Irtyx

Wikipedia, Entziklopedia askea
Jump to navigation Jump to search
Irtyx
Irtish v Omsk.JPG
Datu orokorrak
Luzera 4.248 km
Geografia
Koordenatuak 61° 05′ 24″ N, 68° 49′ 16″ E / 61.09°N,68.821°E / 61.09; 68.821Koordenatuak: 61° 05′ 24″ N, 68° 49′ 16″ E / 61.09°N,68.821°E / 61.09; 68.821
Herrialdea Errusia
Errusiako oblastak Tiumen oblasta
Autonomous okrug of RussiaKhanti-Mansi
Herrialdea Txinako Herri Errepublika, Kazakhstan eta Errusia
Hidrografia
Ur-emaileak
Arroaren azalera 1.643.000 km²
Arro hidrografikoa Irtysh basin Itzuli
Lakuak Zaisan aintzira
Iturburua Altai
Bokalea Ob
Mendizaletasuna

Irtyx[1] (errusieraz: Иртыш; kazakheraz: Ертiс, Ertis; tatareraz: Иртешİrteş; txineraz 额尔齐斯河; uigurreraz: ئېرتىش; mongolieraz: Эрчис мөрөн, Erchis) erdi-mendebaldeko Asiako ibaia da, Ob ibaiaren adar nagusia, Txina, Kazakhstan eta Errusia zeharkatzen dituena. 4.248 km luze da[2] eta 1.673.470 km2ko ibai-arroa dauka. Ob-Irtyx arroa Asiako handiena da, eta munduko zazpigarren ibai-sistemarik luzeena[2].

Bere bazterrak Han dinastiak, Kalmik herriak eta mongoliarrek okupatu zituzten, XVI. mendearen bukaeran errusiarrak iritsi arte.

Geografia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Mongolia eta Txina bereizten dituzten Altai mendien hego-mendebaldeko hegaleko glaziarretan du iturria[2]. Jarraian Txinako Xinjiang, Kazakhstan eta Errusiako Omsk oblasta, Tiumen oblasta eta Khanti-Mansi zeharkatzen ditu. Khanty-Mansisketik gertu Obera isurtzen da.

Irtyxen ibaiadar nagusiak Ixim (2.450 km), Tobol (1.591 km), Demianka (1.160 km), Konda (1.097 km) eta Om (1.090 km) dira.

Ibai bazterreko hiri nagusiak honako hauek dira:

Hidrometria[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Irtyx ibaiaren emaria 1974-1999 bitartean neurtua izan da Khanty-Mansisken (Obera isuri baino 20 km lehenago)[3]. Gune horretan, drainatutako eremuak 1.650.000 km² ditu, arro osoaren % 99. Bertan urteko batez besteko emaria 2.733 m³/s da; emari handiena ekainean du (6.671 m³/s) eta txikiena martxoan (972 m³/s).

Irtyx ibaiaren batez besteko emariak (m³/s), Khanty-Mansisken neurtuak
Datuak: 1974 eta 1999 artean

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  1. Euskaltzaindiaren 159. araua
  2. a b c Irtysh River Global.britannica.com
  3. Irtyx ibaia Khanty-Mansisken R-arcticnet.sr.unh.edu
Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Irtyx Aldatu lotura Wikidatan