Izarbeibar

Wikipedia(e)tik
Izarbeibarra» orritik birbideratua)
Hona jo: nabigazioa, Bilatu

Izarbeibar

 Nafarroa
Izarbeibarren mapa izenekin eta kokapena Euskal Herrian.svg
Azalera 159,16 km²
Biztanleria 6.260 (2005)
Dentsitatea 39,33 bizt / km²
Udalerriak 11
Herririk handiena Gares (2.630 biztanle)

Izarbeibar[1] Nafarroako erdialdeko eskualdea da, Iruñerriaren hegoaldean kokaturik.

Geografia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Kokapena[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Izarbeibarra Nafarroako erdi-erdian dago kokatua, Iruñeko merindadearen hegoaldean. Iparraldean, Erreniega mendiaz bestaldean, Iruñerria du, Etxauribar eta Galar eta Zizur zendeak hain zuzen. Ekialdean, Alaitz mendiko harrobia ikusgai, Muru Artederreta eta Orbaibarra. Hegoaldean, Nekeas izeneko alderdiaz haratago, Mendigorria eta Artaxoa daude. Mendebaldean, Mañeruibarra dago, Lizarrako merindadean.

Flora eta fauna[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Izarbeibarrean pinuak, arteak, makalak, haritzak eta urkiak topa daitezke, baita erromeroa, ezkaia eta izpilikua ere. Zelaietan zerealak daude gehienbat, baina zainzuriak, olibondoak eta mahastiak ere badaude. Azken urteotan Nafarroako Ubidetik datorren urarekin (ibarra ekialdetik hegoaldera zeharkatzen baitu) ureztalurrak ugaldu dira, babarrunak, artoa eta abarrekin.

Animalien artean honako hauek topa daitezke: basurdeak, azeriak, untxiak eta erbiak, eperrak, miruak, belatzak, arrano sugezaleak, ubarroiak, lertxunak eta zikoinak. Abeltzaintza tradizionala, lehen ugaria bazen ere, orain gainbehera doa, baina zenbait etxalde industrial (zerritegiak edo oilotegiak esaterako) badaude.

Udalerriak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Eunate baseliza Izarbeibarko bihotzean.

Legarda, Uterga, Adios, Ukar, Biurrun, Olkotz, Tirapu, Añorbe, Eneritz, Muruzabal, Obanos eta Gares herriek osatzen dute.

Antzinean udal bakarra bazen ere, gaur egun herri guztiek berea osatu dute (salbuespena Biurrun-Olkotz da), nahiz eta zerbitzu batzuetarako berriro batasuna berreskuratu nahi da.

Euskara[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Euskarari dagokionez, gaur egun hiztun gutxi daude, nahiz eta XIX. mendera arte eskualdeko hizkuntz mintzatuena izan. Napoleon Printzearen garaietan oraindik ere euskara mintzatzen zen. Euskararen presentzia leku izenetan, gaztelaniazko hainbat hitz eta esapidetan, baita antzinako izkribuetan (Juan de Beriain idazlea dugu adibide) ere gorde da. 1860ko erroldan %14 euskalduna zen.

Gaur egun, Utergan, Biurrunen, Obanosen, Añorben eta Garesen ematen dira euskara klaseak. 2010ean % 15a da euskalduna; Garesko (%20a euskaldun, zonalde mistoan eta ikasleen %60a D ereduan) Udalak Euskara Zerbitzua du; bere ekimenaz eta eskualdeko galdutako euskalkia aztertu duen Aitor Arana hizkuntzalariaren laguntzaz hizkuntza ondarea berreskuratzeari ekin zitzaion[2].

Ikerketa lanak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Izarbeibartar ezagunak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Ikus, gainera[aldatu | aldatu iturburu kodea]