Jeriko
| Jeriko أريحا יריחו | |
|---|---|
| hiria | |
 | |
| Administrazioa | |
| Herrialdea |  Palestina |
| Eskualde geografiko | Zisjordania |
| Palestina Estatuko lurralde-antolaketa | Jerikoko gobernazioa |
| Izen ofiziala | أريحا Jericho (Ariha) |
| Jatorrizko izena | أريحا יריחו |
| Posta kodea | P580 – P589 |
| Geografia | |
| Koordenatuak | 31°51′22″N 35°27′47″E / 31.8561°N 35.4631°E |
 | |
| Azalera | 59 km² |
| Altitudea | −275 m |
| Demografia | |
| Biztanleria | 23.220 (2016) |
| Dentsitatea | 394 bizt/km² |
| Informazio gehigarria | |
| Sorrera | K.a. XCVI. mendea |
| Telefono aurrizkia | 02 |
| Hiri senidetuak | Pisa, Campinas, Kragujevac, Ilion (en)  , Calipatria, Iași, Lærdal, Eger, San Giovanni Valdarno, Lyon, Alessandria, Nantes, Santa Bárbara d'Oeste eta Osmangazi |
| Hizkuntza ofiziala | arabiera |
| jericho-city.ps | |
Jeriko[1][2] (arabieraz: أريحا, ʾArīḥā; hebreeraz: יריחו, Yəriḥo) Palestinako hiria da, Zisjordanian, Jordan ibaiaren haranean, Itsaso Hiletik hurbil dagoena. 2007an 18.346 biztanle zituen[3].
Itsas mailatik 250 m beherago dago, Itsaso Hilaren hegoaldean. 1967an Israelek lurraldea okupatu zuen, eta 1993ko Osloko Hitzarmenaz geroztik Palestinaren menpe dago. Fosfato hobiak daude.
Historia
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Nahiz eta gaur egun oasis bat baino ez izan, hiri handi ederra izan zen antzina. Zeramika Aurreko Neolitoan dagoeneko bizileku handia izan zen, Tell es-Sultan aztarnategiko ikerketek forgatu duten bezela eta harresi sendoa, harrizkoa izan zuen mendetan. Israeldarren aurreko garaian Astarte ilargiaren jainkosari eskaini zitzaion hiria. Kanaandarren hiri nagusietakoa izan zen. K. a. 1479 inguruan Egiptok menderatu zuen. Ondoren Josuek erasotu eta deuseztatu zuen eta gertakari horren kontakizuna, partzailki historiko eta partzialki mitologikoa, Testamendu Zaharrean jaso zen, Kanaango inbasioaren barruan. Narazio horretan, jainkoak agintzen die hebrearrei, tronpetak jo ditzatela, Itun-kutxa harresiaren inguruan ibiltzen diren bitartean, eta herri osoak ohi egin dezan. Hori egin eta hiriko harresia erori zen, eta hebrearrek bizirik zeuden denak hil eta hiria hartu zuten.[4] Pasarte hori Jainkoaren boterearen adierazpentzat hartu izan da eta mito esanguratsua izan da kristau eta hebrear imaginarioan.
Han bizi izan zen Herodes I.a Handiak bere neguko jauregian eta obra eraiki zituen: hipodromo bat, akueduktoak eta hiru jauregi, besteak beste.[5] Itun Berriaren arabera, Jesusek ikusteko ahalmena eman zion Jerikon itsu bati.
Arkeologia ikerketa ugari egin da Jerikon, britainiarren eta alemanen eskutik batez ere. 20 giza-kokaleku ezberdin aurkitu dira, lehena duela 11.000 urtekoa. Horrek frogatzen du modu jarraituan munduan luzaroen okupatuta izan den hiria dela. Buztinez egindako buru bat aurkitu da, giza irudiaren aztarnarik zaharrenetakoa. Beste zenbait gauzaki ere aurkituak izan dira: eskulturak, ontziak, omeiar gaztelu baten aztarnak eta X. mendeko sinagoga bizantziar bateko mosaikoak.
.jpg)
,_the_first_school_classes_in_Jericho_were_held_in_the_open_air.jpg)
Geografia
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Jeriko itsas maila azpitik 258 metrora aurkitzen da, Wadi Qelt izeneko oasi batean, Jordan haranean.[6][7][8] Hurbil dagoen Ein es-Sultaneko iturburuak 3,8 m³ ur ekoizten ditu minuturo, 10 kilometro karratu ureztatzen ubideen bidez eta Jordan ibaian isurituz.[7][8] Prezipitazio anualak 160 milimetrokoak dira, gehienak azaro eta otsail artean kontzentratuak. Batez besteko tenperatura 15 °C-koa da urtarrilean eta 31 °C abuztuan. Egun eguzkitzu anitzek, lursail alubial aberatsak eta iturburutik datorren urak, historian zehar, Jeriko geratzeko leku erakargarria izatea eragin dute.[8]
 Datu klimatikoak (Jeriko)  | |||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Hila | Urt | Ots | Mar | Api | Mai | Eka | Uzt | Abu | Ira | Urr | Aza | Abe | Urtekoa |
| Batez besteko tenperatura maximoa (°C) | 19.0 | 20.6 | 24.4 | 29.5 | 34.4 | 37.0 | 38.6 | 37.9 | 35.8 | 32.7 | 28.1 | 21.4 | 30.0 |
| Batez besteko tenperatura (ºC) | 10.7 | 12.6 | 16.3 | 22.4 | 26.6 | 30.4 | 30.9 | 30.4 | 28.6 | 25.8 | 22.8 | 16.9 | 22.9 |
| Batez besteko tenperatura minimoa (°C) | 4.4 | 5.9 | 9.6 | 13.6 | 18.2 | 20.2 | 21.9 | 21.1 | 20.5 | 17.6 | 16.6 | 11.6 | 15.1 |
| Pilatutako prezipitazioa (mm) | 59 | 44 | 20 | 4 | 1 | 0 | 0 | 1 | 2 | 3 | 5 | 65 | 204 |
| Eguzki orduak | 189.1 | 186.5 | 244.9 | 288.0 | 362.7 | 393.0 | 418.5 | 396.8 | 336.0 | 294.5 | 249.0 | 207.7 | 3566.7 |
| Hezetasuna (%) | 77 | 81 | 74 | 62 | 49 | 50 | 51 | 57 | 52 | 56 | 54 | 74 | 61 |
| Iturria: Arab Meteorology Book[9] | |||||||||||||
Hegaztien kontserbaziorako gune garrantzitsuak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Jeriko hiria eta inguruak hartzen dituen 3.500 hektareako gune bat BirdLife International erakundeak Hegaztien kontserbaziorako gune garrantzitsua izendatu du, frankolin beltzen, hego belatzen, txolarre txikien eta Txolarre moabtar populazioak bizi direlako.[10]
Herri eta hiri senidetuak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]
Erreferentziak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]- Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2016/01/04 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
- ↑ Euskaltzaindia. Ekialde Hurbileko eta Ipar Afrikako toponimia. .
- ↑ Euskaltzaindia. (2006-1-27). Antzinateko hirien euskarazko izenak. .
- ↑ 2007ko Palestinako errolda. Palestinian Central Bureau of Statistics (PCBS), pcbs.gov.ps
- ↑ «Elizen Arteko Biblia Lapurtarrez» amarauna.org (kontsulta data: 2026-04-28).
- ↑ (Gaztelaniaz) «Jericó» Urantiapedia (kontsulta data: 2026-04-28).
- ↑ O'Connor, Murphy. (1998)., 288 or..
- 1 2 (Ingelesez) Ring, Trudy; Salkin, Robert M.; Boda, Sharon La. (1995). International Dictionary of Historic Places: Middle East and Africa. Taylor & Francis ISBN 978-1-884964-03-9. (kontsulta data: 2023-11-08).
- 1 2 3 Holman. (2006)., 1391 or..
- ↑ Appendix I: Meteorological Data. Springer.
- ↑ "Jericho". BirdLife Data Zone. BirdLife International. 2021. Kontusltatua: 2026-4-29.
Kanpo estekak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]
 |
Artikulu hau Palestinako geografiari buruzko zirriborroa da. Wikipedia lagun dezakezu edukia osatuz. |