Jallikattu

Jallikattu
Mota	ekitaldi ; kirol
Honen parte da	Pongal
Herrialdea	India

Jallikattu (edo Sallikkattu), Eru Tauvuṭal eta Manju-virattu izenez ere ezaguna, ohiko ekitaldi bat da, non zebu zezen bat (Bos indicus), hala nola Pulikulam edo Kangayam arrazak, jende multzo batean askatzen den, eta jende asko saiatzen da zezenaren bizkarrean konkor handia bi besoekin heltzen eta hari eusten zezena ihes egiten saiatzen den bitartean. Ahalik eta denbora gehienean eusten diote konkorrari, zezena geraleku batera eraman nahian. Kasu batzuetan, zezenaren adarretan banderak kentzeko edo helmuga bat zeharkatzeko adina ibili behar dute.^[1]^[2]^[3]^[4]

Jallikattu Indiako Tamil Nadu estatuko eskualde batzuetan egin ohi da, zehazki Tamil Nadu hegoaldean, Mattu Pongal eguneko Pongal ospakizunen zati gisa, urtero urtarrilean gertatzen dena.

Kirolari lotutako lesio eta heriotza istiluak direla eta, bai parte hartzaileei, bai horretara behartutako animaliei, animalien eskubideen aldeko erakundeek kirola debekatzeko eskatu dute, eta, ondorioz, Indiako Auzitegi Gorenak hainbat aldiz debekatu du azken urteetan. Hala ere, debekuaren aurkako jendearen protestekin, kirolarekin jarraitzeko ordenantza berria atera zuten 2017an.^[5]

Etimologia

Antzinako Tamil Sangamek ēru taḻuvuṭal gisa deskribatu zuten praktika (Tamileraz: ஏறு தழுவுதல்), literalki 'zezenaren besarkada'. ^[6] jallikattu termino modernoa (ஜல்லிக்கட்டு) edo sallikattu (சல்லிக்கட்டு) salli-tik eratorria da ('txanponak') eta kattu ('paketea'), zezenaren adarrei lotuta dauden eta parte-hartzaileek berreskuratzen saiatzen diren txanpon-sari bati egiten dio erreferentzia. ^[7] Manju virattu (மஞ்சு விரட்டு) literalki 'zezenaren atzetik' esan nahi du.

Historia

Jallikattu-a Tamil garai klasikoan (K.a. 400-100) praktikatzen zela ezagutzen da. Antzinako Tamil Naduko 'Mullai' eskualde geografikoan bizi ziren Ayar tribuko herriaren artean erritual kulturala zen. Geroago, ausardia erakusteko plataforma bihurtu zen, eta parte-hartzea sustatzeko sariak sartu ziren. Praktika hori irudikatzen duen Indus haraneko zibilizazioko zigilu bat New Delhiko Museo Nazionalean gordetzen da.

Maduraitik gertu aurkitutako kaolin zurizko labar-pintura batek zezen bat kontrolatu nahian dabilen gizon bakarti bat irudikatzen du, eta 1.500 urte inguru dituela kalkulatzen da.^[8]

Numismatikari batek aurkitutako antzinako latorrizko txanpon bat Jallikatturen froga fresko bat izan liteke. R. Krishnamurthy, Hego Indiako Numismatika Elkarteko presidenteak, txanpona K. a. hirugarren edo laugarren mendekoa dela kalkulatu zuen. Txanpona eztainuzkoa zenez, orduan Asia hego-ekialdeko herrialdeetan bakarrik zegoen eskuragarri.^[9]

Jallikkattus oso ohikoak dira Thanjavur eta Tiruchirappalli iparraldean eta Tirunelveli eta Ramanathapuram hegoaldean, Madurai hiriaren inguruan zentratutako eskualdea eta gehienbat Mukkulathor kastek populatua, kirol erritual honen partaide nagusiak direnak. Kasta tarteko beste lur-jabe talde batzuek ere gogotsu parte hartzen dute, horietako asko zezen jabeak eta zezen hezitzaileak.^[10]

Pudukkottai estatuan, Jallikattua herriko jainkoak baretzeko egiten zen funtzio ia erlijiosotzat hartzen zen, eta normalean Thai Pongal-aren ondorengo edozein egunetan egiten zen, uzta amaitutakoan eta Tamil Urte Berria hasi aurretik.

Erreferentziak

↑ (Ingelesez) Ramakrishnan, T.. «Governor clears ordinance on 'jallikattu'» The Hindu.
↑ Ramesh, C.; Mariayyah, P.; Senthilkumar, A.; Rajendran, K.. (2014). «A Study of Sports and Recreational Activities of Pura Village People and their Attitude Towards these Activities» Journal of Recent Research and Applied Studies 1 (7): 89–94..
↑ Anugula, Himakiran. Banning Jallikattu Will Decimate India's Indigenous Cattle Breeds – The Wire. .
↑ What is Jallikattu? - This 2,000-year-old sport is making news in India. Here's why – The Economic Times. .
↑ (Ingelesez) Safi, Michael. (2017-01-23). «Tamil Nadu passes order to lift bull-taming ban after angry protests» The Guardian ISSN 0261-3077..
↑ «Buzzing with bull talk» The Hindu 8 January 2014.
↑ Politics of Pongal: Outrage over Jallikattu but not over drought in Tamil Nadu. 14 January 2017.
↑ «Bull chasing, an ancient Tamil tradition» The Hindu.
↑ Ancient Tin coin Suggests Existence of Jallikattu in the Sangam Era. 6 August 2015.
↑ «Caste splits Tamils over bullfighting» BBC.

Kanpo estekak

Datuak: Q3048097
Multimedia: Jallikattu / Q3048097

[1] (Ingelesez) Ramakrishnan, T.. «Governor clears ordinance on 'jallikattu'» The Hindu.

[Ramesh-2] Ramesh, C.; Mariayyah, P.; Senthilkumar, A.; Rajendran, K.. (2014). «A Study of Sports and Recreational Activities of Pura Village People and their Attitude Towards these Activities» Journal of Recent Research and Applied Studies 1 (7): 89–94..

[TheWire_overviewa-3] Anugula, Himakiran. Banning Jallikattu Will Decimate India's Indigenous Cattle Breeds – The Wire. .

[TheWire_overviewb-4] What is Jallikattu? - This 2,000-year-old sport is making news in India. Here's why – The Economic Times. .

[:2-5] (Ingelesez) Safi, Michael. (2017-01-23). «Tamil Nadu passes order to lift bull-taming ban after angry protests» The Guardian ISSN 0261-3077..

[Buzzing_with_bull_talk-6] «Buzzing with bull talk» The Hindu 8 January 2014.

[Hindustan_Times_etymology-7] Politics of Pongal: Outrage over Jallikattu but not over drought in Tamil Nadu. 14 January 2017.

[hindu1-8] «Bull chasing, an ancient Tamil tradition» The Hindu.

[9] Ancient Tin coin Suggests Existence of Jallikattu in the Sangam Era. 6 August 2015.

[10] «Caste splits Tamils over bullfighting» BBC.

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]