Ingalaterrako Lehen Gerra Zibila

Ingalaterrako Lehen Gerra Zibila
	Hiru Erresumen Gerrak
	Marston Mooreko gudua, 1644 - John Joseph Baker
Data	1642 - 1646
Lekua	Ingalaterra eta Gales
Emaitza	Parlamentari-Covenanter Garaipena
Gudulariak
Erregezaleak	Parlamentariak ; Eskoziako Covenanterrak
Buruzagiak
Karlos I.a Ingalaterrakoa ; Ruperto Rhingo printzea ; Jacob Astley ; George Goring ; Ralph Hopton ; William Cavendish ; Maurizio Rhingo printzea	Thomas Fairfax ; Oliver Cromwell ; Philip Skippon ; Edward Montagu ; Robert Devereux ; William Waller ; Alexander Leslie
Galerak
33,952 hildako, 56,367 gerra-preso	27,972 hildako, 21,191 gerra-preso

Ingalaterrako Lehen Gerra Zibila 1642 eta 1646 artean gertatu zen, Ingalaterra eta Galesen, eta Hiru Erresumen Gerrak (1639-1653) izeneko gatazka zikloaren parte da. Kalkulatzen da Ingalaterra eta Galeseko gizonezko helduen %15 eta %20 artean armadan zerbitzatu zutela 1639 eta 1653 artean, eta biztanleriaren guztizkoaren %4 inguru gerra-zergatiko arrazoiak zirela-eta hil zela. Datu hauek gatazkak gizartean izan zuen eragin zabala erakusten dute, baita eta hortik sortutako gorroto sakona.

Parlamentuak zuen rolaren eta erlijio-praktiken inguruko gatazkak Jakue VI.a Eskoziakoa eta I.a Ingalaterrakoa 1603an tronura igo zenetik datoz. Tentsio horiek gorenera iritsi ziren haren seme Karlos I.ak 1629an Aginte Pertsonala ezarri zuenean. 1640ko apirilean eta azaroan berriro Parlamentua deitu zuen, Eskoziako Covenanterren aurkako Apezpikuen Gerratan eragindako porrotak konpontzeko dirutza lortzeko asmoz, baina Parlamentuak gobernuan parte handiagoa eskatu zuen, eta erregeak hori onartzeko prest ez zegoen.^[1]^[2]

Hasierako faseetan, bi aldeetako gehiengo zabalak monarkiaren instituzioa babesten zuen, baina ez ziren ados jartzen nor zen azken agintearen jabe. Erregezaleek, oro har, Parlamentua eta Ingalaterrako Eliza erregearen menpekoak zirela zioten; Parlamentari gehienek, ordea, haren nagusitasunak ez zuela erlijiora hedatzen uste zuten, eta monarkia konstituzional baten alde egiten zuten. Nor bere alde aukeratzeko garaian, erlijio-sinesmenek eta leialtasun pertsonalek izan zuten eragin handiena. Europan Hogeita Hamar Urteko Gerrak ekarritako hondamendia ikusita, askok neutraltasuna bilatu zuten, edo armak hartzera jo zuten atsekabez.^[3]

1642ko abuztuan borroka hasi zenean, bi aldeek uste zuten gatazka gudu bakar batean erabakiko zela, baina berehala argi geratu zen hala ez zela izango. 1643ko errealisten garaipenek Parlamentua eta eskoziarren arteko aliantza ekarri zuten; hauek 1644an hainbat gudu irabazi zituzten, horien artean garrantzitsuena Marston Mooreko gudua izan zen. Garaipen horiek behar bezala baliatu ez zirela-eta, Parlamentuak 1645eko otsailean Armada Berri Eredugarria sortu zuen: Ingalaterrako lehen armada zentralizatua eta profesionala.^[4] Honek 1645eko ekainean Nasebyko guduan lortutako garaipena erabakigarria izan zen. Gerra 1646ko ekainean amaitu zen, Parlamentuaren aliantzak garaipena lortu zuenean eta Karlos preso geratu zenean. Hala ere, erregeak uko egin zion kontzesioak onartzeari, eta bere aurkarien arteko zatiketekin batera, horrek ekarri zuen Bigarren Gerra Zibila 1648an, eta ondoren haren exekuzioa 1649ko urtarrilean.^[5]

Erreferentziak

↑ Carlton, Charles. (1992). Going to the wars: the experience of the British civil wars, 1638-1651. Routledge ISBN 978-0-415-03282-7. (kontsulta data: 2025-09-02).
↑ Harris, Tim. (2014). Rebellion: Britain's first Stuart kings, 1567-1642. (First edition. argitaraldia) Oxford University Press ISBN 978-0-19-920900-2. (kontsulta data: 2025-09-02).
↑ Hutton, Ronald. (2003). The royalist war effort, 1642 - 1646. (2. ed. argitaraldia) Routledge ISBN 978-0-415-30540-2. (kontsulta data: 2025-09-02).
↑ Pells, Ismini. (2020-03-06). «Military Culture and Professionalism in the English Regiments in Foreign Service» Philip Skippon and the British Civil Wars (Routledge): 30–66. ISBN 978-1-003-02645-7. (kontsulta data: 2025-09-02).
↑ Adamson, J. S. A., ed. (2009). The English Civil War: conflict and contexts, 1640-49. Palgrave Macmillan ISBN 978-0-333-98655-4. (kontsulta data: 2025-09-02).

Kanpo estekak

Datuak: Q3142505

[1] Carlton, Charles. (1992). Going to the wars: the experience of the British civil wars, 1638-1651. Routledge ISBN 978-0-415-03282-7. (kontsulta data: 2025-09-02).

[2] Harris, Tim. (2014). Rebellion: Britain's first Stuart kings, 1567-1642. (First edition. argitaraldia) Oxford University Press ISBN 978-0-19-920900-2. (kontsulta data: 2025-09-02).

[3] Hutton, Ronald. (2003). The royalist war effort, 1642 - 1646. (2. ed. argitaraldia) Routledge ISBN 978-0-415-30540-2. (kontsulta data: 2025-09-02).

[4] Pells, Ismini. (2020-03-06). «Military Culture and Professionalism in the English Regiments in Foreign Service» Philip Skippon and the British Civil Wars (Routledge): 30–66. ISBN 978-1-003-02645-7. (kontsulta data: 2025-09-02).

[5] Adamson, J. S. A., ed. (2009). The English Civil War: conflict and contexts, 1640-49. Palgrave Macmillan ISBN 978-0-333-98655-4. (kontsulta data: 2025-09-02).

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]