Itziar Ituño

Wikipedia, Entziklopedia askea
Jump to navigation Jump to search
Itziar Ituño
Itziar Ituño 2017.jpg
Bizitza
Jaiotza Basauri1974ko ekainaren  18a (45 urte)
Herrialdea  Bizkaia, Euskal Herria
Hezkuntza
Hizkuntzak gaztelania
euskara
Jarduerak
Jarduerak aktorea eta abeslaria
Musika instrumentua ahotsa
IMDb nm1523587

Itziar Ituño Martinez (Basauri, Bizkaia, 1974ko ekainaren 18a) aktore euskalduna da.[1] Interpretazioa ikasi zuen Basauriko Antzerki Eskolan, eta soziologia ikasketak ere gauzatu zituen.[2] Lan ugari egindakoa da antzerkian, telebistan zein zineman. Ezagun egin da ETB 1eko Goenkale telesailean egindako paperagatik, 15 urtez Nekane Beitia pertsonaia antzeztu baitzuen. Beste lan ezagun batzuk Lasa eta Zabala, Errementari eta Loreak filmak dira. Halaber, La casa de papel telesailean (Antena 3 katean aurrena, ondoren Netflix plataforman) egindako lanak nazioartean ezagutarazi du.

Aktore lanez gain musika munduan ere aritu izan da abeslari lanetan, Dangiliske dantza taldean eta EZ3 zein Ingot rock taldeetan.

Lehen urteak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Ama nafarra du, Lizarra aldekoa. Aitaren familian gehienak bizkaitarrak baziren ere, Itziar oso giro erdaldunean hazi zen, Francoren diktaduraren ondoren euskara erabat galdu baitzen bere familian. Basaurin jaioa, haurtzaroa Kareaga (Kalero) auzoan igaro zuen.[3] Gurasoak Basauriko ikastolara bidaltzen saiatu ziren, euskara ikas zezan, baina kanpoan geratu zen eta ikasketak A ereduan egin behar izan zituen. Nerabezaroan deseroso sentitzen hasi zen euskaldun sentitu arren euskararik gabekoa zelako, eta AEKn izena ematea erabaki zuen, Basauriko Bolintxu euskaltegian.

Txikitan gurasoek zinema-aretoetara zein antzokietara eramaten zuten sarri, eta horrek antzeztearekiko zaletasuna piztu zion. 14 urterekin Basauriko antzerki eskolan hasi zen, afizioz, aktore izango zela pentsatu gabe. Izan ere, oso lotsatia zen eta hasiera batean asko sufritzen zuen bertan.[4] Gerora argi eduki zuen aktore izan nahi zuela, baina badaezpada ere Soziologia ikasketak gauzatu zituen. Fagor enpresan hasi zen lanean, hozkailuak egiten.[5]

Aktore ibilbidea[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Hastapenak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Bere lehen aktore lanak antzerkian egin zituen. Kaleko emanaldietan hasi zen 1995ean, Ttirrinki Ttarranka eta Bakardade antzerki konpainiekin. Basaurin Tarima taldeak antolatzen zuen kale antzerki jaialdietan ibili zen, Ramon Barea eta Itziar Lazkano irakasle zituela.[6] 1997an izan zuen lehen papera telebistan, Agur, Olentzero, agur gaztelerazko telefilmean. Horren aurretik, 1995 eta 1996 bitartean, zenbait publizitate bideotan eta film laburretan parte hartu zuen.

Goenkale eta bestelako lanak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Fagorren lanean zebilela curriculuma bidali eta ETB 1eko Goenkale telesailerako proba bat egin zuen. Hasieran egin zuen proba Imanol (Iñaki Perurena) pertsonaiaren etxea garbitzen zuen neskaren papererako izan zen, baina ez zuten hartu.[7] Hala ere, handik hilabete batzuetara dei bat jaso zuen zuzenean paper bat eskainiz. Jakin zuenean fabrikako lanpostu finkoari uko egin zion. 1998-1999 denboraldian (telesailaren 5. denboraldian) hasi zen telesailean, Nekane Beitia ertzain hasiberriaren paperean. Lehenengo agerraldia 1999ko martxoaren 03an izan zen. Pertsonaiak joan-etorriak izan zituen telesailean; baina orotara 15 urtez aritu zen bertan lanean, telesailaren azken denboraldirarte (2015ean).[8] Tarte horretan Nekane Beitia pertsonaia Arraldeko komisaldegiko ertzainburua bilakatu zen, eta paper honek Itziar Ituñori ospea ekarri zion Euskal Herrian.

Telesailean aritu zen urteetan zehar beste zenbait filmetan ere parte hartu zuen, besteak beste Agujeros en el cielo (2004), Izarren argia (2010), Sabin (2011) Dragoi Ehiztaria (2012) eta Lasa eta Zabala (2014). Horretaz gain antzerkian lanean ere jarraitu zuen, hainbat obratan parte hartuz.[9] 2017ko Donostiako Zinemaldian Euskal Zinema eta ETB Galaren aurkezlea izan zen.[10]

Euskal Herritik haratago[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Itziarren Euskal Herriko mugetatik haragoko ospea lortu zuen Loreak filmarekin, film onenaren Goya sarirako izendapena lortu zuenean eta Espainiako Zine Akademiak filma Oscar sarietarako hautagai izendatu zuenean. 2016an Igelak filmean parte hartu zuen. Loreak filmean agertu ondoren Madrilera joan zen lan bila[11], eta Antena 3 katearen La casa de papel telesailerako proba egin ondoren protagonista papererako hartu zuten. Telesaila Netflix plataformak eskuratu zuen, eta horrek nazioartean ezaguna izatea ekarri zion. 2018an telesailak Drama Onenaren Nazioarteko Emmy Saria eskuratu zuen.[12][13]

Boikota[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Antzezleak parte hartu zuen La casa de papel telesailari boikot egin zioten sarean, estreinaldiaren aurreko eta ondoko egunetan. Izan ere, Miren Gaztañaga aktorearekin gertatu bezala, zenbaitek ez zuten ondo ikusten Ituñok telesail horretan parte hartzea.[14]

Hala, traol bat sortu zuten Twitterren, #BoicotLaCasaDePapel izenekoa, eta bertan, Dena da ETA kasuko logikari jarraikiz, ETAren alde egotea leporatu zioten Itziarri, Euskal Preso Politikoen sakabanaketaren kontra agertu zelako. Horregatik, boikotaren aldekoen iritziz, Itziarrek eta telesailak berak boikota merezi zuten, hilabete lehenago El guardián invisible filmak merezi izan zuen bezalaxe. Boikotatzaileek halaber gogoratu zuten iraganean Itziarrek Bildu alderdi politikoaren alde hitz egin izana.[15]

Azken lanak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

2017an Errementari filmean paper txiki bat antzeztu zuen. 2018ko Basque Selfie filmaren protagonistetako bat izan zen, eta berak zuzendutako (Des)kontrolatuta? antzerki obra estreinatu zuen. Antzezlan honek Pabilioi 6ren Antzerki Arinaren publikoaren saria jaso zuen.[16] 2019an Voces zein El silencio de la ciudad blanca filmetan agertu zen, eta La casa de papel telesailaren hirugarren denboraldia estreinatu zuen.

Bere hurrengo lanen artean Hil kanpaiak filma dago, Miren Gorrotxategiren 33 ezkil eleberrian oinarritua. Imanol Rayok zuzendua, filmeko protagonista izango da Eneko Sagardoy eta Yon Gonzalezekin batera.[17]

Aktibismoa[aldatu | aldatu iturburu kodea]

2002an Amazoniara joan zen kooperante gisa, antzerki tailerrak ematera.[18]

Filmografia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Telebista[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Telesailak
Urtea Izenburua Papera Katea Oharrak
1998 - 2001
2005 - 2015
Goenkale Nekane Beitia ETB1 300 ataletik gora
2000 Ander eta konpainia ETB 1 Episodikoa
2000 - 2001 Teilatupean ETB 1 Sekundarioa
2002 Kilker dema ETB 1 Episodikoa
2011 Vaya Semanita ETB 2 Episodikoa
2017 Cuéntame cómo pasó Koro Zabaleta TVE 5 atal
2017 Pulsaciones Aktore gonbidatua Antena 3 Atal 1
2017-egun La casa de papel Raquel Murillo / Lisboa Antena 3 / Netflix 25 atal

Zinema[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Filmak
Urtea Izenburua Papera Oharrak
1995 Sex machine Film laburra
1996 Ricardo Film laburra
1996 La lección Film laburra
1996 Al, Ben&Gail Film laburra
1997 Agur Olentzero, agurǃ Telefilma
1998 Otxate Film laburra
2002 El final de la noche Raquel Protagonista
2004 Agujeros en el cielo Elena Protagonista
2005 Seré tus ojos Film laburra
2007 Silencios Film laburra
2008 Entereza Film laburra
2010 Izarren Argia Sor Angustias Sekundarioa
2012 Bárbara Film laburra
2012 Dragoi Ehiztaria Maddalen Protagonista
2014 Sabin Paulina Arana Telefilma
2014 Loreak Lourdes Protagonista
2014 Lasa eta Zabala Amaia Protagonista
2014 El Buen Mal Emakumea Film laburra
2015 Un otoño sin Berlín Sofía Sekundarioa
2016 Igelak Carmen Sekundarioa
2017 Morir Erizaina Sekundarioa
2017 Errementari Ana Sekundarioa
2017 For the Good Times Ainhoa Film laburra
2017 Tarde para el recreo Ama Film laburra
2018 Basque selfie Protagonista
2019 Voces Aitana Protagonista
2019 El silencio de la ciudad blanca Sekundarioa

Antzerkia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  • Fortius (1995, Bakardade) - Kaleko antzerkia
  • Izarrak - Estrellas (2003, Teatro Paraiso)
  • Amets gozoak (2003, Teatro Paraiso)
  • Ciudad Salvaje (2003, Teatro Mutante)
  • Pakitarentzat bakarrik (2004, Txalo)
  • Zeta - Seda (2005, Hika Teatroa)
  • Jostailuen istorioak - Historia de juguetes (2005, Teatro Paraiso)
  • Lapurzuloa - Cueva de ladrones (2007, Kanpingags)
  • Grönholm metodoa - Metodo Grönholm (2008, Txalo)
  • Auri Auri (2010, Kukubiltxo)
  • Ilunpetan - El apagón (2010, Kanpingags)
  • Amantalaren ahotsa (2011, Hika teatroa)
  • Herioa eta dontzeila (2012)
  • Hitzak - Palabras (2013, Hika teatroa)
  • Barealdi majikoa (2014, Tanttaka)
  • Koadernoa Zuri - Cuaderno en blanco (2016)
  • Desoxirribonucleico (2017).
  • Funtzak (2017).
  • Yo soy Pichichi (2018)

Zuzendaritza[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  • (Des)kontrolatuta? (2018, Pabellón 6) - Antzezlana

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  1. (Gaztelaniaz)  «Itziar Ituño» euskalaktoreak.eus (Euskal Aktoreen Batasuna - Actores Vascos) . Noiz kontsultatua: 2019-07-02 .
  2.   Colina, Sustrai (2007) «Itziar Ituño: "Oso argi daukat ‘mertzenario’ bat naizela"» Argia (Argia) .
  3. (Gaztelaniaz)  «Rockera, socióloga y fan de Darín: Así es Itziar Ituño, la inspectora Murillo de 'La casa de papel'» vf 2018-07-17 . Noiz kontsultatua: 2019-07-02 .
  4.   Urkizu, Urtzi (2017) «Ahomenetan - Itziar Ituño eta Miren Gaztañaga. Indartuta atera dira erasotik» www.berria.eus (Berria) . Noiz kontsultatua: 2019-07-02 .
  5.   Uriarte, Nagore (2018) «Prekarietatea alfonbra gorrian» ALDA (ELA, Euskal Sindikatua) . Noiz kontsultatua: 2019-06-09 .
  6.   Goikoetxea, Amaia (2018-07-03) «Itziar Ituño: “Begira zelako zineastak irten diren hemendik: harrapatu horiek, inbertitu diru apurtxo bat kulturan, ez guztia futbolean, eta egin telesail potente bat”» Geuria . Noiz kontsultatua: 2019-07-02 .
  7.   Ibañez, Maider (2014-11-10) «Itziar Ituño: “Konfiantza galdu eta aktore izateko grina erabat abandonatu nuen”» Geuria . Noiz kontsultatua: 2019-07-02 .
  8.   Urkizu, Urtzi «Ikasbide eta lanbide» Berria . Noiz kontsultatua: 2019-07-02 .
  9. (Gaztelaniaz)  «Itziar Ituño» www.loinazactores.com (Loinaz Representación) . Noiz kontsultatua: 2019-07-02 .
  10.   «Festival de San Sebastián :: Fashion from San Sebastian, Gipuzkoa and the Basque Country to dress the presenters of the San Sebastian Festival galas» web.archive.org 2018-02-22 . Noiz kontsultatua: 2019-07-02 .
  11.   Arretxea, Lander (2019) «"Madrilera joan nintzen lan egiteko aukerarik ez nuelako Euskal Herrian"» Argia . Noiz kontsultatua: 2019-07-02 .
  12.   Erredakzioa (2018-11-21) «'La casa de papel' telesailak dramarik onenaren Emmy saria irabazi du» Geuria . Noiz kontsultatua: 2019-07-02 .
  13. (Gaztelaniaz)  País, El (2018-11-20) «‘La casa de papel’ se lleva el Emmy Internacional a mejor drama» El País ISSN 1134-6582 . Noiz kontsultatua: 2019-07-02 .
  14.   Solá Gimferrer, Pere (2017) «La casa de papel, víctima de un boicot por la ideología de Itziar Ituño» La Vanguardia . Noiz kontsultatua: 2019-07-02 .
  15. (Gaztelaniaz)  20Minutos (2017-05-01) «Piden boicotear la serie 'La casa de papel' por la presencia de la actriz vasca Itziar Ituño» 20minutos.es - Últimas Noticias . Noiz kontsultatua: 2019-07-02 .
  16.   Erredakzioa (2018-04-27) «Itziar Ituñoren (Des)Kontrolatuak obrak jaso du Pabilioi 6en Antzerki Arinaren publikoaren saria» Geuria . Noiz kontsultatua: 2019-07-02 .
  17.   «Miren Gorrotxategiren '33 ezkil' nobelan oinarritutako filma egingo dute» uztarria.eus . Noiz kontsultatua: 2019-08-15 .
  18.   Gure Doinuak (2019), «Ituño, tupi-guaraniar hizkuntzak eta jendeak euskaldunokin duen parekotasunaz», EITB, . Noiz kontsultatua: 2019-07-02 .

Kanpo loturak[aldatu | aldatu iturburu kodea]