8-13 urtekoentzako bertsioa ikusteko, klikatu hemen.

Intsektu

Wikipedia(e)tik
Hona jauzi: nabigazioa, Bilatu


Intsektu
Fosilaren garaia: Devoniar-gaur egun

Erlea loreztia ateratzen.
Sailkapen zientifikoa e
Erreinua: Animalia
Filuma: Arthropoda
Azpifiluma: Hexapoda
Klasea: Insecta
Linnaeus, 1758
Ordenak

Intsektuak (latinez Insecta, erditik moztua)[1] animalia klase nagusi bat da, artropodoen filumaren barruan. Guztiek dituzte bi antena, hiru hanka pare eta bi hegal pare (nahiz eta batzuetan hauek galdu diren).

Ezagutzen den ordenarik handiena da, 950.000 espezie baino gehiagorekin[2] eta beste animalia talde guztiak batuta baino espezie gehiago dira. Estimazio batzuek 30 milioi espezie ezezagun daudela diote, potentzialki munduko bizi formen %90 izango liratekeenak.[3] Beste ikerketa batzuek kopuru hori 6 eta 10 milioi artean dagoela diote.[4][5] Intsektuak mundu osoko klima eta giro ezberdinetan daude, nahiz eta oso gutxi diren ozeanoetan bizitzeko moldatu diren espezieak. Gutxi gorabehera, 5.000 odonato, 20.000 ortoptero, 82.000 hemiptero, 350.000 koleoptero eta 110.000 himenoptero deskribatu dira.

Gainera, intsektuak oso ugariak dira, anitzak izateaz gain. Kalkuluen arabera, 200 milioi intsektu daude gizaki bakoitzeko. Inurritegi batzuetan 20 milioi ale daudela kalkulatzen da. Lurran, osotara, 1015 inurri daudela uste da. [6]

Intsektuak ikertzen dituen zientzia entomologia da.

Sailkapena[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Insecta
Monocondylia

Archaeognatha


Dicondylia

Thysanura


Pterygota
Paleoptera

Ephemeroptera



Odonata



Neoptera
  

Plecoptera



Embiidina



Phasmida



Orthoptera



Mantophasmatodea



Zoraptera



Dictyoptera



Dermaptera



Grylloblattodea




Psocodea



Thysanoptera



Hemiptera


Endopterygota

Coleoptera



Diptera



Hymenoptera



Lepidoptera



Mecoptera



Megaloptera



Neuroptera



Raphidioptera



Siphonaptera



Strepsiptera



Trichoptera








Morfologian oinarritutako sistematika tradizionalak Hexapoda azpifiluma lau taldetan bildu izan du: Ectognatha, Collembola, Protura eta Diplura. Azkeneko hiruak Entognatha gisa sailkatzen dira, ahoaren barne forma dela eta. Ordenaren gaineko sailkapen guztiak aldaketa asko izan ditu kladistikaren sorreratik. Hipotesi moderno baten arabera, Hexapoda polifiletikoa da eta entognateek historia ebolutibo ezberdina dute.

Morfologian oinarritutako tasa asko parafiletikoak direla uste denez, ez da normalean erabiltzen azpiklase, superorden edo infraorden terminoak eta garrantzitsuagoa da talde monofiletikoak sortzea. Honako zerrenda honek ideia bat ematen du gaur egun erabiltzen den sailkapenari buruz

ikurrak desagertutako taxoia esan nahi du.

Apterygota

Monocondylia

Dicondylia

Pterygota
Aust blue dragonfly02.jpg
Orthetrum caledonicum (Odonata), the Blue Skimmer dragonfly.

Zorak-Mantis.png
Tinodera sinensis (Mantodea), the Chinese Mantis.

European wasp white bg.jpg
A Yellowjacket wasp (Hymenoptera).

Syrphid fly on Grape hyacinth.jpg
A Syrphid fly (Diptera) on a grape hyacinth.
Paleoptera
Neoptera
Polyneoptera
Paraneoptera
Endopterygota=Holometabola
Neuropterida
Antliophora/Mecopteroidea
Amphiesmenoptera

Intsektizidak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  • Fosforodun intsektizida.
  • Intsektizida sistemikoa.
  • Irensteko intsektizida.
  • Klorodun intsektizida.
  • Ukipen-intsektizida.

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  1. Diccionario médico-biológico, histórico y etimológico
  2. Chapman, A. D., 2005. Numbers of Living Species in Australia and the World
  3. Terry L. Erwin. 1982. Tropical forests: their richness in Coleoptera and other arthropod species. Coleopt. Bull., vol 36. 74–75.
  4. Erwin, Terry L. 1997. Biodiversity at its utmost: Tropical Forest Beetles
  5. Vojtech Novotny, Yves Basset, Scott E. Miller, George D. Weiblen, Birgitta Bremer, Lukas Cizek & Pavel Drozd. 2002. Low host specificity of herbivorous insects in a tropical forestNature, vol 416, 841-844 or. doi=10.1038/416841a
  6. Brusca, R. C. & Brusca, G. J., 2005. Invertebrados, 2ª edición. McGraw-Hill-Interamericana, Madrid (etc.), XXVI+1005 pp. ISBN 0-87893-097-3.

Kanpo loturak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Intsektu Aldatu lotura Wikidatan