Infrasoinu
Infrasoinua[1] gizakiak entzun dezakeena baino maiztasun baxugoa duen soinu-uhina da, hau da, 20 Hz baino gutxiagokoa.[2]
Animalia handiek infrasoinua erabiltzen dute, elefantea kasu, distantzia zabaletan komunikatzeko (100 dB-ko soinuak kilometro gutxi batzuetara), inolako arazorik gabe. Animalia horiek distantzia horietan entzun ahal izateko gakoa belarrietatik bereiztea da, zuzenean proportzionala baita har dezaketen uhin-maiztasunarekiko (buru txikietako animaliekin ez bezala). Duela gutxi, frogatu da elefanteek infrasoinua ez dutela soilik belarriekin erregistratzen, baita beren hankek eragindako bibrazioak sentitzean ere, azazkalek maiztasun baxuko soinuen sentsore eroale gisa jarduten baitute.[3]
Hondamendi naturalek, hala nola sumendi-erupzioek, lurrikarek eta tornadoek, bonba atomiko batek bere leherketan egiten duen soinuarekin alderatu daitekeen intentsitatea duten soinuak sortzen dituzte, baina, 20 Hz-tik behera daudenez, ez dira entzungarriak giza belarrian, eta, horri esker, bulkanologia- eta meteorologia-ikerketak hasi ahal izan dira, etorkizuneko hondamendiak saihesteko.[4]
Infrasoinuen erabilera nagusia objektuak detektatzea da. Uhin horiek ingurunean oso gutxi xurgatzen direlako gertatzen da hori, ultrasoinuak ez bezala. Adibidez, 10 Hz-eko uhin lau bat 1.000 Hz-eko uhin bat baino lau aldiz gutxiago xurgatzen da uretan. Eragozpena detektatu beharreko objektuek nahiko handiak izan behar dutela da; izan ere, maiztasun horietan, uhinaren luzera oso handia da, eta horrek objektuaren gutxieneko diametroa mugatzen du. Adibide gisa, esango dugu 10 Hz-eko infrasoinu batek 34 metroko uhin-luzera duela airean, eta, ondoren, detektatu beharreko objektuek gutxienez 20 metroko tamaina izan behar dutela airean eta 100 metrokoa uretan.
Bestalde, tigreak bezalako harrapariek beren orroetan agertzen diren maiztasun horiek ehiza-taktiken osagarri gisa erabiliko lituzkete, ez harrapakin posibleak kokatzeko, baizik eta infrasoinuak izan dezakeen eragin geldiarazleagatik.[5]
Infrasoinuekin lotutako fenomeno bitxiak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Infrasoinuak distantzia luzeetara irits daitezke oztopo solidoak zeharkatuz. Belarria gizakiarenaz bestelako maiztasunak hautematera egokituta duten animalia batzuek entzun ditzakete. Adibidez, elefanteek 15 Hz entzun ditzakete 2 kilometrotara, eta tigreek eta baleek ere infrasoinuak erabiliko lituzkete komunikatzeko.
Infrasoinuak ere, normalean, giza gorputzak sortzen ditu; adibidez, muskuluek, higidura ahalbidetzeko, irrist egitean, 25 Hz-eko infrasoinuak sor ditzakete, bihotzak infrasoinuak sortzen ditu 20 Hz inguruan, eta belarriek ere infrasoinuak eragiten dituzte (bat-bateko igorpen otoakustikoa).[6]
Infrasoinuek, kontzienteki hautemateko modukoak ez izan arren, antsietatea, tristura eta dardarak eragin ditzaketela uste da, batzuetan, aire-desplazamendu hautemanezinengatik.[7] Adibidez, 0,5 eta 10 Hz arteko bolumen handiko uhinak nahikoak dira barne-belarrian bestibulua bibrarazteko).
Aire-girogailu edo erreakzio-hegazkin jakin batzuenak bezalako motorrek eragindako infrasoinuek bertigoak, goragaleak eta buruko minak eragin ditzakete hezurrezko labirintoari eragiten diotenean.[6]
1998an, Vic Tandyk, Coventryko Unibertsitateko irakasleak, azaldu zuen nola infrasoinuek "sorgindutako tokien" inpresio "zehatza" eragin dezaketen. Frogatu zuen infrasoinuek ikusmen-eremuaren alboetan mugimendu sasi-pertzepzio bat eragiten zutela. Pertzepzio faltsu hori haizagailu batek eragin zezakeen, objektu horrek 18,98 Hz-eko maiztasuna sortzen baitu. Noizbehinka, Tandyk fenomeno horiek nabaritu zituen aretoaren luzera haizagailuak eragiten zuen uhin-luzeraren frakzio unitario bat zen, eta, beraz, uhin geldikor bat eta halako ilusio optikoak eragingo zituen giza begi-humoreetan durundi egitean, ilusio horiek "mamutzat" hartzen zituzten batzuek.[8]
Erreferentziak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]- ↑ Euskalterm: [Hiztegi terminologikoa] [2002]
- ↑ (Ingelesez) «A Study of Low Frequency Noise and Infrasound from Wind Turbines» Ia.cpuc.ca.gov.
- ↑ Payne, Katharine B.; Langbauer, William R.; Thomas, Elizabeth M.. (1986). «Infrasonic calls of the Asian elephant (Elephas maximus)» Behavioral Ecology and Sociobiology 18 (4): 297–301. doi:. Bibcode: 1986BEcoS..18..297P..
- ↑ (Ingelesez) Fee, David; Matoza, Robin S.. (2013-01-01). «An overview of volcano infrasound: From hawaiian to plinian, local to global» Journal of Volcanology and Geothermal Research 249: 123–139. doi:. ISSN 0377-0273. Bibcode: 2013JVGR..249..123F..
- ↑ (Ingelesez) Muggenthaler et al. (2000-12-1). «The Secret Of A Tiger's Roar» ScienceDaily (American Institute of Physics, Inside Science News Service).
- 1 2 (Italieraz) «L'udito umano e gli altri sensi» Ulisse.
- ↑ «Infrasuoni» Corriere della Sera 2003/09/08.
- ↑ (Ingelesez) «The Ghost in the machine» skepdic.com.
Kanpo estekak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]| Autoritate kontrola |
|
|---|
Datuak: Q212082
Multimedia: Infrasound / Q212082