Inperio Aztekako konkista

Wikipedia, Entziklopedia askea
Jump to navigation Jump to search
Inperio Aztekako konkista
Amerikako espainiar kolonizazioa
The Conquest of Tenochtitlan.jpg
Cortésen Mexikoko konkista, olioa
Data 1519ko otsaila - 1530eko otsaila
Lekua Egungo Mexiko
Emaitza Espainiar konkista
Gudulariak
Espainia Espainiar Inperioa

TlaxcalaGlyph.jpg Tlaxcalako konfederazioa
Escudo de armas de Zempoala.gif Cempoala

aliatuak:

Aztec Triple Alliance.png Inperio Azteka (1519–1521)

estatu aliatuak:

Estatu independenteak:

Buruzagiak
Espainia Hernán Cortés
Espainia Pedro de Alvarado
Espainia Gonzalo de Sandoval
Espainia Cristóbal de Olid
Espainia Nuño de Guzmán
TlaxcalaGlyph.jpg Xicotencatl Gaztea
TlaxcalaGlyph.jpg Xicotencatl Zaharra
TlaxcalaGlyph.jpg Maxixcatl
Escudo de armas de Zempoala.gif Xicomecoatl

Tenochtitlan Glyph ZP.svg Moctezuma II.a
Tenochtitlan Glyph ZP.svg Cuitláhuac
Tenochtitlan Glyph ZP.svg Cuauhtémoc
Tetzcoco glyph.svg Cacamatzin
Tetzcoco glyph.svg Coanacochtzin
 Tlacopan glyph.svg Tetlepanquetzal
Tlatelolco glyph.svg Itzquauhtzin


Glifo Michhuahcān.png Tangaxuan II.a
Indarra
Espainia Espainiar konkistatzaile:
  • 90–100 zaldun
  • 900–1.300 infante
  • 6 kanoi
  • 13 brigantin
TlaxcalaGlyph.jpg Tlaxcala: 80.000–200.000
Escudo de armas de Zempoala.gif Cempoala: 400

Aztec Triple Alliance.png Aztekak: 300.000


Glifo Michhuahcān.png Tarascak: 100.000
Galerak
Espainia 1.000 hildako
Milaka amerindiar
200.000 hildako
300 kanoa

Inperio Aztekako konkista Amerikako espainiar kolonizazioaren geratera nabarmena izan zen. Kanpaina 1519ko otsailean hasi zen baina espainiarrak 1517an ailegatu ziren Yucatáneraino. Kanpainak 1521eko abuztuaren 13an lortu zuen garaipena, Hernán Cortés eta Xicotencatl Gazteak zuzenduriko hispano-tlaxcalar armadak Cuauhtemoc enperadorea eta Tenochtitlan hiriburua hartu zituenean.

Kanpainian zehar, Cortések hainbat azteken etsai eta mendekoen laguntza izan zuen, tartean Totonacak, Tlaxcaltecak, Texcocoak eta Texcoco aintziraren inguruan zeuden bere hiri-estatutako amerindiarrak. Zortzi hilabeteko gudu eta negoziaketen ondorioz, Moctezuma Xocoyotzinak 1519ko azaroaren 8an Cortés onartu zuen bere gotorlekuan. Veracruzen aztekek bere gizonetako batzuk erail zituela jakin zuenean, Cortések Moctezuma atxilotu zuen. Halako taktika, kazike atxilotzearena, ohikoa zen espainiarren artean, agian errekonkista garaian sortua.[1]

Cortés Tenochtitlandik atera zen kostalderantz, Pánfilo de Narváez eta Pedro de Alvarado espezidioburuak utziz. Alvaradok azteken jaialdi bat baimendu zuen eta, hori aprobetxatuz, hainbat noble erail zituen.[2] Sarraskiak hiriburuko biztanleen matxinada eragin zuen eta Moctezuma matxinadan zehar hil zuten.[3] Cortés etorriberria zen Tenochtitlanen eta espainiarrek hiriburutik ihes egin zuten 1520ko ekaineko Gau Tristean. Espainiarrak tlaxcalarrekin batera urtebete geroago itzuli eta 1521eko abuztuaren 13an hiria konkistatu zuten. Ordurako, goseak eta baztangak amerindiar populazioa asko gutxitu zuten.[4]

Behin hiriburua hartuta, Cortés eta bere kapitainek beste espedizio eta kanpainiak zuzendu zituzten egungo Mexikoko iparraldea, erdialdea eta hegoaldea bereganatzeko. Horrela, Espainia Berriko Erregeorderria sortu zuten.

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  1.   James Lockhart & Stuart Schwartz Early Latin America: A History of Colonial Spanish America and Brazil New York: Cambridge University Press 80. orrialdea .
  2.   Francisco López de Gómara Cortés: The Life of the Conqueror by His Secretary Berkeley: University of California Press 207-08. orrialdea .
  3.   Schwartz, Stuart B. Victors and Vanquished: Spanish and Nahua Views of the Conquest of Mexico Boston: Bedford/St Martin's 157. orrialdea ISBN 978-0-312-39355-7 .
  4.   Egerton, Douglas R.; et al. The Atlantic World Wheeling, Illinois: Harlan Davidson, Inc. 100. orrialdea ISBN 978-0-88295-245-1 .