Artikulu hau Wikipedia guztiek izan beharreko artikuluen zerrendaren parte da
Hau artikulu on bat da. Egin klik hemen informazio gehiagorako.

Immunitate-sistema

Wikipedia, Entziklopedia askea
Jump to navigation Jump to search


Leukozito neutrofiloak (urdinez) eritrozitoen artean

Immunitate-sistema organismoak infekzioaren aurrean defendatzeko duen mekanismoen multzoa da. Mekanismo hauen bitartez organismoak mikrobio patogenoei aurre egiten die, eta baita bere barnean garatzen diren zelula gaiztoak -tumoralak- ere suntsitzen ditu. Halaber, immunitate-sistemak zelula arrotzen sarrera galarazten du [1] [2]

Bizidunekin batera immunitate-sistemak ere eboluzionatu egin du. Bizidun sinpleenek (bakterioek, adibidez) entzima bereziak dituzte birusen erasoak neutralizatzeko. Bizidun ornogabeek molekula bereziak ez ezik, fagozitoak ere badituzte partikula arrotzak suntsitzeko. Baina zalantzarik gabe immunitate-sistema sofistikatuena ornodun garatuenek dituzte: proteinez gain, zelula, ehun eta organo espezializatuak dauzkate, elkarlanean aritzen direnak, funtzio defentsibo konplexuak burutu ahal izateko [3].

Babes mekanismoak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Mikrobio bat gorputzean sartzen denean, organismoak infekzioen aurkako mekanismoa martxan jartzen du, immunitate egoera ezarriz. Mikrobioen aurkako bi mekanismo handi daude: ez-espezifikoak (berdin jarduten dutenak edozein mikrobioren aurka) eta espezifikoak (mikrobio espezifiko bati erantzuna emanez jarduten dutenak).

Espezifikoak ez diren mekanismoek mikrobio patogenoei ez diete organismoan sartzen uzten:

  • Hesi azala: Mikrobio gehienentzat iragazgaitza, zauririk ez badago. Azalean zenbait azido daude eta mikrobio gehienek ez dute azalean asko irauten. Azalak molekula mikrobizidak ditu: larruazaleko sebo-guruinek gantz-azidoak jariatzen dituzte, azaleko pHa jaisten dutenak mikrobioen hazkuntza galaraziz. Izerdiak gatza eta lisozima ditu, lehenak presio osmotikoa areagotzen du (bakterioen hazkuntza murriztuz) eta bigarrenak propietate bakterizidak dauzka [4]. Azalaren babesa desagertzen denean (erredura larriak gertatzen direnean, adibidez) ohikoa da mikrobioek infekzio larriak sortzea, gorputzean sartzeko aurkitzen duten hesia ez dagoelako.
  • Organismoaren barrunbeak estaltzen dituzten muki mintzek, mukia jariatu eta mikrobioak bertan geratzen dira harrapaturik eta kanporatuak izaten dira. Arnas-aparatuaren eta digestio-aparatuaren muki mintzek jariatzen dute batez ere muki hori. Mukiaz gain, zelula ziliodunak ere daude sudurrean, errinofaringean eta trakean, mukiak harrapatu dituen mikrobioak erauzten dituztenak [5]
  • Gorputzak ekoizten dituen substantzia kimikoak: lehen aipatutako izerdiaz gain, beste substantzia kimiko batzuek mikrobioak suntsitzen dituzte:
    • lisozima: gai honek hainbat bakterio hiltzen ditu. Gorputz-jariakin askotan dago: txistuan, malkoetan, mukian.... [6]
    • urdaileko urin gastrikoak azido klorhidriko asko du, oso azidoa da, eta urdailera iristen diren mikrobio asko akabatzen ditu.
    • behazuna, aldiz, alkalinoa da, eta duodenora iristerakoan (gibeletik) urin gastrikoaren erasoari aurre egin dioten mikroorganismo batzuk hiltzen ditu.
    • gizonezkoen esperman eta emakumezkoen baginazko jariakinetan hainbat substantzia bakterizida ere badaude [7] [8]
  • Fagozitoak: odoleko (eta ehunetako) zelula bereziak dira fagozitoak, partikula arrotzak (mikrobioak, esate baterako) irentsi eta suntsitzen dituztenak. Fagozitosia egiteko ahalmena duten zelula horietako batzuk leukozitoak dira, baina leukozito guztiak ez dira fagozitoak. Fagozito garrantzitsuenak makrofagoak, neutrofiloak eta zelula dendritikoak dira. Fagozitoen jarduera ez da selektiboa, partikula arrotzak ez baitituzte bereizten eraso egiteko orduan (immunitate-sistemaren osagai ez-espezifikoak dira fagozitoak, beraz) [9]

Hauek guztiek, onddoak eta bakterio patogenoak inhibitzen dituzte, substantzia bakterizidak askatuz edo funtsezko elikagaien lehiaren eraginez. Batzuetan, flora mikrobiar natural berezi bat eduki ohi dugu, inhibitzaile bezala jokatzen duena (hesteetako flora mikrobiarrak, esaterako, mikrobio patogenoen hazkuntza hesteetan galarazten du)

Goian aipatutakoak defentsa-mekanismo ez-espezifikoak edo ez-berariazkoak dira. Defentsarako mekanismo espezifikoek edo berariazkoek, aldiz, modu espezifikoan erantzuten diete erasotzaileei, erantzun humoral eta zelularreko erreakzio immunitarioen bidez.

Defentsa mekanismo ez-espezifikoak: hantura eta sukarra[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Aipatu den bezala, immunitate-sistemaren mekanismo ez-espezifikoek (edo ez-berariazkoek) dira gure organismoak mikrobioen aurka erabiltzen duen lehenengo defentsa-lerroa. Mekanismo horiek berdin balio dute mikrobio guztien kontra, mota askotako mikrobioak neutralizatzen dituztelako [10].

Larruazalaz, mukiaz eta zelula ziliodunez eta hainbat substantzia kimikoez gainera (lisozimaz, esaterako) hantura eta sukarra ere babes mekanismo ez-espezifikoak izaten dira, ostalariak mikrobio arrotzen aurrean sortzen dituen erreakzio orokor eta eraginkorrak.

Hantura[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Infektatutako Behatz-azkazal honek hantura eragin du.
Sakontzeko, irakurri: «hantura»

Hantura da immunitate-sistemak infekzio bati ematen dion lehenengo erantzunetako bat [11]. Tumefakzioa (kaltetutako tokiaren inflamazioa) eta gorritasuna eragiten du, edema sortzeaz gain.

Zauriek, traumatismoek eta infekzioek hantura prozesua abiatzen dute. Hanturari esker fagozitoak eta konplementu sistema aktibatzen dira, mikroorganismo arrotzak suntsitzen dituzten bi elementu oso garrantzitsuak [12].

Kaltetutako ehunaren zelulek molekula bereziak askatzen dituzte, hanturaren bitartekoak. Molekula horiek dira hantura prozesua martxan jartzen dutenak, hau eraginez:

  • kapilarren eta odol-hodien basodilatazioa, alde batetik, eta odol-hodien iragazkortasunaren areagotzea, bestetik.
  • fagozitoen kimiotaxia: hanturaren bitartekoek fagozitoak erakartzen dituzte kaltetutako tokira. Fagozito horiek mikrobio patogenoak irensten dituzte.

Basodilatazioak, iragazkortasunak eta fagozitoen kimiotaxiak mikrobio patogenoen suntsiketa dakarte. Infekzioaren tokira iritsitako fagozitoek likido interstizialera heltzen dira, hanturaren bitartekoek erakarrita. Makrofagoak eta neutrofiloak dira batez ere hara heltzen diren fagozito nagusiak (biek mikrobio arrotzen fagozitosia egiteko ahalmena dute).

Hanturaren bitarteko nagusiak honako molekula hauek dira: kininak eta leukotrienoak, histamina, prostaglandinak eta zitokina batzuk (interleukinak, batik bat) [13] [14]

Sukarra[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Sakontzeko, irakurri: «sukar»

Sukarra gorputzeko tenperaturaren ezohiko igoera bat da [15], kasu gehienetan -baina ez beti- infekzioek sortutakoa. Immunitate-sistemaren erreakzioa eta defentsa mekanismo ez-espezifikoa da sukarra, infekzioari eta mikrobio patogenoei aurre egiteko babes mekanismo eraginkorra [16]. Izan ere, tenperatura-igoerak efektu onuragarri batzuk dakartza: fagozitoak aktibatzen ditu, interferoiaren jarduera hobetzen du eta mikrobio inbaditzaile batzuk ahultzen ditu [17]

Sukarra pirogeno izeneko molekula batzuen ondorioa da. Pirogeno nagusiak mikrobio patogeno batzuen substantziak dira, eta baita gure immunitate-sistemaren zelula batzuek jariatzen dituzten zitokinak ere. Beraz, infekzio bat gertatzen denean horiek dira gorputzeko tenperaturaren igoeraren eragileak.

Immunitatea[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Sakontzeko, irakurri: «immunitate»

Organismoak infekzioaren aurka azaltzen duen erresistentzia da immunitatea. Immunitate-sistema sistema konplexuena da (nerbio-sistemarekin batera). Organo eta jario baskular nahiz interstizial guztietan sakabanatuta dago (burmuinean izan ezik); organo espezializatuetan biltzen da: hezur muina, barea, timo guruina, gongoil linfatikoak, amigdalak, Peyer-en plakak...

Behin eta berriro berritzen da eta immunitatea ematearen arduraduna da. Sistema honek osagai zelularrak ditu (linfozitoak), baita molekula disolbagarriak ere (antigorputz edo immunoglobinak), modu koordinatu eta osagarrian lan egiten dutenak. Zelula linfoide eta antigorputz hauek gorputzeko ehunetara odol jarioen bitartez iristen dira, sistema linfatikoetan ibili eta berriro odol sistemara itzultzen gero.

Sistema immunea martxan jartzen duten molekulak antigenoak dira. Erantzun immunea fenomeno multzoa da eta horien bidez antigeno batek linfozitoen aktibazioa edo antigorputzen sorrera eragiten du.

Bi linfozito mota daudela frogatu da; horiek erantzun immunitario mota bietatik bakoitza kontrolatzen dute: zelulen bidezko immunitatean linfozito mota batek hartzen du parte, T linfozitoak. Immunitate humorala B linfozitoen jardueraren ondorioz gertatzen da (ikusi: linfozito).

Immunitate espezifikoa animalia eboluzionatuetan agertzen da, eta ez-espezifikoa baino askoz eraginkorragoa da. Immunitate espezifikoaren ezaugarri nagusia oroimen immunologiko deritzona da. Oroimen immunologiko horrek esan nahi du immunitate-sistema gai dela mikrobioak ezagutzeko aurretik mikrobio horiek gorputza infektatu badute. Hortaz, lehenengo aldiz gorputzean sartzean mikrobio arrotza aztertu eta fitxatu egiten du immunitate-sistemak. Geroago berriz infektatzen badu, oroimen immunologikoaren bidez immunitate-sistemak eraso azkarragoak eta indartsuagoak burutuko ditu fitxatutako mikrobio horren aurka [18]


Defentsa mekanismo espezifikoak. Erantzun immunitarioa[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Immunitate-sistemaren lehenengo defentsa-lerroa azala eta gorputz-jariakin askotan (izerdia, txistua, mukia...) dauden substantzia kimikoak dira. Mikrobio inbaditzaileek lehenengo defentsa-lerroa gainditzen badute, topo egingo dute gure organismoak duen bigarren defentsa-lerroaren elementuekin: fagozitoekin. Fagozito horiek hantura eta sukarraren bidez aktibatzen dira, eta eraso egingo diete gure gorputzean sartu diren mikrobio arrotzei, haiek irentsiz fagozitosiaren bidez.

Mikrobio patogenoek eraso hori ere saihesten baldin badute, immunitate-sistemak hirugarren defentsa-lerroa abian jarriko du. Hirugarren defentsa-lerro hori erantzun immunitarioa da: defentsa sistema konplexuena eta espezializatuena, animalia ornodun eboluzionatuenetan besterik ez dagoena. Immunitate-sistemaren defentsa mekanismo espezifikoek osatzen dute defentsa-lerro hori, eta hauen bidez organismoak mikrobio patogenoa hobeto identifikatu eta erantzun egokiagoa ematen dio. Erantzun immunitarioak oroimen immunologikoa du, eta horrek bere eraginkortasuna nabarmen areagotzen du.

Erantzun immunitarioa sortzen duten substantziei antigeno deritze. Eta antigorputzak eta linfozitoak dira erantzun immunitarioaren funtsezko elementuak.

Bi motatakoa izan daiteke erantzun immunitarioa: immunitate humorala, alde batetik, antigorputzen bidez gauzatzen dena; eta immunitate zelularra, T linfozitoen bidez bideratzen dena.

Antigenoak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Sakontzeko, irakurri: «antigeno»

“Bere aurkakoa sortzen duena”, definitu daiteke. Immunitate-sistema martxan jartzen duten molekulak eta antigorputz eta T linfozitoekin erreakzionatzen duten molekulak dira. Antigeno bakoitzak bere antigorputzaren sorrera eragiten du, eta biak batzen diren lekuari epitopo edo determinante antigeniko esaten zaio.

Antigenoek eta antigorputzek osagarritasun espazialaren bidez elkarreragiten dute, eta lotura ahulen bitartez lotuta daude (hidrofobikoak edo hidrogenozkoak). Immunitate-sistemarentzat gehienetan ez dira arrotzak izaten organismoko molekula antigenikoak. Norberarena eta beste batena bereizteko propietate horri tolerantzia immunologikoa deritzo.

Antigenoak aske agertu daitezke gure organismoaren barruan (proteina moduan, toxina bakterianoak....) edo beste egitura edo partikula bati lotuak (kasu gehienetan bakterio edo birusen azaleko molekulak dira)

Erantzun immunitario humorala: antigorputzak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Sakontzeko, irakurri: «antigorputz»
Irudi honetan mikrobio patogenoen suntsiketa prozesua agertzen da, antigorputz eta makrofagoen bidez.1) Antigorputzak (A) eta mikrobio patogenoak (B) odolean daude. 2) Antigorputzak mikrobio patogenoen antigenoetara lotzen dira, eta mikrobioak estali eta biltzen dituzte. 3) Makrofago bat (C) antigorputzek erakarrita dator eta antigorputz-antigeno konplexu horri lotzen da, konplexu hori fagozitatuz (4).

Molekula proteiko globular handiak dira. Euren antigenoak diren molekula espezifiko batzuk bakarrik ezagutzen dituzte eta horietara bakarrik lotu daitezke. Von Behringek eta S. Kitasatok aurkitu zituzten 1890ean [19].

Antigorputzak erantzun immunitario humoralaren oinarrizko molekulak dira, antigeno bati erantzuna emateko sortuak. Antigeno arrotz bat gure organismoan sartzen denean (mikrobio bati lotua, eskuarki) gure immunitate-sistemak antigeno horren aurkako antigorputz espezifikoa fabrikatzen du, B linfozitoak erabiliz eginkizun horretarako [20].

Antigorputzen funtzioa, beraz, birus eta bakterioak zuzenean detektatzea eta neutralizatzea da, estali eta bildu egiten dituzte euren antigenoekin konbinatzerakoan, gero makrofagoek fagozita ditzaten. Antigorputz bakoitzak bi antigeno elkar ditzake eta hauek determinante pila duenez, beste antigorputzetara elkar daitezke. Honela, antigeno molekula eta elkarloturiko antigorputzen konpleju handiak sortzen dira. Hauen egitura geneetan kodifikatua dago.

Ugaztunok milioika antigorputz sortzen ditugu. Zelulek euren gene segmentuen konbinazioa aukeratzen dute, milioi bat baino gehiagoren artean. Antigeno arrotza organismoan sartzean, berari dagokion antigorputza sortzen da. B linfozitoak arduratzen dira antigorputzak sintetizatu eta zirkulaziora esportatzeaz. B linfozito batek antigorputz bat bakarrik sintetizatzen du.

Antigorputzen egitura, lau polipeptidoz dago osaturik, disulfurozko bi zubiren bidez elkarturik daude. Bi handiak edo astunak dira (H kateak / heavy) eta besteak arinak (L kateak / Light). L-H-H-L multzoak Y itxura dauka

Gizakiok 5 antigorputz mota ditugu eta immunoglobinak deritzate [21]:

  • Ig G: Antigorputz guztien %80. Gorputzeko likidoetan (odola, linfa, likido zefalorrakideoa) hau da gehien dagoena eta mikroorganismoetara eta toxinak neutralizatzera lehenengo iristen dena. Plazenta zeharkatzeko ahalmena dauka eta enbrioiaren lehenengo etapetan bera arduratzen da bere babesaz. Gerora ere amaren esnetik umearen hesteetara igaroko da eta gorputz osora zabaldu.
  • Ig A: Antigorputz guztien %13. Plasman eta kanpoko jariakinetan dago (mukia, malkoak, txistua...). Gorputzaren kanpoko azaleko defentsaz arduratzen da. Bertan bakterioen ugalketa kontrolatzen du.
  • Ig M: Antigorputz guztien %6. Infekzio baten aurrean agertzen den lehenengo immunoglubulina da hau. Bakterioen aurkako lehen defentsa lerro indartsua da, zelulak banatu eta suntsitzeko ahalmena du.
  • Ig D:Antigorputz guztien %0-1.Linfozitoen azalean daude eta antigeno hartzailearen lana egiten du (antigenoak aktibatu eta ezabatu)
  • Ig E: odol-serumean eta kanpo sekrezioetan dago eta immunoglobulina guztien %0.002. Organismoaren kanpo azalak babesten ditu eraso patogenoetatik. Egoera alergikoetan handitu egiten da. Parasito batzuk ere estaltzen ditu leukozitoek errazago suntsitzeko.

Immunitate humoralaren prozesua[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Beheko irudia aztertuko dugu: B linfozitoen hiru klon daude, bakoitzak bere azaleko proteinekin (4); antigeno arrotz batek (5) klon horietako bat aukeratzen du (bere egiturarekin hobekien akoplatzen diren proteinak dituena); klon hori aktibatzen da eta linfozito horiek ugalduko dira (6), zelula plasmatikoak eta antigorputzak sortuz

Ikus dezagun, laburtuta, nola sortzen den erantzun immunitario humorala eta nola sortzen diren antigorputzak.

Mikrobio bat gorputzean sartzen denean, makrofagoek edo zelula dendritikoek mikrobioa fagozitatzen dute, eta gero mikrobio horren antigenoak azalaratzen dituzte eta Th linfozitoei aurkezten dizkiete. Th linfozito horiek, era berean, B linfozitoak aktibatzen dituzte.

Gorputzean B linfozito mota asko daude, milioika, klonak deritzonak; klon bakoitzak antigorputz bat sortuko du [22]

Antigeno arrotzarekin topo egin aurretik, B linfozitoen klon bakoitzak proteina batzuk ditu zelula mintzean. Proteina horiek antigorputzak sortuko dituzte gero.

Makrofagoen eta Th zelulen bidez antigenoekin kontaktua egin eta gero, B linfozitoen klon bat aktibatuko da, antigeno horrekin hobekien akoplatzen diren proteinak dituena, hain zuzen ere. Klon hori aktibatzen denean linfozitoak azkar ugaltzen dira (ikus irudia), eta gero zelula plasmatikoak bihurtu, antigorputzak sortuko dituztenak B linfozitoen hasierako proteinetatik.

Labur esanda, antigeno arrotz batek B linfozitoen klon zehatz bat aktibatuko du, antigeno horren aurka antigorputz espezifikoak sortuko dituen klona.

Erantzun immunitario zelularra: T linfozitoak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Immunitate-sistemaren zelulak: zelulen erantzuna[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Sakontzeko, irakurri: «makrofago»
Sakontzeko, irakurri: «linfozito»
Irudi hauetan makrofago baten jarduera ikus daiteke, konidio batzuk deuseztatzen

Zelula hauek ez dute ehunik osatzen eta ez daude finkaturik, banaka banatuta baizik. Zelula amek immunitate-sistemako zelulak sortzen dituzte:

  • Makrofagoak: Ahalmen fagozitikoa duten zelula handiak dira eta ehun guztietan daude, baina gehienbat ehun konjuntiboan. Monozitoetatik sortzen dira: hauek zain eta kapilarrak zeharkatzen dituzten leukozitoak dira (hezur muinetan sortuak) eta gero, ehun konjuntiboetan sartu eta makrofago itxura hartzen dute.

Erantzun immunearen bi fasetan parte hartzen dute: aktibaturiko linfozitoen seinaleei erantzuten dieten zelula legez eta linfozitoen aktibazioa erregulatzen duten zelula bezala. Linfozitoak eta makrofagoak loturik doaz. Erantzun immunearen hasieran ere parte hartzen dute. Garbiketa lanak egiten dituzte: zelula hilak, partikula bizigabeak fagozitatzen…

Azkenik, sistema immuneko beste zelula batzuen jarduera murriztu ahal dute, horrek erantzun immunearen erregulazio negatiboa sortzen du

  • T eta B linfozitoak immunitate-sistemaren elementu espezifikoak dira, funtzio eta inbaditzaileak aurkitzeko eran desberdintzen dira.
    • T Linfozitoak: timora iristen dira, bertan heltzeko. Parasito edo agente intrazelularrak ezabatzea da haien eginkizuna. Linfokinak ere askatzen dituzte makrofagoak aktibatzeko. Hiru azpitalde daude:
      • T Linfozito laguntzaileak: Prozesaturiko zatiak ezagutzen dituzte eta makrofagoen mintzean daude. Horrek linfokin asko sortzen ditu eta T eta B zelulen zatiketa nahiz aktibazioa bizkortzen dute.
      • T Linfozito hiltzaileak: Diana zeluletara itsasteko gaitasuna dute, euren mintza digeriketa entzimekin eta entzima zitotoxikoekin zulatuz. Zelulak hil egiten dira eta infekzioa ez da zabaltzen.
      • T linfozito ezabatzaileak: Erreakzioa geldiarazten dute.
    • B Linfozitoak: organo linfoidetan egon ohi dira. Molekula arrotzetara batuko diren antigorputzak sortzea da haien eginkizuna. Geldirik oso txikiak dira baina aktibatzean milioika antigorputz sortzen dituzte.

T linfozitoek B linfozitoen sintesia sustatzen dute, linfokinak askatzean. Sintesi hori blokeatu ere egin dezakete, linfokin inhibitzaileak askatzen badituzte.

Berezko immunitatea eta immunitate egokitzailea[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Substantzia arrotzak bi modutara identifikatzen dira:

  • Berezko immunitatearen bidez: Amagandik jasotako immunitatea da . Agente patogeno asko lehen kontaktuan suntsitzen ditu. Konplementu izeneko proteina da garrantzitsuena: antigorputzei laguntzen die. Konplementuaren proteina mota bat proteina antigeniko batera batzen da. Horrek konplementuaren beste molekula batzuk suspertzen ditu eta horiek zelula fagozitoak erakartzen ditu. Zelula ameboide horiek, azkenik, konplementuko molekula geruza batekin estalita dauden patogenoak irentsi eta digeritzen dituzte.

Makrofagoek mintz hartzaileak dituzte; hartzaileak bakterioetan finkatu eta horiei esker bakterioak irentsi egin ahal dira.

  • Immunitate egokitzailea: Bizitza osoan eskuraturiko mekanismoetan oinarritzen da. Mikroorganismoak ezagutu eta suntsitzen dituzte. Linfozito batzuek (NK zelulek) ez dute hartzaile antigenikorik, eta erantzun immune inespezifikoan parte hartzen dute. B linfozitoak agente arrotza detektatzean ugaritu egiten dira eta gero klonatu egiten dira. B linfozitoen hartzaileen gene arduradunek hipermutazioak dituztenean, antigorputz pila sortzen dira.

Immunitate artifiziala[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Txertoen bidez patogenoen inbasioa kontrolatu edo suntsitu egiten da. Konplementuak eta antigorputzek kanpoko bakterioei eraso egiten diete; T linfozitoek berriz, kanpoko zein zelula barrukoei.

Bi immunitate artifizial mota dago:

  • PASIBOA: Antigorputz espezifikoak dituen seruma injektatzean lortzen da. Ez da iraunkorra.
  • AKTIBOA: Txertoak jarriz burutzen da. Immunizazio aktibo zientifikoa Edward Jenner sendagile ingelesarekin hasi zen. Baztanga edo nafarreriaren aurkako immunizazioa artifizialaren metodoa argitaratu eta vaccination izena eman zion, gaixotasuna behiarena zelako. Jenner-ek behien nafarreriaren birusa inokulatu zien giza nafarreria zutenei, haien immunizazioa lortuz. Horrenbestez, lehenengo txertoa sortu zuen eta hasiera eman zion gaur egungo immunologiari.

Txertaketa[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Sakontzeko, irakurri: «Txerto»

Antigenoaren eta antigorputzaren artean egon daitekeen espezifikotasunean eta oroimen immunologikoan oinarritzen da.

Motak:

  • Mikroorganismo patogenoaren forma ez arriskutsuak edo motelduak:
Gaixotasun birikoak prebenitzeko erabiltzen diren txerto ia gehienek birus motelduak erabiltzen dituzte. Esaterako, baztangaren aurkakoa, polioarena, elgorriarena edo errubeolarena, besteak beste. Patogenoak moteltzeko modua Pasteur-ek aurkitu zuen. Mikroorganismo baten moteltze prozesuak mikrobioaren birulentzia gutxitzen du, baina ez ditu bere ezaugarri antigenikoak aldatzen (hots, antigorputzak sorrarazteko ahalmena ez da desagertzen). Badirudi patogenoaren ugaritze jarraituetan gertatzen diren mutazioek eragiten dutela moteltze hori.
  • Konposatu kimikoen bidez hildako mikroorganismoak:
Hildako birusekin erabiltzen diren txertoen artean A motako gripearena edo amorruarena daude. Hildako bakterioekin erabiltzen direnak, aldiz, sukar tifoidearena eta kukutxeztularena. Gaixotasun bakteriarrak prebenitzeko erabiltzen diren txerto gehienek bakterio hilak dituzte (ez baita oso ohikoa bakterio motelduak erabiltzea)
  • Era kimikoan aldaturiko toxina bakterianoak edo toxoideak:
Gaixotasun bakteriar batzuekiko immunitatea, bakterioek sortzen dituzten toxinak neutralizatzean datza. Egoera immunea sortzeko toxoideak erabiltzen dira. Toxoideak toxina bakterianoaren forma inaktibatoa edo toxikoa ez dena da; baina antigorputz batzuen produkzioa suspertzeko ahalmena dauka eta horiek gaixotasuna sortzen duen forma aktiboa neutralizatzen dute.
  • Antigeno garbituak:

Estalpe birikoaren proteina batek edo determinante antigenetikoak dituzten peptido batzuek erantzun immunea sor dezakete. Mikrobio moteldua edo mikrobio hilda erabili beharrean, beraz, mikrobio horren molekula antigenikoak erabiltzen dira txerto moduan erantzun immunea sortzeko

Txertoak eta bioteknologia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

1. Proteina garbituetan oinarritutako txertoak;beharrezkoa da antigeno garbituak isolatzea, antigeno horiek sortzeko geneak klonatzea eta antigorputz monoklonalak erabiltzea.

2. Peptido sintetikoen bidez eginiko txertoak. Teknika immunokimikoak eta ordenagailuz lagunduriko ekipo automatizatuekin egindako ikerketak erabiltzen dira.

3. Peptido sintetiko aktiboekin eginiko txertoak ahotik hartzekoak.

Gaixotasun autoimmuneak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Sakontzeko, irakurri: «gaixotasun autoimmuneak»

Organismoak bere zelulek dituzten antigenoak ezagutzen ez dituenean, eta arrotzez jotzen dituenean, eraso egiten die. Gaixotasun autoimmunearen oinarria, beraz, berezko antigenoak eta kanpoko antigenoen arteko desberdintasuna ez ezagutzean datza.

Adibideak: anemia hemolitikoa, miastenia gravis, gazteen diabetes mellitus, artritis erreumatoidea, lupus eritematoso sistemikoa eta esklerosi anizkoitza, besteak beste.


HIPERSENTIBERATASUNA: ALERGIAK

Sakontzeko, irakurri: «alergia»

Antigeno batekiko bigarren kontaktutik aurrera, neurriz kanpoko erantzun bat sortzen da, alergia. Hori sortzen duen antigenoa alergenoa da.

Erreakzio alergikoan 3 fase daude:

1.Sentiberatasuna (alergeno baten eta indibiduo baten sistema immunearen arteko lehenengo kontaktuan ez dira gaixotasun sintomak agertzen).

2.Mastozitoen aktibazioa (Organismoen eta alergenoaren artean gero izango diren kontaktuetan, azken horren molekulak Ig E antigorputzetara lotzen dira, mastozitoen azalean. Bitartekari alergiko izenekoak alergien sintoma askoren eragileak dira).

3.Beranduko erreakzioa edo jarduera immunitario luzea(Alergenoaren diana ehunetan askaturiko substantziek leukozitoak erakartzen dituzte toki horretarantz; gainera, beste zelula immunitario batzuk ere erakartzen dituzte eta horiek, odol korronteak garraiatuak, basoak uzten dituzte alde horretan).

ALERGIEN SINTOMAK

Sentiberatasuna duen indibiduo batek gaixotasun alergikoaren sintomatologia agertzen du. Alergenoarekin egondako kontaktu motaren arabera sintomak desberdinak izango dira:

  • azaleko kontaktua: urtikaria, ekzema...
  • arnas bidetiko kontaktua: asma, errinitis, doministikuak...
  • aho bidetiko kontaktua: sabeleko mina, beherakoak, gorakoak...

Pertsona askok alergia diote elikagaiei (esnea, arrautza…). Organismoan sartu eta berehala garatzen dituzte aho bidetiko kontaktuaren ondorioz sortutako sintomak.

Immunitate-sistema eta HIESa[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  • GIB-ak (HIESa sortzen duen birusak) ehun askoren zelulak infektatzen ditu.
  • GIBa ziklo zelularraren une zehatz batean bakarrik erreplika daiteke.
  • T linfozitoak suntsitzen ditu birus horrek; T linfozitorik gabe immunitate-sistema guztiz ahulduta geratzen da.
  • GIBaren ahalmen patogenoa larriagotzen duen faktore bat birusaren aldagai piloa sortzeko arriskua da.

ZELULAK SUNTSITZEKO MEKANISMOAK

GIB-aren azaleko antigenoak T linfozitoen azaleko hartzaile proteikoekin akoplatzen dira. Atxikidura gauzatu ondoren, birusaren material genetikoa T linfozitoren barrualdera sartzen da, infekzioa osatuz.

GIB-ak gehien erasotzen dituen zelulak Th linfozitoak dira (linfozito laguntzaileak). Dena den, makrofagoak eta timoren eta burmuinaren zelulak ere kaltetu ditzake. Gongoil linfatikoetan pilatzen dira birus patogenoak, eta bertatik immunitate-sistemaren hondamena antolatzen dute.

Immunitatea eta minbizia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Makrofagoak minbizidun zelula bati (irudiaren erdian, handiagoa) erasotzen

Immunitate-sistemak parte hartzen du minbiziaren prebentzioan, NK zelulen eta T linfozitoen bidez (zelula hauek minbizidun zelulak ezagutu eta suntsitzen baitituzte). Bestalde, minbiziaren aurka 3 immunoterapia bereiz daitezke:

  • Pasiboa: tumore zelulen antigorputz espezifikoen erabileran oinarritzen da.
  • Aktiboa: txerto antitumoralak ematean datza.
  • Egokituak: T linfozitoak aktibatzen dira laborategian, gero linfozito aktibatu horiek -minbizidun zelulei eraso egingo dietenak- gaixoengan injektatzen dira.

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  1. Aldaba, J., López P., Pascual, MM., Urzelai, A: Biología 2. Batxilergoa, Elkar (2006), 356 orr. ISBN: 84-783-222-1
  2. Delvis, Peter J. (2016) Panorama general del sistema inmunitario Merck Sharp & Dohme Corp
  3. Beck, Gregory; Gail S. Habicht Immunity and the Invertebrates Scientific American, 1996ko azaroa, 60–66 orr.
  4. Ingraham, J. eta Ingraham, C.: Introducción a la Microbiología vol. II, Ed. Reverté (1998), 340 orr. ISBN: 84-291-1871-3
  5. Boyton R, Openshaw P «Pulmonary defences to acute respiratory infection». Br Med Bull, 61, 2002, 1-12 orr.
  6. Hankiewicz J, Swierczek E «Lysozyme in human body fluids». Clin Chim Acta, 57, 3, 1974, 205-9 [1]
  7. Fair W, Couch J, Wehner N «Prostatic antibacterial factor. Identity and significance». Urology, 7, 2, 1976, 169-177 orr. [2]
  8. Yenugu S, Hamil K, Birse C, Ruben S, French F, Hall S [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC1223422/pdf/12628001.pdf Antibacterial properties of the sperm-binding proteins and peptides of human epididymis 2 (HE2) family; salt sensitivity, structural dependence and their interaction with outer and cytoplasmic membranes of Escherichia coli] Biochem J, 372, Pt 2, 2003, 473-483 orr.
  9. Janeway CA, Jr. et al (2005). Immunobiology. (6th ed.). Garland Science
  10. Alberts, Bruce; Alexander Johnson, Julian Lewis, Martin Raff, Keith Roberts, and Peter Walters (2002 Molecular Biology of the Cell, 4th edition New York and London: Garland Science
  11. Kawai T, Akira S (2006). «Innate immune recognition of viral infection». Nat Immunol 7 (2): 131-7
  12. Ingraham, J. eta Ingraham, C.: Introducción a la Microbiología vol. II, Ed. Reverté (1998), 379-380 orr. ISBN: 84-291-1871-3
  13. Miller, SB (2006). «Prostaglandins in Health and Disease: An Overview». Seminars in Arthritis and Rheumatism 36 (1): 37-49
  14. Ogawa Y, Calhoun WJ. (2006). «The role of leukotrienes in airway inflammation.». J Allergy Clin Immunol. 118 (4): 789-98
  15. Madigan M.T., Martinko J.M., Parker J. Brock Mikroorganismoen biologia (2007) E.H.U-ak euskaratua: 799 orr. ISBN: 978-84-9860-026-1.
  16. Karakitsos D, Karabinis A (September de 2008). «Hypothermia therapy after traumatic brain injury in children». N. Engl. J. Med. 359 (11): 1179-80
  17. Craven, R and Hirnle, C. (2006). Fundamentals of nursing: Human health and function. Fourth edition. p. 1044
  18. Mayer, Gene Immunology-Chapter One Microbiology and Immunology On-Line Textbook. USC School of Medicine (2006)
  19. von Behring Biographical
  20. Tomé, C. [3] Zientzia Kaiera
  21. Defentsa mekanismoak: Humoreen bidezko erantzuna Izadi Jakintza Euskadi.eus
  22. Aldaba, J., López P., Pascual, MM., Urzelai, A: Biología 2. Batxilergoa, Elkar (2006), 369-371 orr. ISBN: 84-783-222-1

Bibliografia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  • Madigan M.T., Martinko J.M., Parker J. Brock Mikroorganismoen biologia (2007) E.H.U-ak euskaratua IBSN: 978-84-9860-026-1
  • Ingraham, J.L., Ingraham, C. Introducción a la Microbiologia Vol. 2, Ed. Reverté, (1998) IBSN: 84-291-1871-3
  • Forbes, B., Sahm, D., Weissfeld, A. Diagnóstico Microbiológico Ed. Panamericana, (2002) IBSN: 84-7903-810-1
  • Farreras Rozman: Medicina Interna, Ed, Doyma (1992), IBSN: 84-7592-439-5
  • Smith A.D. (Ed) Oxford dictionary of biochemistry and molecular biology. (1997) Oxford University Press.

Ikus, gainera[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Kanpo loturak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Immunitate-sistema Aldatu lotura Wikidatan