, eta Inperioaren zatiketarekin, hartu zuen Ilirikok Notitian agertzen den behin betiko forma, Makedonia eta Daziako diozesiak barne hartuz, Tesalonika hiriburutzat zuela. Hala ere, Mendebaldeko Inperioak, bereziki Stilichoren erregeordetzan, jarraitu zuen lurralde horiek bereak zirela aldarrikatzen, 437 arte, orduan Valentiniano III.ak Ekialdearen subirautza prefekturaren gainean onartu baitzuen, Lizinia Eudoxiaren ezkontza-dotearen parte gisa. Une horretan, badirudi prefekturaren hiriburua Sirmiora eraman zela (437-441), nahiz eta lekualdaketa hori benetan gauzatu ote zen eztabaidatua den, garai hartan Balkanetako iparraldea inbasioek hondatua baitzegoen. Era berean, Justiniano I.ak 540ko hamarkadan bere hiri berria, Justiniana Prima, hiriburutzat jartzeko izan zuen asmoa bete gabe geratu zen.

VI. eta VII. mendeko eslaviar inbasioen ondoren, Balkanetako barnealdearen zati handiena bizantziarrek galdu zuten, Konstantinoplari hurbilen zegoen Traziako zatia, Tesalonika eta haren ingurunea, eta Greziako kostaldeko tarte batzuk soilik mantenduz. Iturriek oraindik IX. mendearen lehen urteetan praefectus praetorio (ὕπαρχος) bat aipatzen dute Tesalonikako gobernadore gisa, Inperio osoan Konstantinoren garaiko sistema administratibo zaharraren azken arrastoetako bat.^[4] Hala ere, une horretan, Bulgaria boteretsu bihurtzen ari zen herriarekin izandako gerrak probintzien berrantolaketa ekarri zuen, eta Tesalonika strategos baten menpeko tema bereizi gisa eratu zen, 840 baino lehenago.^[5]

Ezagutzen diren Pretorioko Prefektoen zerrenda

Vulkazio Rufino (347-352)
Kinto Flavio Maesio Egnazio Loliano Mavortzio (355-356)
Anatolio (-360)
Florentzio (360)
Sexto Klaudio Petronio Probo (364 inguru)
Kinto Klodio Hermogeniano Olibrio (378-379)
Vetio Agorio Pretextato (384, aldi berean Italiako pretorioko prefektoa)
Flavio Eutikiano (396-397)
Anatolio (397-399)
Herkulio (408-410)
Leontzio (412-413)
Flavio Junio Kuarto Paladio (416-421, aldi berean Italiako pretorioko prefektoa)
Gesio (421-443 artean)
Flavio Antemio Isidoro (424)
Flavio Sinplizio Regino (435)
Eubulo (436)
Talasio (439)
Apreumio (441)
Eulogio (451 inguru)
Valentiniano (452)
Kalikrates (468-469)
Joanes (472)
Basilides (529)

Erreferentzia

↑ Bulić, Dejan. (2013). "The Fortifications of the Late Antiquity and the Early Byzantine Period on the Later Territory of the South-Slavic Principalities, and their re-occupation". In: The World of the Slavs: Studies of the East, West and South Slavs: Civitas, Oppidas, Villas and Archeological Evidence (7th to 11th Centuries AD).. The Institute for History.
↑ Každan, Aleksandr P., ed. (1991). The Oxford dictionary of Byzantium. Oxford University Press ISBN 978-0-19-504652-6. (kontsulta data: 2025-08-28).
↑ Colledge, Malcolm A. R.. (1976-10). «The Middle Danube Provinces - András Mócsy: Pannonia and Upper Moesia. A History of the Middle Danube Provinces of the Roman Empire. (Provinces of the Roman Empire Series, 4.) Pp. xx + 454, 60 figs, (including 2 maps), 46 plates. London: Routledge & Kegan Paul, 1974. Cloth, £14·80.» The Classical Review 26 (2): 247–248. doi:10.1017/s0009840x00248579. ISSN 0009-840X. (kontsulta data: 2025-08-28).
↑ Curta, Florin. (2001-07-12). The Making of the Slavs. Cambridge University Press ISBN 978-0-521-80202-4. (kontsulta data: 2025-08-28).
↑ «A History of the Eastern Roman Empire from the Fall of Irene to the Accession of Basil I. (A.D. 802–867). By Prof.J. B. Bury. Pp. x + 530. London: Macmillan & Co., 1912. 12s. net.» The Journal of Hellenic Studies 32: 403–404. 1912-11 doi:10.1017/s0075426900044979. ISSN 0075-4269. (kontsulta data: 2025-08-28).

Kanpo estekak

Datuak: Q42173
Multimedia: Praetorian prefecture of Illyricum / Q42173

120ko Erromatar Inperioko probintziak

[1] Bulić, Dejan. (2013). "The Fortifications of the Late Antiquity and the Early Byzantine Period on the Later Territory of the South-Slavic Principalities, and their re-occupation". In: The World of the Slavs: Studies of the East, West and South Slavs: Civitas, Oppidas, Villas and Archeological Evidence (7th to 11th Centuries AD).. The Institute for History.

[2] Každan, Aleksandr P., ed. (1991). The Oxford dictionary of Byzantium. Oxford University Press ISBN 978-0-19-504652-6. (kontsulta data: 2025-08-28).

[3] Colledge, Malcolm A. R.. (1976-10). «The Middle Danube Provinces - András Mócsy: Pannonia and Upper Moesia. A History of the Middle Danube Provinces of the Roman Empire. (Provinces of the Roman Empire Series, 4.) Pp. xx + 454, 60 figs, (including 2 maps), 46 plates. London: Routledge & Kegan Paul, 1974. Cloth, £14·80.» The Classical Review 26 (2): 247–248. doi:10.1017/s0009840x00248579. ISSN 0009-840X. (kontsulta data: 2025-08-28).

[4] Curta, Florin. (2001-07-12). The Making of the Slavs. Cambridge University Press ISBN 978-0-521-80202-4. (kontsulta data: 2025-08-28).

[5] «A History of the Eastern Roman Empire from the Fall of Irene to the Accession of Basil I. (A.D. 802–867). By Prof.J. B. Bury. Pp. x + 530. London: Macmillan & Co., 1912. 12s. net.» The Journal of Hellenic Studies 32: 403–404. 1912-11 doi:10.1017/s0075426900044979. ISSN 0075-4269. (kontsulta data: 2025-08-28).

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]