Istanbul
|
Istanbul |
|
|---|---|
| Izen ofiziala | İstanbul |
| Estatua | |
| Probintzia | Istanbul probintzia |
| Alkatea | Kadir Topbaş |
| Koordenatuak |
41°00′N 29°00′E / 41.000°N 29.000°EKoordenatuak: 41°00′N 29°00′E / 41.000°N 29.000°E |
| Eremua | 1,930 km² |
| Posta kodea | 34x xx |
| Biztanleria | 12.782.960 bizt. (2009) |
| Dentsitatea | 6.623.295,34 bizt./km² |
| http://www.ibb.gov.tr/ | |
Istanbul[1] (turkieraz İstanbul, eta bizantziar garaian grezieraz hasieran Bizantzio eta gero Konstantinopla), Turkiako hiririk handiena da, bai eta Europako handienetako bat ere, 12.782.960 biztanle baitzituen 2009an.[2] Gainera, lur eremu handia hartzen du, munduko 5. udalerri handiena baita. Istanbul probintziako hiriburu administratiboa da.
Hiriaren historia luzean, hiriburu izan da sarritan: Erromatar Inperioa (330-395), Bizantziar Inperioa (395–1204 eta 1261–1453), Latindar Inperioa (1204–1261) eta Otomandar Inperioa (1453–1922). Honen ostena, Turkiako Errepublika berriaren hiriburua Ankarara eraman zen. 2010ean, Istanbul Europako kultura hiriburu izan zen. Hiriaren gune historikoa UNESCOren gizateriaren ondaretzat sailkatu zuten 1985an.[3]
Hiri zaharra Bosforo itsasartearen hego-mendebaldeko ertzean dago kokatua, baina hiri berriak, askoz handiagoa, itsasartearen bi aldeak hartzen ditu: europarra (Trazia) eta asiarra (Anatolia). Izan ere, bi kontinentetan dagoen metropoli bakarra da munduan.
Eduki-taula
Izenak[aldatu | aldatu iturburu kodea]
Bizantzio (grezieraz Βυζάντιον, Byzántion) hiriaren lehen izen ezaguna da. K. a. 660 inguruan sortu zen izen horrekin, K. a. V. mendeko Herodotoren arabera Kaltzedonia baino 16 urte lehenago. Izena Megarako kolonoen erregetik dator, Bizas izenekoa.
Konstantino I.ari esker, hiria Erromatar Inperioko ekialdeko hiriburu bihurtu zen, eta Konstantinopla[4] (grezieraz Κωνσταντινούπολις, Kōnstantinoúpolis) izenarekin ezagutzen hasi zen. Honen esanahia "Konstantinoren hiria" da. Enperadoreak Nea Roma ("Erroma Berria") izena erabil zedin saiatu zen, baina ez zuen arrakasta handirik izan.
Nahiz eta lehenagotik erabili, Istanbul izena XX. mendean hedatu zen gehien, batez ere nazioartean. 1930ko martxoaren 28an, Turkiako Posta Zerbitzuak nazioarteari eskaera ofiziala egin zion İstanbul erabil zezan hiri osoa izendatzeko. Aditu batzuen arabera, Istanbul izena grezierazko "εἰς τὴν Πόλιν" ([is tin ˈpolin], hirian) esalditik letorke. Azken batean, hiri nagusiari soilik "hiri" deitzea ohikoa da, Iruñea kasu. Beste aditu batzuen arabera, Konstántinoupólis greziar izenaren laburdura litzateke, azentu gabeko silabak galdu eta hasierako i- gehitu ondoren.
Egungo turkieraz, hiriaren izena "İstanbul" da, puntudun İ batekin, turkierako alfabetoak I letra puntuduna eta puntugabea bereizten baititu.
Bizantziarren eta otomandarren menpeko eslaviar herriek Tzarigrad erabiltzen dute, Tsarraren (Enperadorearen) hiria (serbieraz eta bulgarieraz Цариград), berez Konstantinopla izenaren kalkoa dena.
Geografia[aldatu | aldatu iturburu kodea]
Istanbul Bosforo itsasartean dago, Asiaren eta Europaren mugan, Itsaso Beltza eta Marmara itsasoa lotzen diren lekuan. Hiri historikoa mendebaldean kokatzen da (Europan), Urrezko Adarra izeneko estuarioaren bi aldeetan.
Penintsula historikoa zazpi muinoren gainean eraikia dagoela esaten da, bakoitzaren gailurrean meskita inperial batekin, eta 22 km luze diren harresiek inguratua. Horietako handiena Topkapı jauregia dagoen Sarayburnu da (Jauregi muinoa)[5]. Urrezko Adarraren beste ertzean beste muino koniko bat dago, Galata auzoa (Beyoğlu barrutia) dagoen lekuan. Üsküdar ere, Asiako aldean, muino ugariz osatua dago. Istanbuleko tontor garaiena Çamlıca muinoa da (Asian), 288 m garai[6].
Klima[aldatu | aldatu iturburu kodea]
Istanbulek klima ozeaniko eta klima mediterraneoaren arteko trantsizioko klima du. Beraz, hiriak klima epela du. Esate baterako, udako lehortea ez da benetako klima mediterraneoan bezain handia. Udak beroak dira, hezeak baina euri gutxikoak (295 ordu eguzki hileko ekainean, uztailean eta abuztuan). Udako egun jakinetan, tenperaturak 35 °C-tik gorakoak izan daitezke. Neguak hotzak eta hezeak dira, euri ugari egiten du eta noizean behin elurra (76 ordu eguzki baino gutxiago hileko urtarrilean eta otsailean). Neguan egun jakinetan, tenperaturak 0 °C-tik behekoak izan daitezke. Horrela, urtero 25 bat izotz egun izaten dira, abendu, urtarril eta otsailean batez ere. Udaberriak eta udazkenak epelak dira.
| Datu klimatikoak (Istanbul |
|||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Hila | Urt | Ots | Mar | Api | Mai | Eka | Uzt | Abu | Ira | Urr | Aza | Abe | Urtekoa |
| Batez besteko tenperatura maximoa (°C) | 8.7 | 9.1 | 11.2 | 16.5 | 21.4 | 26.0 | 28.4 | 28.5 | 25.0 | 20.1 | 15.3 | 11.1 | 18.8 |
| Batez besteko tenperatura minimoa (°C) | 2.9 | 2.8 | 3.9 | 7.7 | 12.0 | 16.0 | 18.5 | 18.7 | 15.5 | 12.0 | 8.5 | 5.3 | 10.5 |
| Pilatutako prezipitazioa (mm) | 98.4 | 80.2 | 69.9 | 45.8 | 36.1 | 34.0 | 38.8 | 47.8 | 61.4 | 96.9 | 110.7 | 123.9 | 843.9 |
| Prezipitazio egunak (≥ 1 mm) | 17.7 | 15.3 | 13.6 | 10.3 | 7.8 | 5.3 | 3.6 | 4.0 | 6.1 | 10.3 | 12.9 | 16.9 | 123.8 |
| Eguzki orduak | 93 | 112 | 124 | 180 | 279 | 330 | 372 | 330 | 240 | 186 | 120 | 93 | 2459 |
| Hezetasuna (%) | 80 | 78 | 76 | 74 | 74 | 71 | 70 | 70 | 74 | 78 | 80 | 80 | 75 |
| Iturria: NBE[7], Turkiako meteorologia institutua (DMI)[8], BBC weather[9] | |||||||||||||
Historia[aldatu | aldatu iturburu kodea]
Lehen jendeztatzea[aldatu | aldatu iturburu kodea]
Marmaray tunela eraikitzean Istanbuleko penintsula azpian, Neolito garaiko jendeztatze aztarnak aurkitu dituzte, K. a. 7. milurtekokoak, Bosforoa sortu baino lehenagokoak[10]. Traziar tribuak bi lekutan ezarri ziren (Lygos eta Semistra), penintsularen muturrean, egun Topkapı jauregia dagoen tokian, K. a. XIII eta K. a. XI. mendeen artean. Leku berean, feniziarrek merkatari herrixka bat ezarri zuten K. a. 1. milurtekoan eta K. a. 685ean Megaratik zetozen greziarrek beste herri bat, Kaltzedonia izenekoa[11][12].
Hala ere, Istanbuleko historia K. a. 660 inguruan hasten da oro har, Bizas erregaren agindupean Megarako kolonoak Bosforoaren europar aldean ezarri zirenean, eta Bizantzio sortu (grezieraz Βυζάντιον, Bizantion, latinez Byzantium). Mendearen amaieran, akropoli bat eraiki zen behialako Lygos eta Semistra herrixken lekuan. Hiria persiar agintepean egon zen aldi batez K. a. V. mendean, baina greziarrek berreskuratu egin zuten Mediar Gerretan[13]. Bizantzio Deloseko Ligako kide izaten jarraitu zuen, K. a. 355ean independentzia lortu zuen arte. Erromatar Errepublikaren babespean denbora luzez egon ondoren, 73an Erromatar Inperioko zati bihurtu zen.
Peszenio Niger usurpatzailearen alde ipini izana, Septimio Severo enperadorearen aurka, garesti atera zitzaion, bi urteko setioaren ondoren 195ean errenditu zenean hiri suntsitua baitzegoen. Hala ere, bost urteren ondoren, hiria berreraikitzen hasi zen, eta denbora laburrean aurretik zuen ospea berreskuratu.
Konstantinoplaren igoera eta erortzea[aldatu | aldatu iturburu kodea]
Konstantino I.ak Lizinio garaitu zuenean Krisopolisko guduan 324ko irailan, Erromatar Inperioko enperadore bakar bihurtu zen. Bi hilabete geroago, Konstantinok Bizantzio ordeztuko zuen hiri kristau berriaren planoa ezarri zuen. Inperioaren ekialdeko hiriburu zen Nikomedia ordezkatzeko sortua, hiriaren izen berria Nea Roma (Erroma Berria) izan zen, baina ezagunagoa egin zen Konstantinopla izenarekin (Konstantinoren hiria), XX. mendea arte iraungo zuena. Sei urte geroago, 330ko maiatzaren 11n, Konstantinopla hiriburu izendatu zuten, gerora Bizantziar Inperioa izango zena.
Hiriburu hau ezartzea Konstantinoren lorpen iraunkorrenetakoa izan zen, erromatar boterea ekialderatuz eta greziar kulturaren eta kristautasunaren erdigune bihurtuz[14]. Eliza ugari eraiki ziren hirian zehar, Hagia Sofia barne, munduko katedral handiena izan zena mila urtez. Hiriaren kokalekuak Konstantinoplaren beraren existentzia ziurtatu zuen, eta harresiek Europa babestu zuten ekialdeko inbaditzaileengandik eta Islamaren aurrerakadatik. Erdi Aroaren gehiengoan, Konstantinopla Mendebaldeko hiri handiena eta aberatsena izan zen.
Konstantinoplaren beheraldia Laugarren Gurutzadarekin hasi zen, gurutzatuek Bizantziar Inperioa estatu txikiagoetan zatikatu baitzuten. Hiria Latindar Inperioaren hiriburu bihurtu zen, gurutzatu katolikoek bultzatua ortodoxoena ordezkatzeko asmoarekin. Hala ere, Latindar Inperioak ez zuen luze iraun eta Bizantziar Inperioa 1261ean berrezarri zen, ahuldua ordea. Hiriko elizak, babesak eta oinarrizko zerbitzuak gain-beheran zeuden eta biztanle kopurua 40.000 baino ez zen, IX. mendeko milioi erdiarekin alderatuta.
XIV. mende erdialdean, otomandar turkiarrak estrategia militar bat hasi zuten hiria itotzeko asmoarekin, herri txikiagoak bereganatuz eta hornidura bideak itxiz. Azkenean, 1453ko maiatzaren 29an, zortzi asteko setioaren ondoren, Mehmed II.a Konkistatzailea sultanak Konstantinopla hartu zuen eta Otomandar Inperioaren hiriburu izendatu. Ordu batzuk geroago, sultana Hagia Sofia elizara joan eta iman bat deitu zuen Islamaren kredoa errezitatzeko, katedral handia meskita inperial bihurtuz.
Turkiarren agintea[aldatu | aldatu iturburu kodea]
Konstantinolpla erori eta gero, Mehmed II.ak hiria biziberritzea erabaki zuen. Anatolia eta beste herrialdeetako musulmanak, kristauak eta juduak ekarrarazi zituen, borondatez ala indarrez, gizarte kosmopolita sortzeraino. Mendearen amaieran, hiriak berrehun mila biztanle zituen, Europako bigarren handiena[15]. Era berean, Mehmed II.ak azpiegitura zaharkituak berritu zituen eta Bazar Handia eraikitzen hasi. Garai honetan ere Topkapı jauregia eraiki zen, sultanaren egoitza ofiziala izango zena laurehun urtez.
Hiria, Kristautasunaren babes izatetik, kultura islamikoaren ikur izatera igaro zen. Meskita inperial ugari eraiki ziren, sarri eskolez, ospitalez eta bainu publikoz atxikiak. Suleiman I.aren sultanaldia (1520-1566) arte eta arkitekturako lorpen handiko garaia izan zen. Mimar Sinan arkitektoburuak Süleymaniye meskita eta beste hainbat eraikin marraztu zituen, eta zeramika, kaligrafia eta miniaturagintza loratu ziren. XVIII. mende amaieran, hiriak 570.000 biztanle zituen.
XIX. mende hasierako matxinada garaiak Mahmud II.a sultanaren goraldia eragin zuen, eta Europa Mendebaldeko kulturarekin lerratu zen inperioa. Garai honetan zubiak eraiki ziren Urrezko Adarra zeharkatzeko, eta hiria burdinbidez lotu zen Europako sarearekin 1880ko hamarkadan. Tünel linea, munduko metro zaharrenetarikoa, 1875ean ireki zen, eta beste hainbat azpiegitura moderno ere (ur hornidura, argindarra, telefonoa eta tranbiak) hurrengo urteetan eraiki ziren, nahiz eta Europako beste hirietan baino geroago izan.
Hala ere, modernizazio esfortzuak ez ziren nahikoak izan Otomandar Inperioaren gainbehera galarazteko. XX. mende hasieran, Turku Gazteen Iraultzak eta gerra ugariek Inperioaren porrot ekonomikoa ekarri zuen. Azkeneko gerran, Lehen Mundu Gerran, britainiarrek, frantziarrek eta italiarrek hiria hartu zuten. Azken otomandar sultana, Mehmed VI.a, 1922ko azaroan erbesteratu zuten. Urtebetera okupazioa amaitu zen, Lausanako Ituna sinatu eta Mustafa Kemal Atatürk iraultzaileak Turkiako Errepublika izendatu zuen 1923ko urriaren 29an.
Errepublika[aldatu | aldatu iturburu kodea]
Turkiako Errepublika berriaren hiriburua Ankarara eraman zen eta 1930ean hiriaren izen ofizial bakartzat Istanbul ezarri. Nahiz eta hiriburutasuna galdu, 1940ko hamarkada amaieratik aldaketa estruktural handiak jasan zituen, hala nola, plaza (adibidez Taksim plaza), bulebar eta hiribide berriak, batzuetan eraikin historikoen kostuz. Hiriko biztanleria laster hazten hasi zen 1970eko hamarkadatik aurrera, Anatoliako biztanleak hirira enplegu bila iristen ziren heinena. Hiria izugarriki hazi zen, inguruko herri eta basoak irensteraino, Istanbulgo metropoli eremua eratuz.
Ondasun nabarmenak[aldatu | aldatu iturburu kodea]
| Istanbulgo gune historikoak1 UNESCOren gizateriaren ondarea |
|
| Mota | Kulturala |
| Irizpideak | i, ii, iii, iv |
| Erreferentzia | 356 |
| Kokalekua | |
| Eskualdea2 | Europa eta Ipar Amerika |
| Izen ematea | 1985 (IX. bilkura) |
| 1 UNESCOk jarritako izen ofiziala (euskaratua) 2 UNESCOren sailkapena |
|
- Gaztelu eta jauregiak
- Topkapı jauregia, Otomandar Inperioaren egoitza administratiborik garrantzitsuena.
- Porfirogenetaren jauregia (τὰ βασίλεια τοῦ Πορφυρογεννήτου, Tekfur Sarayı)
- Dolmabahçe jauregia
- Çırağan jauregia
- Rumeli Hisari
- Yedikule gaztelua (Zazpi dorreen gaztelua)
- Galata dorrea
- Meskita eta elizak:
- Hagia Sofia museoa, mila urtez kristau katedralik handiena izan zena, 1453an otomandarrek meskita bihurtua, eta 1935ean azkenik Kemal Atatürkek museo bihurtua.
- Meskita Urdina (Sultanahmet Camii)
- Süleymaniye meskita (Süleymaniye Camii)
- Meskita Berria (Yeni Cami)
- Rüstempaşa meskita (Rüstempaşa Camii)
- Hagia Sofia Txikia (Küçuk Ayasofya Camii, Eκκλησία τῶν Άγίων Σεργίου καί Βάκχου ὲν τοῖς Ὸρμίσδου)
- Kora eliza (Kariye Camii)
- Hagia Irene (Aya İrini, Ἁγία Εἰρήνη)
- Bazar Handia
- İstiklâl hiribidea (İstiklâl Caddesi, Grande Rue de Pera)
- Basilika uhaska edo Yerebatan uhaska erromatarra.
- Valenteren akueduktua (Bozdoğan Kemeri, Ἀγωγός του ὕδατος)
- Urrezko Adarra
- Konstantinoplako harresiak
Garraioa[aldatu | aldatu iturburu kodea]
Istanbulen bi tren geltoki daude, Sirkeci (europar aldean) 1889an eraikia eta Haydarpaşa (asiar aldean) 1909koa. Sirkeci geltokira iristen zen Orient-Express linea ezaguna, eta bertatik irteten dira egun Paris-Venezia-Orient-Express (aurrekoaren oinordekoa-edo), Danubio-Express, Bosforo-Express, eta Greziara doan Laguntasunaren trena. Hayderpasa geltokitik, Trans-Asia-Express linea irtetean da Teheranerantz eta antzinako Taurus-Express Bagdadera. Bertatik Ankarara doazen abiadura handiko trena berriak ere irtetean dira. Bosforoa igaroko duen burdinbide tunela, Marmaray izenekoa, 2004tik eraikitzen ari dira eta 2013an inauguratuko omen da.
Bi nazioarteko aireportu ditu hiriak: Atatürk nazioarteko aireportua europar aldean eta Sabiha Gökçen nazioarteko aireportua asiarrean.
Istanbulgo metroak linea bakarra du, baina 2008an 68 milioi bidaiarik erabili zuten. Hala ere, badira ere metro arineko linea bat (hafif metro), tranbia eta bi funikular, aldirietako tren lineez gain. Beste hirien adibideari jarraiki, 2009an metrobus sistema abian jarri zen.
Gainera, udalak ur-gaineko garraio sistema kudeatzen du, Bosfororen bi ertzetako ontziralekuak lotzeko.
Istanbulen, taxi sistema (turkieraz Taksi) oso garatua dago, auto horiz osatua.
Biztanleria[aldatu | aldatu iturburu kodea]
Metropoli eremuak 11.372.613 biztanle ditu, 2007ko erroldaren arabera[16] eta egun munduko hiri handienetakoa da. Gainera, biztanleriaren hazkuntza tasa %3,45 da egun, batez ere landa lurretako etorkinak direla-eta. Istanbulgo biztanle dentsitatea 1.700 bizt/km² da, Turkiako batez besteko den 81 bizt/km² zifratik urrun[17].
Metropolitar eremuko biztanleria hirukoiztu egin zen 25 urtetan, 1980 eta 2005 artean. Gutxi gorabehera, istanbuldarren %70 europar aldean bizi dira eta %30 asiar aldean. Turkia hego-ekialdeko langabezia tasa zela-eta, eskualde horietako asko Istanbulera lekualdatu ziren lan bila, eta hiriaren aldirietan ezarri.
Kirolak[aldatu | aldatu iturburu kodea]
Futbola[aldatu | aldatu iturburu kodea]
Galatasaray SK, Fenerbahçe SK, eta Beşiktaş JK dira hiriko talderik indartsuenak, elkarren artean lehia handia dago.
Hedabideak[aldatu | aldatu iturburu kodea]
- Cumhuriyet egunkaria.
Istanbuldar ezagunak[aldatu | aldatu iturburu kodea]
- Orhan Pamuk (1952-), idazlea.
- Nihat Kahveci (1979-), futbolaria.
Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]
- ↑ Euskaltzaindia, Anatoliako eta Hego Kaukasoko toponimia, http://www.euskaltzaindia.net/dok/arauak/Araua_0162.pdf.
- ↑ (Turkieraz) «Büyükşehir Belediyeleri ve Bağlı Belediyelerin Nüfusları - 2009». Nadrese Dayalı Nüfus Kayit Sistemi (Adnks) Veri Tabani. Türkiye İstatistik Kurumu. 2010-08-24an eskuratua.
- ↑ UNESCO | Istanbulgo gune historikoak, http://whc.unesco.org/en/list/356.
- ↑ Euskaltzaindia (2012-03-30), 168. araua: Afrika kolonialeko toponimia, http://www.euskaltzaindia.net/dok/arauak/Araua_0168.pdf.
- ↑ Istanbul from a Bird's Eye View, http://english.istanbul.gov.tr/Default.aspx?pid=294.
- ↑ The Topography of İstanbul, http://www.tourism.gov.tr/EN/Genel/BelgeGoster.aspx?17A16AE30572D3130239EEA0FCDF038B91FBF5F1F3911EBA.
- ↑ (Ingelesez) NBE (Climatological Information of Istanbul), http://www.worldweather.org/014/c00047.htm.
- ↑ (Turkieraz) Yıllık Toplam Yağış Verileri - İstanbul, http://www.meteor.gov.tr/veridegerlendirme/yillik-toplam-yagis-verileri.aspx?m=ISTANBUL.
- ↑ (Ingelesez) BBC Weather Centre - World Weather - Average Conditions - Istanbul, Turkey - Istanbul, Turkia), http://www.bbc.co.uk/weather/world/city_guides/results.shtml?tt=TT004370.
- ↑ Rainsford, Sarah, Istanbul's ancient past unearthed, http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/7820924.stm. Noiz kontsultatua: 21 April 2010.
- ↑ "Kaltzedonia" era arautua Antzinateko hirien euskarazko izenak 147. arauan
- ↑ Lister, Richard P. (1979). The Travels of Herodotus. Londres: Gordon & Cremonesi. ISBN 0-86033-081-8
- ↑ De Souza, Philip (2003). The Greek and Persian Wars, 499-386 B.C.. London: Routledge. ISBN 0-415-96854-2
- ↑ Barnes, Timothy David (1981). Constantine and Eusebius. Cambridge, Mass.: Harvard University Press. ISBN 0-674-16531-4
- ↑ Chandler, Tertius; Fox, Gerald (1974). 3000 Years of Urban Growth. London: Academic Press
- ↑ Türkiye istatistik kurumu Helbidean oinarritutako errolda. (2008-04-19)
- ↑ (Turkieraz) Presentation of Reference City: Istanbul, http://www.urge-project.ufz.de/istanbul/general.htm.
Ikus, gainera[aldatu | aldatu iturburu kodea]
Kanpo loturak[aldatu | aldatu iturburu kodea]
| Istanbul probintziako barrutiak. | ||
|---|---|---|
|
Hiri barrutiak: Istanbul (Avcılar · Bağcılar · Bahçelievler · Bakırköy · Bayrampaşa · Beşiktaş · Beyoğlu · Beykoz · Eminönü · Eyüp · Esenler · Fatih · Gaziosmanpaşa · Güngören · Kadıköy · Kağıthane · Kartal · Küçükçekmece · Maltepe · Pendik · Sarıyer · Şişli · Ümraniye · Üsküdar · Zeytinburnu) |
||
| Gizateriaren Ondarea Turkian | ||
|---|---|---|
|
Divriğiko meskita handia eta ospitalea • Istanbulgo gune historikoak • Hattusa hiriburu hitita • Nemrut mendia • Xantos-Letoon • Safranbolu • Troia arkeologia gunea • Göreme parke nazionala eta Kapadoziako labar guneak • Hierapolis-Pamukkale |
||
| Europako kultura-hiriburuak | ||
|---|---|---|
|
1985 Atenas • 1986 Florentzia • 1987 Amsterdam • 1988 Mendebaldeko Berlin • 1989 Paris • 1990 Glasgow • 1991 Dublin • 1992 Madril • 1993 Anberes • 1994 Lisboa • 1995 Luxenburgo hiria • 1996 Kopenhage • 1997 Tesalonika • 1998 Stockholm • 1999 Weimar • 2000 Reykjavik • Bergen • Helsinki • Brusela • Praga • Krakovia • Santiago de Compostela • Avignon • Bolonia • 2001 Rotterdam • Porto • 2002 Brujas • Salamanca • 2003 Graz • 2004 Genova • Lille • 2005 Cork • 2006 Patras • 2007 Luxenburgo hiria eta Eskualde Handia • Sibiu • 2008 Liverpool • Stavanger • 2009 Linz • Vilnius • 2010 Essen • Istanbul • Pécs • 2011 Turku • Tallinn • 2012 Maribor • Guimarães • 2013 Košice • Marseilla • 2014 Umeå • Riga • 2015 Mons • Plzeň/Pilsen • 2016 Donostia • Wrocław • 2017 Aarhus • Pafos • 2018 Leeuwarden • Valletta • 2019 Matera • Plovdiv |
||